शनिवार, 31 ऑक्टोबर 2026 च्या AI बातम्या आणि ठळक बातम्या

संदर्भ: चक्रीवादळ आणि खवळलेल्या समुद्रामुळे मासेमारी बोटी अनेक दिवस बंदरातच थांबून राहतात, आणि किनारी कुटुंबे रोजच्या कमाईवर जगतात. हवामानामुळे आलेली बंदी लागते, तेव्हा हाती बचत कमी असेल तर मच्छीमार लवकर कर्जात ढकलले जाऊ शकतात.

संदर्भ: शाळांमधील विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता हा संपूर्ण भारतातील पालक आणि प्रशासनासाठी मोठा चिंतेचा विषय आहे. अशा घटनांनंतर शाळेच्या आवारात कोणाला प्रवेश दिला जातो, याबाबत अनेकदा प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: WhatsApp Android वर Google Drive आणि iPhone वर iCloud मध्ये आपोआप बॅकअप ठेवते, त्यामुळे डिलीट होण्यापूर्वी सेव्ह केलेल्या सर्वात अलीकडील बॅकअपमधूनच डिलीट झालेले चॅट सहसा परत मिळू शकतात.

संदर्भ: Google ने पहिला डेटा-सेंटर उपग्रह कक्षेत ठेवला आहे, त्यामुळे ही चाचणी AI पृथ्वीबाहेरही काम करू शकते का ते तपासते. हायकू म्हणजे तीन ओळींची छोटी कविता, जी बहुधा निसर्गावर असते.

संदर्भ: महागाई भत्ता म्हणजे मूळ पगार आणि निवृत्तीवेतनात जोडली जाणारी रक्कम, जी वाढत्या किमतींची भरपाई करण्यासाठी असते आणि राज्ये ती वेळोवेळी सुधारतात. केंद्र सरकारही आपला DA दर वर्षातून दोनदा सुधारते, त्यामुळे राज्यांच्या वाढीकडे इतर राज्यांतील कर्मचारीही लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: अल्फाबेटकडे गुगलसोबत YouTube आणि Android देखील आहेत. मोठ्या टेक कंपन्या AI चिप्स आणि डेटा सेंटरवर प्रचंड खर्च करत आहेत, आणि त्या गुंतवणुकीतून पैसे कधी मिळतील, असा प्रश्न गुंतवणूकदार सतत विचारत आहेत. अशा तीव्र चढ-उतारांमागे अनेकदा हा मोठा वाद असतो, केवळ एका तिमाहीचा निकाल नाही.

Context: AI data centres on Earth use large amounts of electricity and cooling, which is a growing concern for tech firms. Putting computing in orbit is an untested idea that companies are exploring as a possible alternative.

संदर्भ: AI मॉडेल्स मोठ्या प्रमाणात वेब मजकुरावर प्रशिक्षित केले जातात, आणि बातम्यांच्या साइट्स बऱ्याच काळापासून बॉट्सनी त्यांचा मजकूर कॉपी करण्याबद्दल तक्रार करत आहेत. Robots.txt ही प्रमाणित फाइल आहे जी बॉट्सना कोणती पाने क्रॉल करू नयेत हे सांगते, आणि प्रकाशक सध्या तिचा वापर करतात.

संदर्भ: KMF म्हणजे कर्नाटक मिल्क फेडरेशन, ही राज्यातील मोठी दूध सहकारी संस्था असून ती Nandini या ब्रँड नावाखाली दूध विकते. अशा दर बदलांमागे अनेकदा शेतकरी आणि वाहतुकीचा वाढता खर्च असतो, त्यामुळे घरगुती मासिक बजेटवर त्याचा परिणाम जाणवतो.

संदर्भ: El Niño म्हणजे मध्य आणि पूर्व पॅसिफिकचे नैसर्गिक तापमानवाढीचे चक्र, जे जगभरातील पाऊस आणि उष्णतेचे नमुने बदलते. ते अनेकदा भारतीय मान्सूनला कमजोर करते, म्हणून शेतकरी आणि पाणी नियोजक याकडे बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: कर्जाची परतफेड न झाल्यामुळे बिल्डरचे काम थांबले, तेव्हा अनेक घर खरेदीदारांना फ्लॅटसाठी वर्षानुवर्षे वाट पाहावी लागली आहे. भारताच्या दिवाळखोरी कायद्यानुसार, एका विकासकाच्या अपयशामुळे त्याचे सर्व प्रकल्प गोठू शकतात, म्हणून नवे नियम चांगल्या प्रकल्पांसाठी अरुंद पण स्वतंत्र मार्ग देतात.

Context: Big tech firms are spending huge sums on AI data centres and chips, so investors are worried whether those costs will pay off; the Nasdaq is the US index heavy in technology shares.

जनगणना दर दहा वर्षांनी एकदा लोकसंख्येची नोंद करते, आणि तिच्या माहितीमुळे सरकारला सेवा आणि साधनसंपत्तीचे नियोजन करण्यास मदत होते. गणनाकार हे क्षेत्रीय कर्मचारी असतात जे घरोघरी जाऊन उत्तरे गोळा करतात.

संदर्भ: काचेचा कचरा पुनर्वापरासाठी कठीण असतो, म्हणून त्याचे बांधकाम साहित्यात रूपांतर केल्यास कचराभूमीवरील भार कमी होऊ शकतो. काचेसह बनवलेल्या काँक्रीटमध्ये रासायनिक अभिक्रिया होऊन ते तडकू शकते, अशी चिंता बराच काळ होती, म्हणून दीर्घकालीन तपासणी महत्त्वाची आहे.

संदर्भ: NavIC ही भारताची स्वतःची प्रादेशिक उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली आहे, जी भारत आणि जवळच्या भागांत ठिकाण व वेळेची सेवा देण्यासाठी बनवली आहे. GPS प्रमाणेच तिला कक्षेत उपग्रहांचा समूह लागतो, त्यामुळे प्रत्येक नवीन प्रक्षेपण ती सुरू ठेवण्यास मदत करते.

संदर्भ: भारतातील अनेक शहरी घरांमध्ये मोलकरीण आणि स्वयंपाकी खासगी एजन्सीमार्फत नेमले जातात, आणि या एजन्सींवर सहसा सरकारी देखरेख कमी असते. पोलीस पडताळणीचा उद्देश घरात प्रवेश करण्यापूर्वी कामगाराची पार्श्वभूमी तपासणे हा आहे.

संदर्भ: लावा हा भारतीय स्मार्टफोन ब्रँड असून तो बजेट फोनसाठी ओळखला जातो. ही वाढ त्या विभागात येते जिथे ग्राहक किमतींबाबत सर्वात जास्त संवेदनशील असतात. मिड-रेंज फोन त्या विभागाच्या थोडे वर असतात, म्हणून त्यांचे ग्राहकही किमतींवर बारीक लक्ष ठेवू शकतात.

संदर्भ: जनगणना ही भारताची अधिकृत लोकसंख्या मोजणी आहे, आणि ती 2021 पासून पुढे ढकलली गेली होती. मागील संपूर्ण जनगणनेत जातीची नोंद झाली नव्हती, आणि नव्या फेरीत पहिल्यांदाच ती समाविष्ट केली जाणार आहे.

संदर्भ: सेस म्हणजे एखाद्या विशिष्ट कारणासाठी वसूल केलेला अतिरिक्त शुल्क, जो वस्तूवरील नियमित करापेक्षा वेगळा असतो. TASMAC ही तामिळनाडूतील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे, आणि दारू विक्रीतून राज्याच्या महसुलाचा मोठा वाटा येतो.

Context: Foxconn is the Taiwanese company that assembles many Apple devices, including in India. Foldable phones use flexible screens, which have been a known durability concern for the whole industry.

संदर्भ: भारताची जनगणना दर दहा वर्षांनी होते आणि ती दोन टप्प्यांत चालते. आधी घरे आणि इमारतींची नोंद होते, आणि नंतर प्रत्येक व्यक्तीची मोजणी होते. जम्मू-काश्मीरमधील प्रगती दाखवते की देशव्यापी मोजणी राज्यनिहाय पुढे सरकत आहे.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे भारतात आणलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर, आणि कापूस हा सूत व कपड्यांसाठी मुख्य कच्चा माल आहे. देशांतर्गत पुरवठा कमी पडतो किंवा किमती वाढतात तेव्हा अशा सवलती दिल्या जातात.

