भारतातील सायबर गुन्हे संस्था I4C ने बँका, बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्या आणि फिनटेक स्टार्टअप्सना AI वापरून केल्या जाणाऱ्या सायबर हल्ल्यांबाबत इशारा दिला आहे. असे हल्ले सतत वाढत असल्यामुळे हा इशारा आला आहे. पैशाशी संबंधित कंपन्यांनी या धोक्याला गंभीरपणे घ्यावे आणि आपली सुरक्षा व्यवस्था मजबूत करावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
सोपा शब्दकोशIndian Cyber Crime Coordination Centre, non-banking financial companies, fintech
Indian Cyber Crime Coordination Centre
Indian Cyber Crime Coordination Centre ही भारत सरकारची संस्था आहे, जी पोलीस आणि इतर यंत्रणांसोबत काम करून सायबर गुन्ह्यांविरुद्धच्या लढ्याचे समन्वय साधते.
non-banking financial companies
non-banking financial companies म्हणजे कर्ज आणि पतपुरवठा करणाऱ्या कंपन्या, ज्या नियमित बँक ठेवी स्वीकारू शकत नाहीत.
fintech
fintech स्टार्टअप्स नवीन तंत्रज्ञान वापरून पेमेंट, कर्ज आणि गुंतवणूक यांसारख्या पैशाच्या सेवा देतात, अनेकदा ॲप्सद्वारे.
संशोधकांनी एक नवीन अभ्यास प्रकाशित केला आहे, ज्यात तपासले जाते की AI मॉडेल्स त्यांच्या स्वतःच्या प्रक्रियेत काय चालले आहे हे सांगू शकतात का. हे काम या यंत्रणा स्वतःच्या तर्कशक्तीबद्दल किती चांगले समजतात हे पाहते. एखाद्या AI ने दिलेल्या उत्तराचे स्पष्टीकरण कधी विश्वासार्ह मानता येईल, हे जाणून घेण्याच्या दिशेने हे एक सुरुवातीचे पाऊल आहे.
Anthropic आणखी चार Claude मॉडेल्समध्ये टेक्स्ट वॉटरमार्क आणत आहे, आणि हे EU AI Act च्या डिसेंबर डेडलाइनपूर्वी होत आहे. पण Claude Opus 4.6 आणि Sonnet 4.6 सारख्या जुन्या मॉडेल्सवर API वापरणारे युजर्स एकच सेटिंग बदलून वॉटरमार्क बंद करू शकतात. त्यामुळे ही सुरक्षा व्यवस्था सहज चुकवता येते.
सोपा शब्दकोशAnthropic, text watermark, EU AI Act, API
Anthropic
Anthropic ही सॅन फ्रान्सिस्कोमधील एक AI कंपनी आहे, जी तिच्या Claude चॅटबॉट आणि त्यामागील AI मॉडेल्ससाठी ओळखली जाते.
text watermark
AI ने लिहिलेल्या मजकुरात जोडलेला एक लपलेला संकेत, ज्यामुळे नंतर लोक किंवा सॉफ्टवेअर ओळखू शकतात की तो मजकूर मशीनने लिहिला आहे.
EU AI Act
युरोपियन युनियनचा कायदा, जो युनियनच्या सदस्य देशांमध्ये AI कसे बनवले आणि वापरले जावे याचे नियम ठरवतो.
API
एक नियमांचा संच, ज्यामुळे सॉफ्टवेअर आणि डेव्हलपर्स AI मॉडेलशी जोडले जाऊन ते थेट त्यांच्या स्वतःच्या उत्पादनांमध्ये वापरू शकतात.
Google ने शोधात AI वर घातलेल्या मर्यादांवर नाराज असलेल्या शाळांशी DuckDuckGo संपर्क साधत आहे. शिक्षकांना ते स्वतःच्या सर्च इंजिनकडे आणि AI फीचर्स बंद करता येतील अशा सेटिंग्जकडे बोट दाखवत आहे. Google च्या धोरणाविरोधात लोकांमध्ये असंतोष वाढत असताना हे पाऊल उचलले गेले आहे.
सोपा शब्दकोशDuckDuckGo, AI features
DuckDuckGo
DuckDuckGo हे अमेरिकेतील सर्च इंजिन असून ते वापरकर्त्यांचे सर्च ट्रॅक न करण्यासाठी ओळखले जाते.
