कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉडेल टिश्यू स्लाइडवरून कर्करोगाच्या निदानाचा अंदाज वर्तवू शकतात, असे एका नव्याने प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासात म्हटले आहे. तीच मॉडेल्स त्या स्लाइडवरून जीन एक्सप्रेशनचाही अंदाज वर्तवू शकतात. जीन एक्सप्रेशन म्हणजे पेशींमध्ये कोणती जीन्स सक्रिय आहेत हे दर्शवणारी माहिती. टिश्यू स्लाइड म्हणजे शरीरातील ऊतींचे पातळ नमुने, जे डॉक्टर आणि शास्त्रज्ञ सूक्ष्मदर्शकाखाली तपासतात.
मेटाचे म्हणणे आहे की त्यांच्या Muse एजंट्समध्ये सतत नवीन वैशिष्ट्ये येत आहेत. Spaces ही Muse एजंटसोबत काम करण्याची नवी पद्धत आहे. एजंट्ससाठी नवीन इंटिग्रेशनही येत आहेत. Spaces चा उद्देश AI सहाय्यकांसोबत काम करणे सोपे करणे हा आहे.
सोपा शब्दकोशMeta, agent
Meta
Meta, ही अमेरिकन कंपनी Facebook, Instagram आणि WhatsApp ची मालक असून सोशल मीडिया अॅप्ससाठी ओळखली जाते.
agent
एक AI प्रोग्राम जो फक्त प्रश्नांची उत्तरे देण्याऐवजी व्यक्तीच्या वतीने कामे पूर्ण करू शकतो.
सिम्युलेटेड संगणक नेटवर्कमध्ये घुसण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या AI मॉडेल्सच्या चाचणीत असे दिसले की मोफत चिनी मॉडेल DeepSeek आणि GLM, OpenAI च्या सर्वात प्रगत सायबर मॉडेलच्या जवळपास कामगिरी करत आहेत. ते सायबर मॉडेल सार्वजनिकरित्या उपलब्ध नाही. या निकालांमुळे अशी कौशल्ये किती सहजपणे पसरू शकतात, याबद्दल चिंता निर्माण झाली आहे.
सोपा शब्दकोशDeepSeek, simulated networks, cyber model
DeepSeek
एक चिनी AI कंपनी, जी शक्तिशाली AI मॉडेल तयार करण्यासाठी ओळखली जाते, जे कोणीही मोफत डाउनलोड करून वापरू शकते.
simulated networks
संगणक नेटवर्कच्या बनावट प्रती, ज्या अशा प्रकारे तयार केल्या जातात की खऱ्या प्रणालींना हात न लावता AI ची सुरक्षितपणे चाचणी करता येईल.
cyber model
मुख्यत्वे सुरक्षेच्या कामासाठी बनवलेली AI प्रणाली, जसे की संगणक सॉफ्टवेअरमधील कमकुवत जागा शोधणे आणि त्यांचा फायदा घेणे.
सुरक्षा संशोधकांना इंटरनेटवर सार्वजनिक रीत्या उघडे असलेले, Artex या AI हॅकिंग टूलवर चालणारे शेकडो सर्व्हर सापडले आहेत. त्यामुळे असे सर्व्हर शोधणारा कोणीही व्यक्ती या टूलपर्यंत पोहोचू शकते. या शोधामुळे अशा टूल्सच्या संरक्षणात कुठे त्रुटी आहे हे दिसून येते.
सोपा शब्दकोशArtex, penetration testing
Artex
Artex हे पेनिट्रेशन टेस्टिंग टूल आहे, म्हणजे संगणक प्रणालीतील कमकुवत जागा तपासण्यासाठी वापरला जाणारा प्रोग्राम.
penetration testing
एक पद्धत, ज्यात सुरक्षा तज्ज्ञ गुन्हेगारांपूर्वी कमकुवत जागा शोधण्यासाठी जाणूनबुजून एखाद्या प्रणालीत घुसण्याचा प्रयत्न करतात.