संदर्भ: BS VI हे भारताचे सध्याचे वाहन उत्सर्जन मानक आहे. हिवाळ्यातील गंभीर वायू प्रदूषणाशी लढण्यासाठी दिल्लीने जुन्या, नियमांचे पालन न करणाऱ्या वाहनांबाबतचे नियम कडक केले आहेत. जवळच्या NCR शहरांमधून येणारे प्रवासी सर्वाधिक प्रभावित होणाऱ्यांपैकी आहेत.

संदर्भ: अंतराळातील दुर्बिणी पृथ्वीच्या खूप वर फिरतात आणि त्यांना सहसा परत आणण्यासाठी बनवलेले नसते, त्यामुळे त्यांची कक्षा हळूहळू कमी होत जाते. अंतराळातील बचाव मोहिमा दुर्मिळ आणि तांत्रिकदृष्ट्या कठीण असतात, म्हणूनच अयशस्वी प्रयत्नाकडे लक्ष वेधले जाते.

संदर्भ: भारतात जनगणना दर दहा वर्षांनी होते, आणि आधीची जनगणना 2011 मध्ये झाली होती. तिच्या निष्कर्षांवरून जागा, कल्याणकारी योजना आणि राज्यांमध्ये सरकारी पैशांची वाटणी यासंबंधी निर्णय ठरतात.

टेनेमेंट म्हणजे सरकारी संस्थांनी कमी उत्पन्न गटातील कुटुंबांसाठी बांधलेल्या बहु-कुटुंब इमारती. त्यांपैकी अनेक जुन्या आणि असुरक्षित आहेत. जुन्या इमारती नव्याने बांधताना बांधकाम सुरू असताना रहिवाशांना सहसा आधी स्थलांतर करावे लागते.

संदर्भ: एल निनो म्हणजे प्रशांत महासागर ठराविक काळाने तापणे, जे अनेकदा भारतातील मान्सूनला कमकुवत करते आणि कोरडे कालखंड आणते. Kyasanur forest disease हा गोचिडांमुळे पसरणारा आजार असून तो कर्नाटक आणि केरळमधील जंगलाच्या भागांत आढळतो.

संदर्भ: CAQM म्हणजे वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग, जो दिल्ली आणि जवळपासच्या राज्यांसाठी हवेचे नियम ठरवतो. हिवाळ्यात या भागात अनेकदा तीव्र धुरके येतात. कारखाने प्रदूषणाच्या स्रोतांपैकी एक असल्याने हे नियम लागू करणे ही दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया आहे.

संदर्भ: Railway Board ही केंद्रीय संस्था आहे जी Indian Railways वर देखरेख ठेवते आणि तिचे झोन पाळतील असे नियम ठरवते. अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या रात्रभर धावतात, त्यामुळे चार्जिंगच्या मर्यादांचा परिणाम तिकीट, नकाशे आणि नेव्हिगेशनसाठी फोनवर अवलंबून असलेल्या प्रवाशांवर होतो.

संदर्भ: जागतिक बँक ही जागतिक कर्ज देणारी संस्था आहे. ती कुटुंबांच्या खर्चाची तुलना आंतरराष्ट्रीय गरिबी रेषेशी करून गरिबीचे अंदाज प्रसिद्ध करते. भारताबाबतचे तिचे आकडे अनेकदा चर्चेत राहिले आहेत, कारण राष्ट्रीय सर्वेक्षणे आणि पद्धती वेगळे निकाल देऊ शकतात.

संदर्भ: याक हे हिमालय आणि तिबेट पठारावर आढळणारे उंच प्रदेशातील मोठे प्राणी आहेत, आणि तिथल्या मेंढपाळांसाठी ते महत्त्वाचे आहेत. एखादी संबंधित प्रजाती सापडल्यामुळे आजचे याक कसे उत्क्रांत झाले हे शोधण्यास शास्त्रज्ञांना मदत होते.

संदर्भ: राज्याने ही तात्काळ पेन्शन आधी वृद्धापकाळ गटातील महिलांसाठी सुरू केली होती, आणि हा बदल अशा गटांपर्यंत पोहोचतो ज्यांचे उत्पन्न अनेकदा अनियमित असते. फायलेरिया हा डासांमार्फत पसरणारा आजार आहे, आणि ताडी काढणारे कामगार पामच्या झाडांचा रस गोळा करून उपजीविका करतात.

संदर्भ: Cyclone Arnab नुकतेच ओडिशाला धडकले होते, आणि शरद ऋतूत बंगालच्या उपसागरात अनेकदा वादळे तयार होतात, ज्यामुळे किनारी जिल्ह्यांत जोरदार पाऊस पडू शकतो. IMD ही भारताची हवामान संस्था असून ती असे इशारे जारी करते; या वादळाचा अंदाज Arnab पेक्षा कमकुवत असल्याचा आहे.

संदर्भ: सियांग प्रकल्प अरुणाचल प्रदेशातील सियांग नदीवरील एक मोठे जलविद्युत धरण आहे. तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदीवर चीनने उभारलेल्या मोठ्या धरणाला प्रत्युत्तर म्हणूनही याकडे पाहिले जाते. अशा प्रकल्पांना जमीन, पाणी आणि विस्थापन यांबाबत स्थानिक नागरिकांकडून अनेकदा चिंता व्यक्त होते.

निर्यात शुल्क म्हणजे परदेशात विकल्या जाणाऱ्या इंधनावर लावला जाणारा अतिरिक्त कर. देशांतर्गत पुरवठा आणि परदेशी विक्री यात समतोल राखण्यासाठी सरकार दर पंधरवड्याला हे शुल्क तपासते. भारतातील रिफायनरी मोठ्या प्रमाणात इंधन निर्यात करतात, त्यामुळे हे शुल्क देशांतर्गत ग्राहकांना किती इंधन मिळेल यावरही परिणाम करू शकते.

बंगालच्या उपसागरावरील कमी दाबाच्या क्षेत्रांचे डिप्रेशनमध्ये रूपांतर होऊन मुसळधार पाऊस, पूर आणि किनारी राज्यांमध्ये अडथळे येऊ शकतात. Andhra Pradesh आणि Kerala मध्ये या हंगामात अनेकदा मुसळधार पाऊस पडतो, त्यामुळे स्थानिक इशारे आणि IMD च्या अपडेट्सवर लक्ष ठेवल्यास कुटुंबांना प्रवास आणि सुरक्षिततेचे नियोजन करता येते.

संदर्भ: इराण आणि US यांच्यातील तणाव वाढत आहे, आणि इराणच्या नेत्यांनी अलीकडेच अमेरिकेच्या कोणत्याही नव्या हल्ल्याला कठोर प्रत्युत्तर देण्याचे आश्वासन दिले आहे. Qeshm हे इराणचे एक बेट असून ते Strait of Hormuz मध्ये आहे, जो तेल वाहतुकीचा व्यस्त मार्ग आहे.

संदर्भ: वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग दिल्ली आणि शेजारील शहरांमधील प्रदूषण नियंत्रणाचे समन्वय करतो. दरवर्षी हिवाळ्यात धूर आणि धुळीमुळे या भागातील हवा धोकादायक पातळीवर पोहोचते, आणि अशा उपायांचा आयोग अनेकदा वापर करतो.

संदर्भ: भारतातील मुख्य गोपनीयता कायदा म्हणजे डिजिटल वैयक्तिक डेटा संरक्षण कायदा, 2023, जो कंपन्या आणि सरकार वैयक्तिक डेटा कसा वापरू शकते याचे नियम ठरवतो. त्यात बदल झाल्यास लाखो लोकांचा डेटा कसा गोळा होतो आणि कसा संरक्षित केला जातो यावर परिणाम होईल.

संदर्भ: नोव्हेंबरमध्ये मान्सून देशातील बहुतेक भागांतून परतलेला असतो, त्यामुळे दिवसाचे तापमान वाढते आणि रात्री थंडी जाणवू लागते. हवामान विभागाचे मासिक अंदाज शेतकरी, शहर नियोजक आणि वीज कंपन्यांना पुढील आठवड्यांसाठी तयारी करण्यास मदत करतात.