AI features
अतिरिक्त साधने जी कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापरून उत्तरे किंवा सारांश लिहितात; काही वापरकर्ते ती बंद करणे पसंत करू शकतात.
Qualcomm ने डेटा सेंटरसाठी Cloud AI 100 Ultra नावाचे नवीन AI अ‍ॅक्सिलरेटर कार्ड सूचीबद्ध केले आहे. त्याला 150 watts वीज लागते आणि त्यात 128 gigabytes मेमरी आहे, जी डेटा 548 gigabytes per second वेगाने हलवू शकते. हे कार्ड मोठ्या संगणकीय व्यवस्थांमध्ये AI कामे हाताळण्यासाठी बनवले आहे.
सोपा शब्दकोशQualcomm, accelerator card
Qualcomm
Qualcomm ही अमेरिकेतील चिप डिझाइन करणारी कंपनी आहे, जी बहुतेक Android स्मार्टफोनना शक्ती देणाऱ्या प्रोसेसरसाठी ओळखली जाते; तिचे मुख्यालय San Diego येथे आहे.
accelerator card
संगणक आणि डेटा सेंटरमध्ये AI कामाला गती देणारी विशेष चिप असलेले हार्डवेअर कार्ड.
ऑस्ट्रेलियातील एका प्रादेशिक कौन्सिलने त्यांच्या रस्त्यांवरील मोठ्या संख्येने असलेले खड्डे दुरुस्त करण्यासाठी AI टूल सादर केले आहे. या बातमीत प्रणाली कशी काम करते याबद्दल फारशी माहिती दिलेली नाही. रस्ते दुरुस्तीसारख्या रोजच्या सार्वजनिक कामांमध्ये AI चा वापर होऊ लागल्याचे यातून दिसते.
सोपा शब्दकोशregional council
regional council
प्रादेशिक कौन्सिल ही एक स्थानिक शासकीय संस्था आहे, जी जवळपासच्या अनेक गावांसाठी किंवा जिल्ह्यांसाठी सेवा चालवते.
चीनचा पहिला AI-निर्मित चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर अपयशी ठरल्याचे वृत्त आहे. हा कमकुवत निकाल असूनही काही लोकांना AI-निर्मित चित्रपट हेच चित्रपटसृष्टीचे भविष्य वाटते. स्टुडिओ चित्रपट बनवण्याचे नवे मार्ग आजमावत असताना, मनोरंजन क्षेत्रातील AI बाबत लोकांच्या मनात किती अनिश्चितता आहे हे या परस्परविरोधी मतांवरून दिसते.
सोपा शब्दकोशbox office
box office
चित्रपट प्रदर्शित होताना सिनेमागृहात तिकीट खरेदी करून तो पाहणाऱ्या लोकांकडून चित्रपटाने मिळवलेली एकूण रक्कम.
एका लेखकाने सांगितले की त्यांनी Claude AI मॉडेलला त्यांचा MRI स्कॅन तपासायला सांगितला. या पोस्टवरून सामान्य लोक वैयक्तिक आरोग्य अहवालांवर AI ची चाचणी करत आहेत हे दिसते, ज्यामुळे अचूकता आणि गोपनीयतेबाबत प्रश्न निर्माण होतात. ही गोष्ट एका सामुदायिक टेक फोरमवर शेअर झाली आहे.
सोपा शब्दकोशClaude, MRI
Claude
Claude हा Anthropic या अमेरिकन कंपनीने बनवलेला AI चॅटबॉट आहे, जो त्याच्या सहाय्यकासाठी ओळखला जातो.
MRI
एक वैद्यकीय स्कॅन, जो शरीरातील तपशीलवार चित्रे तयार करण्यासाठी शक्तिशाली चुंबक आणि रेडिओ लहरी वापरतो.
व्यवसाय, सरकारे आणि स्टार्टअप्स कमी खर्च, अधिक नियंत्रण आणि लवचिकतेसाठी ओपन सोर्स AI मॉडेल्सकडे वळत असल्यामुळे त्यांची लोकप्रियता वाढत आहे. Hugging Face चे धोरण प्रमुख या मॉडेल्सच्या फायद्या-तोट्यांबद्दल बोलतात. महत्त्वाचा प्रश्न असा आहे की शक्तिशाली मॉडेल्स सर्वांना मोफत उपलब्ध असताना कंपन्या पैसे कसे कमावू शकतील.