Meta ने त्यांच्या Muse टूल्स आणि Meta AI assistant मध्ये खास AI मॉडेल्स आणण्याबाबत एक संशोधन पोस्ट प्रकाशित केली आहे. हेडलाइनवरून असे दिसते की आता या उत्पादनांचे काही भाग केंद्रित AI मॉडेल्स चालवतील. ही पोस्ट एक छोटी अपडेट आहे, पूर्ण उत्पादन लॉन्च नाही, त्यामुळे वापरकर्त्यांवर रोजच्या वापरात नेमका काय परिणाम होईल हे अजून स्पष्ट नाही.
सोपा शब्दकोशMeta, Specialized models, Agents
Meta
Meta ही अमेरिकन टेक कंपनी आहे, जी Facebook, Instagram आणि WhatsApp मागील कंपनी आहे आणि ती कॅलिफोर्नियामध्ये स्थित आहे.
Specialized models
Specialized models म्हणजे असे AI प्रोग्राम जे अनेक कामांऐवजी एकाच प्रकारचे काम खूप चांगले करण्यासाठी प्रशिक्षित केलेले असतात.
Agents
AI agents म्हणजे असे प्रोग्राम जे कमी मदतीने स्वतःहून एखाद्या व्यक्तीसाठी काम पूर्ण करतात, जसे की बुकिंग करणे किंवा शोधणे.
Ricursive Intelligence कंपनीने Ripple-65B Preview हे ओपन मॉडेल प्रसिद्ध केले आहे, ज्यात 65 billion parameters आहेत. कंपनीचा दावा आहे की TerminalBench 2.1 कोडिंग चाचणीत हे मॉडेल इतर ओपन-सोर्स अमेरिकन मॉडेल्सपेक्षा पुढे आहे. एकूण संशोधन व विकास खर्च $32 million इतका होता. हे मॉडेल Apache 2.0 परवान्याखाली असल्याने डेव्हलपर्स ते वापरू आणि बदलू शकतात.
भारत सरकारने देशातच बनवलेली तीन AI फाउंडेशन मॉडेल्स लाँच केली आहेत, ज्यांची नावे Eka-1, Dhir 2B आणि Dhir 5B अशी आहेत. ही मोठी AI प्रणाली असून अनेक वेगवेगळ्या कामांसाठी ती जुळवून घेता येते. या लाँचमुळे भारतातील वापरकर्ते आणि डेव्हलपर्स यांना देशी AI मॉडेल्स प्रत्यक्षात पाहता व वापरता येणार आहेत.
सोपा शब्दकोशGovt, foundation models, indigenous
Govt
भारत सरकार, म्हणजे देशाचे कायदे बनवणारे आणि देश चालवणारे राष्ट्रीय प्रशासन, जे शंभर कोटींहून अधिक लोकांसाठी काम करते.
foundation models
फाउंडेशन मॉडेल्स म्हणजे प्रचंड प्रमाणात डेटावर प्रशिक्षित केलेली खूप मोठी AI प्रणाली, जी नंतर अनेक प्रकारची कामे करण्यासाठी बदलता येते.
indigenous
स्वदेशी म्हणजे इतर देश किंवा कंपनीकडून आणलेले नसून देशातच तयार केलेले.
CityNews Vancouver च्या एका अहवालानुसार, आरोग्य सेवेत AI वापरण्याबाबत तज्ज्ञांनी चिंता व्यक्त केली आहे. मथळ्यात कोणी बोलले किंवा त्यांनी कोणते धोके सांगितले याचे फारसे तपशील दिलेले नाहीत. संपूर्ण चित्र जाणून घेऊ इच्छिणाऱ्या वाचकांनी मूळ अहवाल वाचावा.
एका नवीन ऑनलाइन डेटासेटमध्ये AI कोडिंग एजंटसाठी बनवलेले सँडबॉक्स शेअर केले आहेत. हे एजंट म्हणजे असे प्रोग्राम जे स्वतः कोड लिहितात आणि चालवतात. सँडबॉक्स म्हणजे बंद चाचणी जागा, जिथे असे एजंट संगणकाच्या उर्वरित भागाला हात न लावता कोड चालवू शकतात. हा डेटासेट एका वेबसाइटवर सार्वजनिक चर्चा धाग्यासह प्रकाशित केला आहे.