संदर्भ: भारतात आयकरासाठी दोन प्रणाली आहेत. जुन्या प्रणालीत अनेक वजावटी मिळतात, तर नवीन प्रणालीत कर दर कमी आहेत पण वजावटी कमी आहेत. करदाते असा पर्याय निवडतात जो त्यांना कमी कर भरावा लागेल.

संदर्भ: SoO म्हणजे Suspension of Operations, म्हणजेच मणिपूरमधील सरकार आणि सशस्त्र गट यांच्यातील शस्त्रसंधी करार. 2023 मध्ये तिथे वांशिक हिंसाचार सुरू झाल्यापासून हा करार वादग्रस्त ठरला आहे.

संदर्भ: AAP सध्या Punjab मध्ये सत्तेत आहे आणि राज्याची पुढची विधानसभा निवडणूक 2027 मध्ये होणार आहे. निवडणुकीआधीच्या काही महिन्यांत जाहीर होणाऱ्या उमेदवार यादीवरून कोणते मतदारसंघ पक्षांसाठी महत्त्वाचे आहेत हे दिसून येते.

संदर्भ: अनेक कामगारांसाठी बोनस हा वार्षिक आर्थिक विषय असतो, आणि भारतात Payment of Bonus Act, 1965 त्याचे नियम ठरवतो. खोटे संदेश चिंता आणि आंदोलने निर्माण करू शकतात, म्हणून कृती करण्यापूर्वी कामगार कार्यालयांचे अधिकृत स्पष्टीकरण तपासणे विश्वासार्ह ठरते.

संदर्भ: 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवल्यानंतर, अमेरिकन सैन्यासोबत काम केलेल्या अनेक अफगाणांना देशाबाहेर हलवण्यात आले. त्यांच्या भविष्यातील स्थलांतर स्थितीवर अमेरिकेत वादग्रस्त धोरणात्मक प्रश्न निर्माण झाला आहे.

संदर्भ: युटिलिटी कंपन्या म्हणजे वीज निर्मिती, वहन आणि विक्री करणाऱ्या कंपन्या. यातील अनेक कंपन्यांवर नियंत्रण असल्याने त्या किती दर आकारू शकतात हे राज्य नियामक मंजूर करतात. मागणी वाढणे आणि महागड्या ग्रिड सुधारणा ही बिले वाढण्याची सामान्य कारणे आहेत, आणि मध्यावधी निवडणुका नोव्हेंबर 2026 मध्ये होणार आहेत.

संदर्भ: बंगालचा उपसागर आणि अंदमान समुद्रावरील कमी दाबाची क्षेत्रे अनेकदा उदासीनता किंवा चक्रीवादळात बदलतात आणि दक्षिण भारतातील किनारी भागात जोरदार पाऊस आणू शकतात. भारताची अधिकृत हवामान संस्था IMD हे अंदाज देते, जे प्रणाली पुढे सरकताना अद्ययावत केले जातात.

संदर्भ: मंगळावरील उल्कापिंड म्हणजे प्राचीन आघातांमुळे मंगळावरून उडालेले खडक, जे नंतर पृथ्वीवर येऊन पडले. मंगळाच्या सुरुवातीच्या इतिहासाबद्दल शिकण्यासाठी शास्त्रज्ञ त्यांचा अभ्यास करतात.

संदर्भ: Oleshky दक्षिण युक्रेनमध्ये Dnipro नदीजवळ आहे आणि 2022 मधील रशियाच्या पूर्ण प्रमाणातील आक्रमणाच्या सुरुवातीच्या महिन्यांपासून ते रशियाच्या ताब्यात आहे. अशा छोट्या स्थानिक विरामांमध्ये सहसा स्थिरता कमी असते, त्यामुळे ते दोन देशांमधील मोठे युद्ध संपवत नाहीत.

संदर्भ: GST हा भारतातील बहुतेक वस्तू आणि सेवांवरील राष्ट्रीय कर आहे, आणि अंमलबजावणी अधिकारी व्यवसाय तसेच मालाची तपासणी करू शकतात. अशा नियमांमुळे व्यापारी आणि वाहतूकदारांना किती वेळा तपासणी आणि दंडाला सामोरे जावे लागते, हे ठरते.

दिवाळी, ज्याला दीपावली असेही म्हणतात, हा भारतातील सर्वात मोठ्या सणांपैकी एक आहे आणि तो अनेक प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या स्थानिक रीतिरिवाजांसह साजरा केला जातो. सहसा धनतेरसने सणाची सुरुवात होते आणि भाऊबीजेने त्याचा समारोप होतो.

संदर्भ: दिल्लीला दर हिवाळ्यात तीव्र धुक्याचा सामना करावा लागतो, जेव्हा थंड हवा आणि पीक जाळण्यामुळे निघणारा धूर प्रदूषण जमिनीजवळ अडकवून ठेवतो. GRAP (Graded Response Action Plan) ही टप्प्याटप्प्याने उचलायच्या आपत्कालीन उपाययोजनांची मालिका आहे, जी हवेची गुणवत्ता बिघडते तसतशी वाढत जाते.

संदर्भ: निर्वासित म्हणजे छळ, युद्ध किंवा हिंसाचारामुळे आपला देश सोडून पळून जावे लागलेले लोक. पुनर्वसन म्हणजे एखाद्या देशाने त्यांना कायमस्वरूपी स्वीकारण्यास तयार होणे, आणि हे सहसा सरकारी मार्गाने होते, बेकायदेशीर प्रवासाने नाही.

संदर्भ: मुख्य निवडणूक आयुक्त भारताच्या राष्ट्रीय आणि राज्य निवडणुका चालवणाऱ्या संस्थेचे प्रमुख असतात. CEC ला पदावरून हटवण्यासाठी संसदेत प्रस्ताव मंजूर होणे आवश्यक असलेली औपचारिक प्रक्रिया आहे, त्यामुळे अशा सार्वजनिक कार्यक्रमामुळे कोणालाही पदावरून हटवले जात नाही.

अट्टापाडी हा केरळमधील पालक्कड जिल्ह्यातील डोंगराळ वनप्रदेश आहे, जिथे आदिवासी लोकसंख्या मोठी आहे. तिथे अर्भकांचे मृत्यू आणि कुपोषण हे दशकानुदशके सततचे प्रश्न राहिले आहेत, आणि या भागात आरोग्यसेवा व अन्नाची उपलब्धता यांत दीर्घकाळ त्रुटी आहेत.

संदर्भ: शुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर. अमेरिकेने कॅनडाच्या उत्पादनांवर लावलेल्या शुल्कामुळे वनउद्योग आणि कागद उद्योगासारख्या क्षेत्रांना मोठा फटका बसला आहे, कारण ते निर्यातीवर खूप अवलंबून आहेत. एकच कारखाना एखाद्या छोट्या गावाचा आधार असेल, तर तो बंद झाल्यावर जवळजवळ प्रत्येक स्थानिक कुटुंबावर परिणाम होऊ शकतो.

2023 पासून मैतेई आणि कुकी समुदायांमधील वांशिक संघर्षांमुळे मणिपूर विभागले गेले आहे. चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांना शांत ठेवण्यासाठी SoO करार केला गेला होता. निवडणुकीपूर्वी राज्यातील शांततेसाठी त्याचे भवितव्य महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: हिमनदीच्या बर्फाने किंवा मातीच्या ढिगाऱ्याने अडवलेला तलाव अचानक फुटतो, तेव्हा पाणी आणि दगड वेगाने खाली वाहू लागतात, याला हिमनदी तलाव फुटीचा पूर म्हणतात. भूतानच्या हिमालयीन नद्या आसाममध्ये वाहतात, त्यामुळे हा धोका आसामच्या मैदानी भागात लवकर पोहोचतो.

संदर्भ: फ्री-फ्लो टोलिंगमध्ये वाहन अडथळ्यापाशी न थांबता पैसे भरू शकते, यासाठी काचेवर बसवलेले RFID टॅग वापरले जातात. दिल्लीच्या प्रवेशद्वारांवर गर्दीच्या वेळी अनेकदा कोंडी होते, त्यामुळे हा बदल शहरातील वाहतूक आणि प्रदूषण कमी करण्याच्या मोठ्या प्रयत्नांचा भाग आहे.