सोपा शब्दकोशHugging Face, open source, trade-offs
Hugging Face
AI कंपनी, जी तिच्या वेबसाइट आणि प्लॅटफॉर्मसाठी ओळखली जाते, जिथे डेव्हलपर्स ओपन-सोर्स AI मॉडेल्स शेअर करतात, शोधतात आणि तपासतात. ही कंपनी न्यू यॉर्क आणि पॅरिस येथे आहे.
open source
सॉफ्टवेअर किंवा AI मॉडेल्स, ज्यांचा मूळ कोड किंवा डिझाइन सार्वजनिकरीत्या शेअर केलेला असतो, जेणेकरून कोणीही ते वापरू, अभ्यासू किंवा बदलू शकेल.
trade-offs
तडजोडी, जिथे एक फायदा मिळवण्यासाठी त्याबदल्यात काही तोटा किंवा खर्च स्वीकारावा लागतो, त्यामुळे प्रत्येक निवडीला काही बाजू असतात.
केंद्र सरकारने औषध नियमांमध्ये असा बदल सुचवला आहे, ज्यामुळे अधिकारी निकृष्ट दर्जाच्या औषधांचे उत्पादन परवाने तात्काळ निलंबित करू शकतील. या प्रस्तावित सुधारणेनुसार, परवाना रद्द करण्यापूर्वी उत्पादकांना आधी अनिवार्य सुधारात्मक पावले उचलावी लागतील. उत्पादक ती सुधारात्मक कृती पूर्ण करेपर्यंत निलंबन लागू राहील.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: भारतात अलीकडच्या काही वर्षांत दूषित किंवा निकृष्ट दर्जाच्या औषधांची अनेक प्रकरणे समोर आली आहेत, ज्यामुळे औषध उत्पादकांवर अधिक कडक तपासणीची मागणी झाली. हा प्रस्ताव अशा अपयशांवर परवाना देणारी यंत्रणा कशी प्रतिक्रिया देते ते बदलू शकतो.
भारताच्या आदित्य-L1 सौर मोहिमेने सौर उद्रेक कसे पसरतात याबद्दल नवे निष्कर्ष शेअर केले आहेत. शास्त्रज्ञांना असे आढळले की एक उद्रेक सर्व दिशांना सारखा न पसरता असमान पद्धतीने विस्तारला. या माहितीमुळे हवामान तज्ज्ञांना अवकाशातील हवामान, म्हणजे अवकाशातील अशी परिस्थिती जी पृथ्वीवर परिणाम करू शकते, याचा अंदाज अधिक चांगला बांधता येऊ शकतो.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: आदित्य-L1 ही ISRO ची सौर वेधशाळा असून सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी ती पृथ्वीपासून सुमारे 1.5 दशलक्ष किमी अंतरावर ठेवण्यात आली आहे. सौर उद्रेक पृथ्वीच्या दिशेने चार्ज झालेले कण पाठवू शकतात, त्यामुळे उपग्रह आणि दळणवळणासाठी त्यांचा अंदाज बांधणे महत्त्वाचे आहे.
एका मतप्रदर्शनात असा युक्तिवाद केला आहे की भारताला एकात्मिक नागरीकरण योजनेची गरज आहे. जनगणना 2027 मध्ये 2011 च्या व्याख्या वापरली जाणार असल्यामुळे शहरी भारताची कमी मोजणी आणखी वाढू शकते, आणि राष्ट्रीय नागरीकरण धोरण ही उणीव भरून काढू शकते, असे लेखात सुचवले आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: जनगणना दर दहा वर्षांनी लोकसंख्या मोजते आणि तिच्या आकडेवारीवरून निधी व जागांचे वाटप ठरते, त्यामुळे 'शहरी' याची व्याख्या महत्त्वाची आहे. अनेक भारतीय शहरे जुन्या सीमांच्या पलीकडे वाढली आहेत, त्यामुळे ग्रामीण आणि शहरी भाग आता एकमेकांत मिसळले आहेत.