सोपा शब्दकोशsandboxes, dataset
sandboxes
सॉफ्टवेअर सुरक्षितपणे चालू शकेल अशी, संगणकाच्या उर्वरित भागापासून वेगळी केलेली बंद चाचणी जागा.
dataset
उदाहरणांसारख्या माहितीचा व्यवस्थित संग्रह, जो सॉफ्टवेअरला प्रशिक्षण किंवा चाचणी देण्यासाठी वापरला जातो.
JetBrains ने आपल्या GoLand कोडिंग सॉफ्टवेअरमध्ये बदल केला आहे, ज्यामुळे त्यातील परफॉर्मन्स प्रोफायलर आता AI कोडिंग एजंटसोबत काम करतो. कंपनीच्या चाचणीत एजंटना कोडमधील तेच संथ भाग सापडले, पण त्यांनी निम्म्याच tokens वापरले, असे कंपनी सांगते. यावरून कमी खर्चात उपयुक्त तपासणी करण्याचा मार्ग दिसतो.
सोपा शब्दकोशJetBrains, profiler, tokens
JetBrains
JetBrains ही चेक प्रजासत्ताकमधील सॉफ्टवेअर कंपनी आहे, जी IntelliJ IDEA आणि GoLand सारख्या कोडिंग टूल्ससाठी ओळखली जाते.
profiler
प्रोग्राममधील कोणत्या भागाला सर्वाधिक वेळ किंवा मेमरी लागते हे मोजणारे साधन.
tokens
लहान मजकुराचे तुकडे, जे AI मॉडेल वाचते आणि त्यासाठी शुल्क आकारले जाते, साधारण एक शब्द किंवा त्याचा भाग.
तमिळनाडू सरकारने मानव-वन्यजीव संघर्षातील अनेक प्रकारच्या नुकसानीसाठी भरपाई वाढवली आहे. वैद्यकीय अधिकारी किंवा मंडळाने प्रमाणित केलेल्या मोठ्या जखमा किंवा 20% ते 60% अपंगत्वासाठी रक्कम ₹59,100 वरून ₹5 lakh पर्यंत वाढते.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: हत्ती गावात आणि शेतात शिरणे, असा मानव आणि वन्यप्राणी यांच्यातील संघर्ष तमिळनाडूमध्ये दीर्घकाळापासून सुरू आहे. अशा घटनांमध्ये जखमी झालेल्या कुटुंबांचा आर्थिक ताण कमी व्हावा, हा जास्त भरपाईमागील उद्देश आहे.
सरकारने Eka-1, Dhir 2B आणि Dhir 5B अशी तीन देशांतर्गत विकसित AI फाउंडेशन मॉडेल्स लाँच केली आहेत. फाउंडेशन मॉडेल्स म्हणजे मोठी, सामान्य कामांसाठी वापरता येणारी AI प्रणाली, ज्यावर इतर ॲप्स आणि सेवा उभारता येतात.
पार्श्वभूमी
पार्श्वभूमी: भारत IndiaAI Mission या राष्ट्रीय AI कार्यक्रमाद्वारे फक्त परदेशी मॉडेल्सवर अवलंबून न राहता स्वतःची मोठी मॉडेल्स विकसित करण्यासाठी निधी देत आहे. फाउंडेशन मॉडेल्स ही मूळ प्रणाली असते, ज्यावर अनेकदा चॅटबॉट्स आणि इतर AI साधने बनवली जातात.
मद्रास विद्यापीठ आणि Sutherland Global Services एकत्र येऊन AI लॅब उभारणार आहेत. विद्यापीठ आणि एका जागतिक सेवा कंपनीमधील ही भागीदारी आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: Sutherland ही जागतिक कंपनी असून भारतात तिचे मोठे कामकाज आहे. ती ग्राहक सेवा आणि डिजिटल सेवा पुरवते. अशा भागीदारीमुळे महाविद्यालयांना विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष AI अनुभव देता येतो, जो नियोक्ते वाढत्या प्रमाणात शोधतात.