संदर्भ: मुख्य निवडणूक आयुक्त निवडणूक आयोगाचे प्रमुख असतात, जो भारतातील निवडणुका घेतो. औपचारिक महाभियोगासाठी संसदेने कारवाई करणे आवश्यक असते, त्यामुळे प्रतीकात्मक महाभियोग हे पदावरून हटवण्याचे पाऊल नसून निषेध आहे.

संदर्भ: जागतिक बँक गरिबी मोजताना स्वतःची आंतरराष्ट्रीय मापदंडे वापरते, जी राहणीमानाच्या खर्चानुसार समायोजित केली जातात. त्यामुळे तिचे आकडे अनेकदा भारत सरकारच्या अधिकृत अंदाजांपेक्षा वेगळे असतात. अशा अंदाजांमध्ये नवीन सर्वेक्षण आकडेवारी आल्यावर सहसा सुधारणा केली जाते.

संदर्भ: भारतात सरकार काही खटले मागे घेण्याची मागणी करू शकते, आणि अशा विनंतीला सहसा न्यायालयाची मान्यता लागते. कोणती प्रकरणे यासाठी पात्र ठरावीत आणि का, यावर असे निर्णय अनेकदा चर्चेत असतात.

संदर्भ: भारतात उसाच्या दराला सरकारने ठरवलेली किमान किंमत असते, पण कारखान्यांकडून पैसे कमी मिळाले किंवा उशिरा मिळाले की शेतकरी अनेकदा आंदोलन करतात. Belagavi हा उत्तर कर्नाटकातील मोठा ऊस जिल्हा असल्याने तिथल्या आंदोलनाचा अनेक उत्पादकांवर परिणाम होतो.

संदर्भ: निर्गुंतवणूक म्हणजे सरकारने एखाद्या सार्वजनिक कंपनीतील आपला हिस्सा विकणे, आणि IDBI बँक अनेक वर्षांपासून अशा योजनांचा भाग आहे. नोकऱ्या आणि मालमत्तेचे मूल्य बदलू शकत असल्याने बँक कर्मचारी आणि संघटना अशा निर्णयांवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: तुरुंग फुटल्यावर सहसा निलंबन आणि बदल्या होतात, आणि त्याच वेळी अधिकारी सुरक्षा, पहारेकऱ्यांची कामे आणि कर्मचारी संख्या तपासतात. थेनी हा दक्षिण तमिळनाडूतील जिल्हा असून तो केरळच्या सीमेजवळ आहे.

संदर्भ: भारतातील कुटुंबे लग्न आणि सणांसाठी सोने खरेदी करतात, त्यामुळे भावातील चढ-उतारांचा नियोजित खरेदीच्या खर्चावर परिणाम होतो. सोन्याचे भाव जागतिक बाजार, अमेरिकी डॉलर आणि व्याजदरांनुसार बदलतात, म्हणूनच अंदाज बांधणे कठीण असते.

संदर्भ: फेब्रुवारी 2022 मधील आक्रमणानंतर रशियाने दक्षिण युक्रेनमधील काही भाग ताब्यात घेतले, आणि तिथले अनेक नागरिक संपर्कापासून तुटले आहेत. Belarus हा देश युक्रेनच्या उत्तरेला आहे, त्यामुळे तिथे पोहोचणारे नागरिक शेजारच्या देशात प्रवेश करत आहेत.

पार्श्वभूमी: 2014 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या NALSA निकालामुळे भारतात तृतीयपंथी व्यक्तींना कायदेशीर मान्यता मिळाली. या निकालाने तिसऱ्या लिंगाची ओळख मान्य केली आणि स्वतःची ओळख ठरवण्याचा हक्कही दिला. तेव्हापासून अनेक सरकारी विभागांना सेवा नियमांनुसार कर्मचाऱ्यांच्या नोंदी बदलण्यासाठी प्रक्रिया तयार करावी लागली आहे.

संदर्भ: Ahoi Ashtami हा मुख्यतः उत्तर भारतात पाळला जाणारा सण आहे, ज्यात माता मुलांच्या कल्याणासाठी उपवास करतात. तो Diwali च्या काही दिवस आधी येतो, म्हणून अनेक कुटुंबे तो मोठ्या सणासुदीच्या काळासोबत नियोजित करतात.

संदर्भ: अमेरिकेत सोशल मीडिया कंपन्यांविरुद्ध अनेक खटले सुरू आहेत, त्यापैकी काहींमध्ये तरुण वापरकर्त्यांना हानी झाल्याचे दावे आहेत. Meta आणि Snap दोन्ही मोठे प्लॅटफॉर्म असल्यामुळे या खटल्याचा निकाल इतर अशा प्रकरणांवर कसा परिणाम करू शकतो हे ठरू शकते.

संदर्भ: जुलै 2024 मध्ये वायनाड जिल्ह्यात भूस्खलन झाले, ज्यात अनेक गावे उद्ध्वस्त झाली आणि अनेक कुटुंबांना घर सोडावे लागले. ही टाउनशिप राज्याच्या पुनर्वसन प्रयत्नांचा भाग आहे, आणि कायमची घरे तयार होईपर्यंत पीडित भाड्याच्या घरात राहत आहेत.

संदर्भ: राफेल हे फ्रान्समध्ये बनलेले लढाऊ विमान असून भारताने ते खरेदी करण्यास सहमती दिली आहे. तेजस हे भारताचे स्वदेशी हलके लढाऊ विमान असून ते अनेक वर्षांपासून विलंबित आहे. जुनी विमाने बदलण्याच्या हवाई दलाच्या योजनांसाठी ही दोन्ही विमाने महत्त्वाची आहेत.

संदर्भ: Vande Bharat ही भारताची वेगवान आणि आधुनिक ट्रेन मालिका आहे, जी प्रवासाचा वेळ कमी करण्यासाठी बनवली आहे. स्लीपर आवृत्तीमुळे रात्रीचा प्रवासही शक्य होतो. Kashi हे Varanasi या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्राचे दुसरे नाव आहे.

संदर्भ: केरळ PSC राज्य सरकारच्या नोकऱ्यांसाठी सार्वजनिक भरती परीक्षा घेते, त्यामुळे कॉपी केलेल्या प्रश्नांचा फटका अनेक उमेदवारांना बसू शकतो. ही चौकशी आधीच्या एका प्रकरणानंतर सुरू झाली आहे, ज्यात आयोगाच्या अध्यक्षांवर परीक्षा फसवणुकीच्या प्रकरणात आरोप ठेवण्यात आले होते.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवरील कर. भारत कापसाबाबत हा कर अनेकदा बदलतो, जेणेकरून गिरण्यांचा पुरवठा आणि शेतकऱ्यांचे दर यात समतोल राखला जाईल. सूत गिरण्या आणि कपडे बनवणारे उत्पादक कापसावर अवलंबून असतात, त्यामुळे कराच्या बदलाचा त्यांच्या खर्चावर परिणाम होतो.

संदर्भ: ओडिशा बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर असल्यामुळे वर्षभरात अनेक वेळा चक्रीवादळांचा फटका बसतो, विशेषतः मान्सूननंतरच्या महिन्यांत. अशी वादळे अनेकदा जोरदार पाऊस आणतात, ज्यामुळे जवळच्या जिल्ह्यांत पूर आणि भूस्खलन होते.

IPL ही भारतातील सर्वोत्तम फ्रँचायझी क्रिकेट स्पर्धा आहे, जिथे संघ लिलावात खेळाडू विकत घेतात आणि प्रत्येक हंगामात कर्णधार बदलू शकतात. मुंबई इंडियन्स हा त्यातील सर्वात यशस्वी संघांपैकी एक असल्यामुळे नेतृत्वातील बदल मोठ्या प्रमाणात लक्ष वेधून घेतात.