दक्षिण तमिळनाडूमध्ये यंदा ओलसर दिवाळी असण्याची शक्यता आहे, 8 नोव्हेंबरपर्यंत मुसळधार पावसाचा अंदाज आहे. राज्याच्या दक्षिण भागावर आणि आसपासच्या भागांवर असलेल्या वरच्या हवेतील चक्रीय वाऱ्यांमुळे व्यापक पाऊस पडण्याची अपेक्षा आहे. प्रादेशिक हवामान अंदाज केंद्राने हा अंदाज जारी केला आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: दिवाळी हा भारतातील सर्वात मोठ्या सणांपैकी एक आहे, ज्यात प्रवास आणि खरेदी मोठ्या प्रमाणात होते, त्यामुळे पावसामुळे योजनांमध्ये अडथळा येऊ शकतो. तमिळनाडूत या महिन्यांत साधारणपणे ईशान्य मोसमी पावसापासून मुख्य हंगामी पाऊस मिळतो, त्यामुळे हा अंदाज नेहमीच्या पद्धतीशी जुळणारा आहे.
राज्य सरकार अनेक विभाग आणि संस्थांमध्ये विखुरलेले वेगवेगळे कौशल्य प्रशिक्षण उपक्रम एकाच एकात्मिक प्रणालीत आणण्याची योजना आखत आहे. यासाठी ५,००० कोटी रुपये दिले जाणार असून पुढील सात वर्षांत ३० लाख लाभार्थ्यांना प्रशिक्षण देण्याचे लक्ष्य आहे. राज्याची कार्यबल व्यवस्था नव्याने आखणे आणि प्रशिक्षण सहज समजण्याजोगे करणे, हा यामागचा उद्देश आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: भारतात कौशल्य प्रशिक्षण अनेक केंद्रीय आणि राज्य विभागांकडून चालवले जाते, जे अनेकदा एकमेकांवर पडतात आणि नोकरी शोधणाऱ्यांचा गोंधळ उडवतात. स्किल इंडियासारख्या सरकारी योजना प्रशिक्षणाला प्रत्यक्ष नोकऱ्यांशी अधिक जवळून जोडण्याचे उद्दिष्ट ठेवतात.
एका लेखात असा युक्तिवाद केला आहे की भारताच्या विज्ञान व्यवस्थेने 'top 2% scientists' डेटाबेसमध्ये समावेश होणे हे आपले मुख्य उद्दिष्ट ठेवू नये. देशाला मूलभूत संशोधन आणि व्यावहारिक उपाय या दोन्हींची गरज आहे, असे त्यात म्हटले आहे. चांगले विज्ञान कसे दिसते याबद्दल व्यापक दृष्टिकोन ठेवण्याचे आवाहन हा लेख करतो.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: 'Top 2%' यादी संशोधकांचे क्रमांक सायटेशन आणि प्रभाव डेटा वापरून ठरवते, आणि करिअर व निधी ठरवण्यासाठी ती अनेकदा वापरली जाते. भारत आपल्या संशोधनाचा दर्जा व उत्पादन वाढवण्याचे प्रयत्न करत असताना अशा क्रमवारींविषयीची चर्चा वाढली आहे.
एका मत-लेखात म्हटले आहे की अर्णब आणि मुरासू चक्रीवादळांमुळे नुकसान झालेल्या सार्वजनिक पायाभूत सुविधांची पुनर्बांधणी करण्यासाठी राज्यांना मदत हवी आहे. वादळांनी जे उद्ध्वस्त केले ते दुरुस्त करण्यासाठी या राज्यांना पाठबळ कसे लागेल, यावर लेखाचा भर आहे. चक्रीवादळांमुळे रस्ते, वीजवाहिन्या, इमारती आणि इतर सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान होऊ शकते, त्यामुळे सावरायला अनेकदा महिने लागतात.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: चक्रीवादळांमुळे अनेकदा रस्ते, वीजवाहिन्या आणि सार्वजनिक इमारतींचे नुकसान होते आणि दुरुस्ती महाग पडू शकते. मोठ्या वादळांनंतर राज्ये सहसा राष्ट्रीय आपत्ती निवारण निधीमधून केंद्राकडून मदत मागतात.