तमिळनाडू सरकारने 12,646 VAO कार्यालयांसाठी दरमहा ₹1,000 देखभाल निधी मंजूर केला आहे. हा पैसा गावपातळीवरील या सरकारी कार्यालयांच्या देखभालीसाठी वापरला जाईल.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: VAO हे गावपातळीवरील महसूल अधिकारी असतात. ते जमिनीच्या नोंदी, प्रमाणपत्रे आणि ग्रामीण भागातील इतर स्थानिक सरकारी कामे पाहतात. अशा छोट्या कार्यालय निधीमुळे राज्यातील गावांमध्ये या सेवा किती सुरळीत चालतात यावर परिणाम होतो.
विद्यार्थी संघटना AIDSO ने Kalaburagi आणि Ballari येथे 45,000 सरकारी शाळा बंद करण्याच्या प्रस्तावाविरोधात आंदोलने केली. मथळ्यानुसार ही योजना अजून फक्त प्रस्तावित आहे, आणि या आंदोलनांतून तिला असलेला विरोध स्पष्ट दिसतो.
पार्श्वभूमी
AIDSO म्हणजे All India Democratic Student Organisation, ही विद्यार्थी संघटना असून ती अनेकदा शिक्षणाच्या मुद्द्यांवर मोहीम राबवते. Kalaburagi आणि Ballari हे उत्तर कर्नाटकातील जिल्हे असून तिथे अनेक कुटुंबांसाठी सरकारी शाळा हा महत्त्वाचा पर्याय आहे.
अमेरिका रशियासोबतच्या करारातून युरोपमधील सुरक्षा व्यवस्था बदलण्याचा प्रयत्न करत असल्याने युरोपीय सरकारांनी त्याला आक्षेप घेतला आहे. अलीकडच्या काही आठवड्यांत वॉशिंग्टनने युक्रेनमधील युद्ध थांबवण्यासाठी पुन्हा प्रयत्न वाढवले आहेत, आणि या प्रस्तावावर युरोपीय राजधान्यांकडून टीका होत आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: रशियाने फेब्रुवारी 2022 मध्ये युक्रेनवर पूर्ण प्रमाणात आक्रमण सुरू केले, आणि त्या युद्धाने युरोपमधील संरक्षण व्यवस्था बदलली आहे. नाटो ही पाश्चात्य लष्करी आघाडी युरोपच्या सुरक्षेसाठी केंद्रस्थानी आहे, त्यामुळे तिथली सुरक्षा कशी मांडली जाते यातील कोणताही बदल अनेक देशांवर परिणाम करतो.
तेलंगणा राज्य शहरांना वाढत्या उष्णतेसाठी आणि अनियमित पावसासाठी तयार करण्यासाठी ₹20,000-crore किमतीच्या प्रकल्पांची आणि धोरणात्मक पावलांची योजना तयार करत आहे. या योजनेत बांबूचे निवारे आणि थंड छत, कचऱ्यापासून पुन्हा उपयोगी वस्तू तयार करणे, सांडपाणी प्रक्रिया आणि पाणीपुरवठ्याचे डिजिटल निरीक्षण यांचा समावेश आहे. राज्य अजूनही ही योजना तयार करत आहे, ज्यात प्रकल्पांसोबत नवीन धोरणात्मक उपायांची जोड दिली जाणार आहे.
पार्श्वभूमी
भारतातील शहरे, विशेषतः मोठी शहरे, अलीकडच्या काही वर्षांत अधिक उष्ण उन्हाळे आणि अधिक अनियमित पाऊस अनुभवत आहेत, आणि त्यामागे काही प्रमाणात काँक्रीटने भरलेली वाढ कारणीभूत आहे. घरातील उष्णता कमी करण्यासाठी थंड छत आणि सावलीच्या जागा हे सामान्य मार्ग आहेत, आणि राज्याची राजधानी Hyderabad हे एक मोठे शहर आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्टीफन मिलर यांना आपले नवे चीफ ऑफ स्टाफ नेमले आहे. त्यांनी सुसी वाइल्स यांची जागा घेतली आहे. अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकांमध्ये रिपब्लिकन पक्षाचा मोठा पराभव झाल्यानंतर काही दिवसांतच हा बदल झाला. मिलर त्यांची होमलँड सिक्युरिटी ॲडव्हायझर ही भूमिकाही सांभाळत राहतील.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: चीफ ऑफ स्टाफ व्हाईट हाऊसचे रोजचे काम सांभाळतो आणि राष्ट्राध्यक्षांपर्यंत कोण पोहोचू शकेल हे ठरवतो. मिलर हे कठोर इमिग्रेशन धोरणांचे मजबूत समर्थक म्हणून ओळखले जातात. ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळाच्या सुरुवातीपासून वाइल्स हे पद सांभाळत होत्या.