संदर्भ: कबिला यांनी वडिलांकडून सत्ता घेतल्यानंतर 2001 ते 2019 या काळात DR Congo चे नेतृत्व केले. पूर्व DR Congo मध्ये सशस्त्र गटांसोबत अनेक वर्षे संघर्ष सुरू आहे, त्यामुळे कोणत्याही नव्या बंडखोर चळवळीकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील गंगा पाणी-वाटप करार 1996 मध्ये झाला होता. कोरड्या हंगामात नदीचा प्रवाह कसा वाटायचा, हे त्यात ठरवलेले आहे. पाणी आणि वाहतूक हे संवेदनशील विषय असल्याने या कराराच्या नूतनीकरणाकडे दोन्ही बाजूंचे लक्ष असते.

प्राणी किंवा घुसखोरांना रोखण्यासाठी लावलेल्या विद्युत कुंपणांमुळे भारतातील काही भागांत विजेच्या धक्क्याने मृत्यू झाले आहेत. अशा मृत्यूंमुळे सुरक्षा नियमांची कडक अंमलबजावणी करण्याची वारंवार मागणी होत आली आहे.

केरळचे डोंगराळ भाग वेलचीच्या उत्पादनासाठी महत्त्वाचे आहेत, आणि छोट्या शेतकऱ्यांना आपला माल विकून लवकर पैसे मिळावेत यासाठी लिलावांवर अवलंबून राहावे लागते. पश्चिम आशियातील संकट व्यापार आणि ऊर्जा बाजारांना अडथळा आणत असल्याने पुरवठा साखळीतून पैसे फिरण्याचा वेग मंदावू शकतो.

संदर्भ: जम्मू आणि काश्मीर हा केंद्रशासित प्रदेश असून तेथील उपराज्यपाल हे केंद्राने नियुक्त केलेले प्रमुख असतात. अधिकाऱ्यांसाठीचे सुरक्षा ताफे अनेकदा रस्ते बंद करतात किंवा मंद करतात, ज्याचा परिणाम रुग्णवाहिकांसह सामान्य वाहतुकीवर होऊ शकतो.

Big tech firms have poured huge sums into AI data centres and chips over the past few years, and investors are now asking when that spending will pay off. Markets often swing sharply when that doubt grows.

संदर्भ: दिवाळीतील फटाक्यांमुळे भारतातील शहरांमध्ये वायू प्रदूषण वाढते, म्हणूनच न्यायालये आणि सरकारे कोणते फटाके वापरता येतील आणि केव्हा वापरता येतील यावर मर्यादा घालतात. ग्रीन फटाके साधारण फटाक्यांपेक्षा कमी धूर निर्माण करण्यासाठी तयार केले जातात.

संदर्भ: NVS उपग्रह भारताच्या उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणालीचा भाग आहेत, आणि आधीच्या NVS-02 च्या अपयशामुळे हे प्रक्षेपण बारकाईने पाहिले जात आहे. प्रणोदन प्रणाली अवकाशयानाला त्याच्या नियोजित कक्षेत नेते.

संदर्भ: NVS उपग्रह हे NavIC या भारताच्या स्वतःच्या प्रादेशिक नेव्हिगेशन प्रणालीचा भाग आहेत, जी देशभरात ठिकाण शोधण्यासाठी वापरली जाते. पायरो व्हॉल्व्ह हे लहान व्हॉल्व्ह असून नियंत्रित स्फोटक शुल्कामुळे ते उघडतात आणि रॉकेटमध्ये इंधन व दाबाचा प्रवाह नियंत्रित करण्यासाठी वापरले जातात.

संदर्भ: मंगोलपुरी हे उत्तर-पश्चिम दिल्लीतील औद्योगिक क्षेत्र असून तिथे दाटीवाटीच्या इमारतींमध्ये अनेक छोटे कारखाने चालतात. अशा युनिट्समधील आगीमुळे कामगारांसाठी बाहेर पडण्याचे मार्ग आणि अग्निसुरक्षा नियमांबद्दल वारंवार चिंता व्यक्त झाली आहे.

संदर्भ: तासमॅक ही तमिळनाडूमधील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे. बाटली परत केल्यावर मिळणारा परतावा पुनर्वापराला प्रोत्साहन देण्याचा एक मार्ग आहे, आणि त्यामुळे ग्राहकांना अनेक पेयांसाठी आधीच जास्त पैसे द्यावे लागतील.

संदर्भ: Iran आणि Oman यांच्यामधील Strait of Hormuz हा जगातील सर्वात व्यस्त तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे, त्यामुळे तिथले हल्ले इंधनाच्या किमती आणि पुरवठ्यावर परिणाम करतात. पश्चिम आशियातील तणाव वाढत असून, या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांवर अनेक भारतीय खलाशी काम करतात.

संदर्भ: फ्रान्सला मोठ्या रस्त्यावरील निदर्शनांची दीर्घ परंपरा आहे, आणि शिक्षण, नोकऱ्या व राहणीमानाच्या खर्चासारख्या मुद्द्यांवर अनेकदा तरुणच पुढाकार घेतात. हॅलोवीनच्या रात्री मोठी गर्दी होऊ शकते, म्हणूनच अधिकारी त्यावर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

Scotch ही आयात होणारी व्हिस्की आहे. भारत आणि UK यांच्यात व्यापार करार होत आहे, ज्यामुळे कालांतराने Scotch वरील आयात शुल्क कमी होऊ शकते. त्यामुळे किंमती आणि आयात नियम हा त्या करारातील संवेदनशील भाग आहे, म्हणून अशा वादांकडे लक्ष वेधले जाते.

संदर्भ: क्रिप्टो एक्सचेंजमध्ये वापरकर्त्यांची डिजिटल नाणी ठेवली जातात, त्यामुळे हॅक झाल्यास ग्राहकांना आपला पैसा परत मिळवणे कठीण होऊ शकते. यापूर्वीही मोठ्या एक्सचेंजवर हल्ले झाले आहेत, आणि त्यानंतर अनेकदा सुरक्षा नियम कडक केले गेले आहेत तसेच क्रिप्टो साठवणूक किती सुरक्षित आहे यावर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

संदर्भ: गोल्डन डोम ही अमेरिकेची क्षेपणास्त्र संरक्षण योजना असून, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी 2025 मध्ये तिची घोषणा केली होती. अशा प्रकल्पांमध्ये मोठ्या टेक कंपन्यांचा सहभाग हा तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या संरक्षण कामाबाबतच्या व्यापक चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: भारतात गावांच्या विकासासाठी केंद्र आणि राज्य दोन्ही सरकारे निधी देतात, पण त्यातील योजना एकमेकांवर जाऊन स्थानिक नियोजन गोंधळात टाकू शकतात. अनेक वर्षांचे आराखडे आणि नियमित तपासणी यामुळे खर्च अधिक समन्वयाने होईल आणि निकाल पाहणे सोपे होईल, अशी अपेक्षा आहे.

संदर्भ: पावसाळ्यात साचलेल्या पाण्यात डास वाढतात, त्यामुळे डेंग्यू आणि मलेरियासारखे आजार दिल्लीत सहसा वाढतात. हे धोके कमी करण्यासाठी महापालिका दरवर्षी गटारे साफ करणे आणि धूर फवारणी वाढवते.

विशेष गरजा असलेली मुले अनेकदा आपल्या सुरक्षेसाठी पूर्णपणे शाळेतील कर्मचाऱ्यांवर अवलंबून असतात, त्यामुळे शाळांनी कडक देखरेख आणि नोंदणीचे नियम पाळणे अपेक्षित असते. अशा घटनांमुळे हे नियम किती चांगल्या प्रकारे पाळले जातात आणि तक्रारी कशा हाताळल्या जातात, असे प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: कसोटी बळी हे वेगवान गोलंदाजाच्या कारकिर्दीचे महत्त्वाचे मापदंड असतात, कारण कसोटी सामने पाच दिवसांपर्यंत चालू शकतात. Pat Cummins कसोटी क्रिकेटमध्ये ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व करतो, त्यामुळे संघाची खेळपट्टीवरील अडचण मालिकेसाठी महत्त्वाची आहे.

संदर्भ: जडेजा हा डाव्या हाताचा फिरकी गोलंदाज आणि खालच्या फळीतील फलंदाज आहे, ज्याने भारताच्या मर्यादित षटकांच्या संघांमध्ये मोठी भूमिका बजावली आहे. व्हाइट-बॉल क्रिकेट म्हणजे वनडे आणि T20 प्रकार, आणि 2027 चा ODI विश्वचषक हे निवड समितीचे पुढील मोठे लक्ष्य आहे.