फ्रेंच बँक Crédit Mutuel Arkéa ने फसव्या व्यवहारांशी संबंधित सायबर हल्ल्याची पुष्टी केली आहे. ब्लॉकचेन तपासनीस ZachXBT यांनी $133 million पेक्षा जास्त संशयास्पद क्रिप्टो काढण्या शोधून काढल्या आहेत. तपासकर्ते आता हा निधी एक्सचेंजमधून कसा फिरला याची तपासणी करत आहेत, आणि ही घटना अजून सुरू आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: Crédit Mutuel Arkéa हा फ्रान्समधील एक मोठा बँकिंग समूह आहे, आणि ZachXBT हे सुप्रसिद्ध स्वतंत्र क्रिप्टो तपासनीस आहेत जे अनेकदा सार्वजनिक ब्लॉकचेन नोंदींद्वारे चोरीला गेलेला डिजिटल पैसा शोधतात. बँका आणि क्रिप्टो प्लॅटफॉर्मवरील सायबर हल्ले हा जगभरातील ग्राहकांसाठी वाढता चिंतेचा विषय आहे.
पावसाळ्यात तिरुवन्नमलाईमधील सथनूर धरणाच्या सुरक्षिततेची तपासणी एक तज्ज्ञ पथक करत आहे. जलसंपदा विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की साठवण क्षमता आणि उंचीच्या बाबतीत तमिळनाडूतील २० मोठ्या धरणांमध्ये हे धरण मेट्टूर आणि भवानी सागरनंतर तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. पावसामुळे पाण्याची पातळी वाढू शकते, त्यामुळे जवळपासच्या भागांसाठी धरणाची सुरक्षितता तपासणे महत्त्वाचे आहे.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: धरणात बिघाड झाला तर जवळच्या गावांना आणि शेतजमिनीला धोका होऊ शकतो, म्हणून धरणांची नियमित तपासणी केली जाते. सथनूर धरण पोन्नैयार नदीवर असून राज्यातील महत्त्वाच्या पाणीसाठा संरचनांपैकी एक आहे.
वार्षिक औद्योगिक सर्वेक्षण दर्शवते की भारताच्या उत्पादन क्षेत्रात मोठे कारखाने वर्चस्व गाजवतात. ₹500 crore पेक्षा जास्त उत्पादन करणारे कारखाने एकूण मूल्यवर्धनाच्या तीन पंचमांशापेक्षा जास्त वाटा उचलतात, तर लहान कारखाने संख्येने जास्त असले तरी त्यांचे योगदान कमी आहे. या सर्वेक्षणातून क्षेत्राची रचना कशी आहे याचे चित्र मिळते.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: वार्षिक औद्योगिक सर्वेक्षण हे नोंदणीकृत भारतीय कारखान्यांचे दरवर्षी होणारे सरकारी सर्वेक्षण आहे, ज्याचा उपयोग उत्पादन, रोजगार आणि गुंतवणूक यांचा मागोवा घेण्यासाठी केला जातो. धोरणकर्ते यावरून वाढ मोठ्या कंपन्यांमुळे होते की अनेक लहान घटकांमुळे, हे पाहतात.
कर्नाटकचे मुख्यमंत्री शिवकुमार यांनी कॉर्पोरेट कंपन्यांना राज्यातील 1,000 ग्रामीण सरकारी शाळा सुधारण्यासाठी मदत करण्याची विनंती केली आहे. या आवाहनामुळे व्यवसायांना राज्यातील सार्वजनिक शाळांच्या सुधारणांना पाठिंबा देण्याची संधी मिळते.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: कंपन्या अनेकदा कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी कार्यक्रमांद्वारे समाजोपयोगी प्रकल्पांना निधी देतात. अनेक भारतीय राज्य सरकारे आता शाळांसारख्या सार्वजनिक सेवांसाठी असा निधी मिळवू पाहत आहेत.
ऑक्टोबरमध्ये भारताच्या सेवा क्षेत्राने अधिक वेगाने वाढ नोंदवली आणि ती चार महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचली. देशांतर्गत मजबूत मागणी आणि नवीन व्यावसायिक ऑर्डर्समुळे ही वाढ झाली. HSBC Services Business Activity Index 55.8 पर्यंत वाढला, जो व्यवसायाच्या चांगल्या परिस्थितीकडे इशारा करतो. मात्र उत्पादन क्षेत्रात किंचित घट दिसली.
पार्श्वभूमी
संदर्भ: HSBC दर महिन्याला व्यवस्थापकांचे हे सर्वेक्षण प्रसिद्ध करते, आणि 50 च्या वरचा आकडा विस्तार दर्शवतो. बँकिंग, IT आणि किरकोळ व्यापार यांसारखी सेवा क्षेत्रे भारताच्या अर्थव्यवस्थेत मोठा वाटा उचलतात, त्यामुळे हा निर्देशांक बारकाईने पाहिला जातो.