Saudi Arabia ने Pakistan ला $3 Billion ची आर्थिक मदत दिली आहे, ज्यामुळे Islamabad ला बाह्य कर्जाच्या दबावातून थोडा दिलासा मिळाला आहे. Riyadh सतत Pakistan च्या अडचणीत असलेल्या अर्थव्यवस्थेला आधार देत आहे. ही हालचाल अशा वेळी झाली आहे जेव्हा दोन्ही देश आपले धोरणात्मक संबंध अधिक घट्ट करत आहेत, ज्यात संरक्षण सहकार्य वाढवणे आणि Makkah trilateral defence pact यांचा समावेश आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: Saudi Arabia ने अलीकडच्या काही वर्षांत ठेवी आणि कर्जाच्या रूपात Pakistan च्या आर्थिक स्थितीला वारंवार आधार दिला आहे, आणि दोन्ही देशांनी 2025 मध्ये परस्पर संरक्षण करार केला होता. Pakistan ला आपली बाह्य देणी फेडण्यासाठी अशा कर्जाच्या मुदतवाढीची अनेकदा गरज भासते.
पाकिस्तानने सांगितले आहे की ते पंजाबचे मुख्यमंत्री Bhagwant Mann यांना भेटीसाठी व्हिसा देण्यास तयार आहेत. Mann यांना 27 नोव्हेंबरला Lahore येथील World Punjabi Conference चे निमंत्रण मिळाले होते, आणि त्यांनी आधी तिथे प्रवास करण्याची परवानगी मिळेल का, असा प्रश्न उपस्थित केला होता.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: 1947 च्या फाळणीत पंजाब भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात विभागले गेले, आणि Lahore मधील परिषद दोन्ही बाजूंच्या पंजाबी भाषिकांसाठी एक सांस्कृतिक कार्यक्रम आहे. राज्य नेत्यांच्या भेटी दोन्ही देशांच्या सरकारांवर अवलंबून असतात.
Trump प्रशासनातील आरोग्य अधिकारी बालकांच्या लसींसाठी नवीन शिफारशी देण्याची राष्ट्राध्यक्षांनी ठरवलेली मुदत, म्हणजे रविवारपर्यंत, चुकवण्याची शक्यता आहे, असे या विषयाशी परिचित लोकांनी सांगितले. या विलंबामुळे लसीच्या सल्ल्यात कधी बदल होईल हे अनिश्चित आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: अमेरिकेत बालकांच्या लसीबाबतचा सल्ला फेडरल आरोग्य अधिकारी आणि तज्ज्ञ सल्लागार देतात, आणि तो डॉक्टर पालकांना काय सांगतात आणि शाळा कशाची अट घालतात यावर परिणाम करतो. कोणताही नवीन सल्ला देशभर बारकाईने पाहिला जाईल.
भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने Bhakra Beas Management Board च्या प्रकल्पांमधून निर्माण होणाऱ्या विजेतील हिमाचल प्रदेशच्या 7.19% हिश्श्याबाबतचा अनेक दशके जुना वाद निकाली काढला आहे. हिमाचलचे मुख्यमंत्री Sukhu यांनी या निकालाला राज्यासाठी विजय म्हटले आहे; हा निकाल त्या हिश्श्याशी जोडलेल्या थकबाकीशी संबंधित आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: BBMB भाक्रा आणि बियास धरणे चालवते, जी पंजाब, हरियाणा, हिमाचल, राजस्थान आणि Chandigarh ला सेवा देतात, त्यामुळे त्यांच्या वीजवाटप नियमांचा अनेक राज्यांवर परिणाम होतो. या हिश्श्यांवरील आणि थकबाकीवरील वाद अनेक दशकांपासून सुरू आहेत.