राज्यसभा हे संसदेचे वरिष्ठ सभागृह आहे, आणि त्याचे सदस्य थेट मतदारांकडून नव्हे तर राज्य विधानमंडळांकडून निवडले जातात. कार्यकाळाच्या मध्येच जागा रिकामी झाल्यास, उर्वरित कार्यकाळासाठीच ती जागा भरण्यासाठी पोटनिवडणूक घेतली जाते.

संदर्भ: होर्मुझ सामुद्रधुनी ही इराण आणि ओमानमधील एक अरुंद समुद्री वाट असून जगातील तेलाचा मोठा हिस्सा तिथून जातो. तिच्यातून जाणाऱ्या अनेक जहाजांवर भारतीय खलाशी असतात, त्यामुळे तिथले निर्बंध भारतीय कुटुंबांवर आणि इंधनाच्या किमतींवर परिणाम करतात.

संदर्भ: मिलिंग म्हणजे जुन्या रस्त्याचा वरचा थर खरवडून काढणे, आणि मगच त्यावर नवीन थर टाकणे. अनेक वर्षे वारंवार थर टाकल्यामुळे रस्ता शेजारच्या इमारतींपेक्षा उंच होऊ शकतो, आणि मग पावसाचे पाणी घरांand दुकानांमध्ये शिरू शकते.

संदर्भ: मणिपूरमध्ये 2023 पासून कुकी आणि मैतेई समुदायांमध्ये हिंसाचार झाला आहे. Suspension of Operations करार सहसा शांतता चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांविरुद्धची सुरक्षा कारवाई तात्पुरती थांबवतो.

संदर्भ: जेट इंधनाच्या किमती वाढल्या की विमान कंपन्यांना अनेकदा अडचण येते, कारण इंधन हा त्यांचा सर्वात मोठा खर्च असतो. Alaska Air Group ही Alaska Airlines ची मूळ कंपनी आहे, जी अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील एक मोठी विमान कंपनी आहे.

संदर्भ: NTPC ही सरकारी मालकीची वीज कंपनी असून भारतातील सर्वात मोठ्या वीज उत्पादकांपैकी एक आहे, त्यामुळे तिच्या तिमाही निकालांकडे वीज क्षेत्राचा संकेत म्हणून पाहिले जाते. Q2 म्हणजे आर्थिक वर्षातील जुलै ते सप्टेंबर हा तिमाही कालावधी.

संदर्भ: अमेरिका आणि इराण यांच्यात इराणच्या अणुकार्यक्रमावरून आणि प्रदेशातील सशस्त्र गटांवरून दीर्घकाळ तणाव आहे, आणि अशा चर्चांमध्ये कतार अनेकदा मध्यस्थाची भूमिका बजावतो.

संदर्भ: अलिकडच्या काळात जागतिक व्यापारातील व्यत्ययांमुळे निर्यातदारांना जास्त शिपिंग आणि विमा खर्च सोसावा लागत आहे, ज्यामुळे लहान व मध्यम व्यवसायांचा नफा कमी होतो. परदेशात स्पर्धा करण्यासाठी मदत करण्यासाठी वाणिज्य मंत्रालय व्यापार सहाय्य योजना चालवते.

संदर्भ: प्रोटॉन थेरपी हा कर्करोगासाठी दिला जाणारा अचूक रेडिएशन उपचार प्रकार असून, तो गाठीभोवतीच्या निरोगी ऊतींना कमीत कमी हानी पोहोचवण्याचा प्रयत्न करतो. भारतात अशी सेवा प्रामुख्याने खासगी रुग्णालयांत उपलब्ध आहे, आणि अनेक रुग्णांना त्यासाठी अजूनही मोठ्या शहरांमध्ये जावे लागते.

संदर्भ: भारतात मद्यपान करून वाहन चालवणे हे रस्ते अपघातातील मृत्यूंचे एक प्रमुख कारण आहे. मोठ्या अपघातांनंतर अशा मोहिमा सहसा सुरू होतात, कारण तेव्हा हा विषय सार्वजनिक चर्चेत येतो. अशा मोहिमांमुळे रस्त्यांवर अधिक तपासणी आणि गुन्हेगारांवर कठोर कारवाई होऊ शकते.

संदर्भ: अनेक घरे आणि कार्यालये पॅकेज्ड पिण्याच्या पाण्यावर अवलंबून असतात, विशेषतः जिथे नळाचा पुरवठा अनियमित असतो. नियामक या युनिट्सची स्वच्छता आणि गुणवत्ता तपासतात, आणि प्रयोगशाळेचे निकाल पाणी पिण्यास सुरक्षित आहे की नाही ते दाखवतात.

संदर्भ: अनेक किशोरवयीन मुले AI चॅटबॉट वापरतात, आणि वयानुसार सुरक्षा उपाय जोडण्याचा दबाव कंपन्यांवर वाढत आहे. OpenAI ChatGPT बनवते, जो जगात सर्वाधिक वापरला जाणारा AI चॅटबॉट आहे.

संदर्भ: होर्मुझची सामुद्रधुनी ही इराण आणि ओमानमधील अरुंद सागरी मार्ग आहे, ज्यातून जगातील तेलाचा मोठा हिस्सा जातो. लिम्पेट माइन्स म्हणजे जहाजाच्या तळाला चिकटवलेले छोटे बॉम्ब, आणि अनेक जहाजांच्या क्रूमध्ये भारतीयांचे प्रमाण मोठे आहे.

Context: India A is the country's second-string team used to test young and fringe players. Performances in these unofficial matches can influence selection for the senior national side.

संदर्भ: NVS-03 हा भारताच्या NavIC प्रणालीमधील नेव्हिगेशन उपग्रह आहे, जो भारतात आणि जवळच्या प्रदेशात वापरकर्त्यांना स्थान निश्चितीची सेवा देतो. GSLV हे ISRO चे प्रक्षेपण वाहन आहे, जे जड उपग्रह कक्षेत नेण्यासाठी वापरले जाते.

संदर्भ: NavIC ही भारताची स्वदेशी उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली आहे. ती GPS ला प्रादेशिक पर्याय असून भारत आणि जवळच्या भागांमध्ये काम करते. अधिक उपग्रह जोडल्याने ती चांगली चालते आणि परदेशी प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी होते.

संदर्भ: वेलची हे Keralam च्या डोंगराळ जिल्ह्यांमधील एक प्रमुख मसाला पीक आहे, आणि वाढत्या तापमानामुळे शेतकरी वर्षभर पीक घेण्याकडे वळत आहेत. कीटकनाशकांचा अतिवापर ही भारतीय शेतीतील व्यापक चिंता आहे, कारण त्यामुळे माती, पाणी आणि अन्नसुरक्षेवर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: Alphabet च्या मालकीची Waymo अमेरिकेतील शहरांमध्ये आधीपासून रोबोटैक्सी सेवा चालवते, तर Toyota ही जपानमधील सर्वात मोठी कार कंपनी आहे. त्यामुळे ही भागीदारी कार निर्मिती आणि स्वयंचलित ड्रायव्हिंग सॉफ्टवेअर एकत्र आणते.

साले आणि देठ अनेकदा फेकून दिले जातात, तर सार्वजनिक आरोग्य सल्ला सामान्यतः एकूण फळे व भाज्या पुरेशा खाण्यावर भर देतो. अशा निष्कर्षांमुळे सामान्यतः आहाराच्या सल्ल्याला तपशील जोडला जातो, तो बदलला जात नाही.

संदर्भ: उत्तर प्रदेश हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य आहे, आणि अयोध्या हे मोठे तीर्थक्षेत्र आहे. PM Surya Ghar रूफटॉप कार्यक्रमासारख्या राष्ट्रीय सौर योजनांचा उद्देश देशभरातील घरे आणि शेतांपर्यंत स्वस्त वीज पोहोचवणे हा आहे.

संदर्भ: INDIA आघाडी हा विरोधी पक्षांचा गट आहे, जो भाजपच्या नेतृत्वाखालील सत्ताधारी NDA विरुद्ध निवडणुका लढवतो. रामलीला मैदान हे दिल्लीच्या मध्यभागी असलेले मोठे, ऐतिहासिक मैदान असून तिथे अनेकदा मोठ्या सभा होतात.

संदर्भ: रियाध ही सौदी अरेबियाची राजधानी आहे. गेल्या काही वर्षांत सौदी अरेबियावर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ले झाले आहेत, त्यात येमेनमधील हुथी चळवळीचाही समावेश आहे. त्यामुळे ड्रोनबद्दलच्या सुरुवातीच्या बातम्या आल्या की तो कोणी पाठवला, असा प्रश्न अनेकदा निर्माण होतो.

संदर्भ: इस्रायलमध्ये पंतप्रधानांची निवड साधारणपणे मतदारांऐवजी संसदेकडून केली जाते, आणि Benjamin Netanyahu गेल्या सुमारे 15 वर्षांपैकी बराच काळ देशाचे नेतृत्व करत आहेत. 1996 ते 2001 दरम्यान इस्रायलमध्ये पंतप्रधानांची थेट निवड करण्याची पद्धत वापरली गेली, नंतर ती रद्द करण्यात आली.

संदर्भ: साखरेचा किमान आधारभूत दर आणि साखर-ते-इथेनॉल धोरण केंद्र सरकार ठरवते, आणि त्यावरून कारखाने उसासाठी शेतकऱ्यांना किती पैसे देतात हे ठरते. दुष्काळी वर्षात उसाचे उत्पादन घटते, ज्याचा फटका शेतकरी आणि कारखाने दोघांनाही बसतो.

संदर्भ: आंध्र प्रदेशला नुकतेच आर्नब चक्रीवादळाचा फटका बसला होता, त्यामुळे रहिवासी पुढील मोठ्या पावसावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. भारतीय हवामान विभाग (IMD) हे अंदाज जारी करतो, आणि बंगालच्या उपसागरातील डिप्रेशन कधीकधी चक्रीवादळात तीव्र होऊ शकतात.

२०१५ पासून पोलंडमधील न्यायालये हा मोठा राजकीय वादाचा विषय राहिली आहेत. त्या वर्षी सत्ताधारी सरकारने न्यायव्यवस्थेत मोठे बदल करण्यास सुरुवात केली, ज्यावर युरोपियन युनियन आणि अनेक न्यायाधीशांनी टीका केली. न्यायव्यवस्थेच्या स्वातंत्र्याविषयीचे हे वाद आजच्या संघर्षांनाही आकार देत आहेत.

Context: Rising prices and wages that have not kept pace have fuelled cost-of-living protests across Europe in recent years. Unions often call strikes to press governments for action on pay and prices.

संदर्भ: MEMU गाड्या म्हणजे कमी अंतराच्या इलेक्ट्रिक मल्टिपल-युनिट सेवा असून त्या वारंवार थांबतात आणि दररोज प्रवास करणाऱ्यांना सेवा देतात. वेणाड एक्सप्रेस ही केरळच्या किनारी मार्गावरील दीर्घकाळ धावणारी गाडी आहे.

संदर्भ: PU म्हणजे पूर्व-विद्यापीठ, कर्नाटकात इयत्ता दहावीनंतरचा दोन वर्षांचा महाविद्यालयीन टप्पा, आणि SSLC ही राज्याची इयत्ता दहावीची बोर्ड परीक्षा आहे. या स्तरावरील जागा दरवर्षी वाढत असल्याने, जागा आणि विद्यार्थी यांचे प्रमाण जुळवण्यासाठी राज्य नवीन खाजगी महाविद्यालये उघडण्याचा वेग कमी करत आहे.

संदर्भ: काळा समुद्र हा धान्य आणि तेलाच्या वाहतुकीसाठी महत्त्वाचा मार्ग आहे, आणि 2022 मध्ये युक्रेनमधील युद्ध सुरू झाल्यापासून तेथील हल्ले वाढले आहेत. ग्रीक शिपिंग कंपन्या जागतिक मालवाहतुकीचा मोठा वाटा उचलतात, त्यामुळे येथील व्यत्ययामुळे प्रदेशाबाहेरही व्यापाराचा खर्च वाढू शकतो.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका अध्यक्षपदाच्या दोन वर्षांनंतर होतात आणि त्यात सर्व हाऊस जागा आणि काही सिनेट जागांसाठी मतदान होते. मेल-इन मतदानामुळे लोक आपली मतपत्रिका पोस्टाने पाठवू शकतात, आणि नियम राज्यानुसार वेगळे असतात, त्यामुळे अशा तपासण्याही देशभर वेगवेगळ्या असतात.

संदर्भ: जागतिक निसर्ग चर्चा जंगले, नद्या आणि वन्यजीव यांच्या संरक्षणासाठी सामायिक लक्ष्ये ठरवतात, ज्यात 2030 पर्यंत निसर्गाची हानी थांबवण्याचे व्यापकपणे सांगितले जाणारे लक्ष्य आहे. निधी हा सतत वादाचा मुद्दा आहे, कारण गरीब देशांना संवर्धनाचा खर्च उचलण्यासाठी श्रीमंत देशांनी मदत करावी असे वाटते.

संदर्भ: ट्रेडमार्कचे खटले ठरवतात की एखादे ब्रँड नाव दुसऱ्या नावासारखे आहे का आणि त्यामुळे ग्राहकांचा गोंधळ होऊ शकतो का. Madras High Court चेन्नई येथे बसते आणि तमिळनाडूमधील अपील व खटले ऐकते.

संदर्भ: चोकपॉइंट्स म्हणजे अरुंद समुद्री मार्ग, उदाहरणार्थ होर्मुझची सामुद्रधुनी, जिथून मोठ्या प्रमाणात तेल आणि वायू जातो. भारत बहुतांश कच्चे तेल आयात करतो, त्यामुळे पुरवठ्यातील व्यत्ययामुळे देशांतर्गत इंधनाचे दर वाढू शकतात.

संदर्भ: टाटा सन्स टाटा समूहाच्या सर्वोच्च स्थानी आहे. टाटा समूह हा भारतातील एक मोठा उद्योग समूह आहे, आणि लिस्टिंग झाल्यास सामान्य गुंतवणूकदारांना कंपनीचे शेअर खरेदी करता येतील. नेतृत्व आणि प्रशासनावरील वाद संपूर्ण समूहावरील गुंतवणूकदारांच्या विश्वासावर परिणाम करू शकतात.

संदर्भ: कांजिण्या हा लहान मुलांमध्ये सामान्यपणे होणारा संसर्ग आहे, जो varicella-zoster virus मुळे होतो. बरे झाल्यानंतर हा विषाणू मज्जातंतूंच्या ऊतींमध्ये निष्क्रिय राहतो आणि नंतर काही लोकांमध्ये शिंगल्स होऊ शकतो.

संदर्भ: भारतात मोतीबिंदू आणि चष्म्याच्या नंबरसारख्या अनेक दृष्टीच्या समस्या लवकर ओळखल्या तर स्वस्तात बरा होऊ शकतात. आरोग्यावर पैसे खर्च करण्याचे निर्णय कुटुंबात कसे घेतले जातात, याचा महिलांच्या असमान उपचारांशी दीर्घकाळ संबंध आहे.

संदर्भ: केरळ लोकसेवा आयोग राज्य सरकारच्या नोकऱ्यांसाठी स्पर्धा परीक्षांद्वारे भरती करतो, त्यामुळे त्यांच्या निवड यादीवरून कोणाला नोकरी मिळते हे ठरते. FIR ही पोलिसांची पहिली कारवाई असते आणि आरोप न्यायालयात सिद्ध करावे लागतात.

संदर्भ: FDA अन्न, औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधनांची सुरक्षितता व दर्जा तपासते, आणि तपासणी हा त्याच्या कामाचा महत्त्वाचा भाग आहे. अधिकाऱ्यांनी आपल्या कायदेशीर अधिकारांच्या चौकटीतच काम करणे आवश्यक असते, त्यामुळे चुकीच्या छाप्यांच्या आरोपांचा परिणाम व्यवसाय आणि लोकांच्या विश्वासावर होऊ शकतो.

संदर्भ: इराणचा अणुकार्यक्रम आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी, जो जगातील बऱ्याच तेलाचा अरुंद समुद्री मार्ग आहे, हे तेहरान आणि वॉशिंग्टनमधील तणावाचे केंद्र राहिले आहेत. कतार दोन्ही बाजूंमधील चर्चेत मध्यस्थी करत आहे.

संदर्भ: Emmanuel Macron हे फ्रान्सचे अध्यक्ष आहेत आणि देशात राहणीमानाचा खर्च ही लोकांची मोठी चिंता आहे. अलीकडच्या दंगली आणि लुटमारीमुळे प्रशासनाने मोठ्या सुरक्षा व्यवस्थेची तयारी केली आहे.

संदर्भ: मार्जिन म्हणजे औषध बनवण्यासाठी किंवा खरेदी करण्यासाठी येणारा खर्च आणि त्याची विक्री किंमत यातील फरक. भारतात कर्करोगावरील उपचार महाग आहेत, आणि औषधांच्या किमतींबाबत कंपन्या, रुग्ण आणि नियामक यांच्यात बऱ्याच काळापासून चर्चा सुरू आहे.

संदर्भ: EWS म्हणजे Economically Weaker Sections, म्हणजे विद्यमान आरक्षण वर्गाबाहेरील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठीचा प्रवर्ग. खुल्या जागा आरक्षित नसतात, त्यामुळे प्रवेश गुणवत्तेवर अवलंबून असतो, आणि खासगी शुल्क जास्त असल्याने अनेक कुटुंबांना या जागा परवडणे कठीण होऊ शकते.

संदर्भ: भारत वस्त्रोद्योगाच्या मागणीसाठी कधीकधी कापूस आयात करतो, कारण हा उद्योग कापडापासून कपडे बनवतो. आयातीवरील सरकारी शुल्कमाफी सामान्यतः गिरण्यांना कच्च्या मालाचा पुरवठा स्थिर आणि किंमती आटोक्यात ठेवण्यासाठी वापरली जाते.

संदर्भ: Pope Leo XIV यांचा जन्म युनायटेड स्टेट्समध्ये झाला, तर पोप रोममधील व्हॅटिकन सिटी या लहान स्वतंत्र देशाचे नेतृत्व करतात. धार्मिक नेता आणि मतदान करणारा नागरिक अशी सांगड दुर्मिळ आहे, त्यामुळे अमेरिकेच्या निवडणुकांपूर्वी हा प्रश्न लक्ष वेधून घेत आहे.

संदर्भ: MRI मशीन शरीराचे तपशीलवार स्कॅन देते, पण ते विकत घेणे आणि त्याची देखभाल करणे X-ray पेक्षा खूप महाग असते, म्हणून काही राज्य रुग्णालये खासगी ऑपरेटरची मदत घेतात. अशा सेवा सुरू ठेवण्यासाठी राज्ये सार्वजनिक-खासगी भागीदारी हा सामान्य मार्ग वापरतात.

संदर्भ: २०३० ची ही उद्दिष्टे २०२२ मधील कुनमिंग-माँट्रियल जागतिक जैवविविधता करारातून आली आहेत. या करारात २०३० पर्यंत जमीन आणि महासागरांपैकी ३०% चे संरक्षण करण्याचे लक्ष्य ठेवले होते, ज्याला अनेकदा 30 by 30 म्हटले जाते. बहुतेक देश अजून यात मागे आहेत.

संदर्भ: लèse majesté कायदा राजेशाहीचा अपमान रोखतो आणि त्यासाठी मोठी तुरुंगवासाची शिक्षा आहे. हक्क संघटनांनी या कायद्यावर टीका केली आहे, आणि हे प्रकरण थायलंडमधील मुक्त अभिव्यक्ती आणि राजेशाही यावरील दीर्घ चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: NRI म्हणजे नोकरी किंवा शिक्षणासाठी परदेशात राहणारे भारतीय, जे भारतीय नागरिकत्व किंवा मायदेशाशी असलेले नाते टिकवून ठेवतात. त्यांपैकी अनेक जण गुंतवणूक किंवा भविष्यातील परताव्यासाठी भारतात घरे खरेदी करतात. त्यांच्या खरेदीच्या पद्धती अनेकदा भारतीय शहरांमधील मागणी ठरवतात.

संदर्भ: केरळमधील बॅकवॉटर्स म्हणजे कालवे आणि तलावांचे जाळे आहे. गर्दीच्या रस्त्यां आणि रेल्वेवरील मालवाहतूक कमी करण्यासाठी भारत अंतर्गत जलमार्गांना चालना देत आहे. विझिंजम हे तिरुवनंतपुरमजवळील एक मोठे समुद्री बंदर आहे.

भारतातील ग्रामीण भागात, विशेषतः लांब किंवा कमी जोडलेल्या रस्त्यांवर, रुग्णवाहिका पोहोचण्यास बराच वेळ लागू शकतो. आसाम हे ईशान्य भारतातील राज्य आहे, आणि अशा घटना अशा भागांत मदत किती दूर असू शकते हे अधोरेखित करतात.

Context: Britain abolished slavery in its colonies in 1833, and debates over apologies and reparations for it have continued for years in Britain and other former colonial powers.

NavIC ही भारताची स्वतःची उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली असून ती GPS ला पर्याय म्हणून काम करते. भारतात स्थान शोधणे आणि वाहनांचा मागोवा घेणे यासाठी ती वापरली जाते. याआधीच्या प्रक्षेपणांमुळे ही प्रणाली उभी राहिली असून प्रत्येक नवीन उपग्रह बॅकअप आणि अचूकता वाढवतो.

संदर्भ: ओमर अब्दुल्ला हे नॅशनल कॉन्फरन्सचे नेतृत्व करतात आणि जम्मू आणि काश्मीर सरकारचे प्रमुख आहेत. सत्ताधारी पक्षातील अंतर्गत वाद मतदारांना सरकार किती स्थिर आणि प्रभावी वाटते यावर परिणाम करू शकतात.

संदर्भ: प्रस्तावना ही भारतीय संविधानाची सुरुवातीची घोषणा असून ती 'We, the people of India' या शब्दांनी सुरू होते. वैज्ञानिक दृष्टिकोन हे असे मूल्य आहे जे संविधान नागरिकांनी विकसित करावे अशी अपेक्षा करते, म्हणजे कोणताही दावा डोळे झाकून न स्वीकारता पुराव्यांनिशी तपासणे.

संदर्भ: Gen Z म्हणजे साधारण १९९० च्या उत्तरार्धापासून २०१० च्या सुरुवातीपर्यंत जन्मलेले लोक, जे आता नोकरी आणि शिक्षणात प्रवेश करत आहेत. ही निदर्शने राहणीमानाच्या खर्चावरून युरोपभर पसरलेल्या तरुणांच्या व्यापक आंदोलनाचा भाग आहेत.

संदर्भ: एकता नगर हे केवडिया येथील स्टॅच्यू ऑफ युनिटीजवळ आहे, जे दरवर्षी मोठ्या संख्येने पर्यटकांना आकर्षित करते. 31 ऑक्टोबर रोजी साजरा होणारा राष्ट्रीय एकता दिवस सरदार वल्लभभाई पटेल यांची जयंती दर्शवतो.

संदर्भ: भारतातील बलात्कार कायदा भारतीय न्याय संहितेत आहे, जी 2024 मध्ये भारतीय दंड संहितेची जागा घेतली. नातेसंबंध तुटल्यानंतर संमती कशी दाखवली गेली हे ठरवण्याची जबाबदारी अनेकदा न्यायालयांवर येते, आणि याचा तक्रारदार व आरोपी दोघांवर परिणाम होतो.

Context: IGL (Indraprastha Gas Limited) is a city gas distributor in Delhi, so its gas costs can shape prices for cooking and vehicles. Such companies buy gas and pass part of the cost on to customers, and rates are often set under government rules.

संदर्भ: Kaante (2002) हा क्राइम ड्रामा होता आणि तो हिट झाला होता, तर Shootout at Wadala (2013) हा गँगस्टर चित्रपट आहे. गुप्ता क्राइम प्रकारातील हिंदी चित्रपटांसाठी ओळखले जात होते, त्यामुळे अनेक प्रेक्षकांना ते परिचित होते.