संदर्भ: कर्नाटकातील Gruha Lakshmi योजनेअंतर्गत कुटुंबप्रमुख असलेल्या महिलांना दरमहा ठराविक रक्कम दिली जाते, आणि राज्याला अलीकडच्या काही वर्षांत बजेटच्या दबावाचा सामना करावा लागला आहे. कल्याणकारी योजनांच्या पैशांवरील न्यायालयीन खटले अशा विलंबांना सार्वजनिक चर्चेत आणण्याचा एक सामान्य मार्ग आहे.

संदर्भ: ब्लड बँका काटेकोरपणे नियंत्रित कोल्ड स्टोरेजवर अवलंबून असतात आणि अनेक वैद्यकीय उपकरणे नेटवर्कशी जोडलेली असतात, ज्यावर हल्ला होऊ शकतो. रुग्णसेवेवर परिणाम करणारे रुग्णालये आणि आरोग्य सेवांवरील सायबर हल्ले जगभरात वाढती चिंता बनले आहेत.

संदर्भ: Gemini हा Google चा AI चॅटबॉट आहे, आणि K-12 म्हणजे बालवाडीपासून इयत्ता बारावीपर्यंतचे विद्यार्थी. जगभरातील शाळा AI साधने शिक्षणाला मदत करतात की हानी करतात यावर चर्चा करत आहेत, आणि तरुण वापरकर्त्यांची गोपनीयता ही मोठी चिंता आहे.

संदर्भ: गूगलचे शालेय सॉफ्टवेअर जगभरातील अनेक शाळांमध्ये वापरले जाते, आणि विद्यार्थ्यांनी एआय साधने कशी वापरावीत याबाबत शाळा अजूनही निर्णय घेत आहेत. कॉपी होण्याची आणि विद्यार्थी शिकण्याऐवजी एआयवर अवलंबून राहण्याची चिंता अनेक शिक्षक आणि पालकांना वाटते.

Context: Adobe is a long-running maker of design and PDF software, and Firefly is its line of AI tools that generate and edit images. Many AI companies now offer free trials to win early users, so this fits a wider race for startup customers.

संदर्भ: Life Certificate हे पेन्शन देणाऱ्या संस्थांना सिद्ध करते की पेन्शनधारक अजूनही हयात आहे, ज्यामुळे मासिक पेमेंट सुरू राहते. Jeevan Pramaan ही सरकारी योजना आहे, जी पेन्शनधारकांना हा पुरावा डिजिटल पद्धतीने सादर करण्याची सोय देते.

संदर्भ: जनरेटिव्ह AI साधने साध्या सूचनांवरून प्रतिमा, मजकूर आणि डिझाइन तयार करू शकतात, त्यामुळे डिझाइन सॉफ्टवेअर कंपन्यांना त्यांची उत्पादने आणि किमती पुन्हा विचारात घ्याव्या लागत आहेत. Adobe आणि Figma या प्रस्थापित डिझाइन सॉफ्टवेअर कंपन्या आता नवीन AI-आधारित साधनांशी स्पर्धा करत आहेत.

महागाई भत्ता हा सरकारी कर्मचारी आणि निवृत्तीवेतनधारकांना वाढत्या किमतींची भरपाई म्हणून मिळणारा अतिरिक्त भत्ता आहे. राज्ये वेळोवेळी त्यात सुधारणा करतात आणि अशा सुधारणा अनेकदा सणासुदीच्या काळात होतात.

संदर्भ: Anthropic ही AI कंपनी असून ती Claude chatbot बनवते, आणि तिथले कर्मचारी अनेकदा पगाराचा काही भाग कंपनीच्या stock स्वरूपात मिळवतात. Stock सहसा अनेक वर्षांत vest होतो, त्यामुळे लवकर नोकरी सोडल्यास त्या वाट्याचे पैसे गमवावे लागू शकतात.

संदर्भ: Microsoft ने अलीकडच्या काही वर्षांत अनेक टप्प्यांत नोकरकपात केली आहे, त्यामुळे अनेक टेक कर्मचारी buyout कडे पैसे आणि अनिश्चित भविष्य यांमधील निवड म्हणून पाहतात. ऐच्छिक buyout मध्ये कर्मचाऱ्यांना एकरकमी रक्कम मिळून ते कंपनी सोडू शकतात, पण त्यासोबत अटी असतात आणि त्या आधी वाचणे आवश्यक आहे.

संदर्भ: ऐच्छिक बायआउट म्हणजे कर्मचाऱ्यांना नोकरी सोडण्यासाठी पैसे दिले जातात; लोक स्वतःच्या निर्णयाने हा पर्याय निवडतात, जबरदस्तीने नाही, आणि कंपन्या त्याद्वारे टीमचा आकार बदलतात. अलीकडच्या काळात मोठ्या टेक कंपन्यांनी AI खर्चानुसार टीम पुन्हा रचताना बायआउट आणि लेऑफ्सचा वापर केला आहे.

संदर्भ: ChatGPT हा OpenAI चा AI चॅटबॉट असून 2022 च्या शेवटी तो सुरू झाला आणि लेखन, अभ्यास व कोडिंगसाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो. भारताकडे जगातील सर्वात मोठ्या इंटरनेट वापरकर्त्यांपैकी एक वर्ग आहे, त्यामुळे इथला स्वीकार AI कंपन्यांसाठी महत्त्वाचा आहे.

समान स्पर्धेचे मैदान म्हणजे लहान कंपन्यांना अशी साधने उपलब्ध होणे, जी पूर्वी फक्त मोठ्या कंपन्यांनाच परवडत होती. लेखन, हिशेब आणि ग्राहक सेवेसाठी स्वस्त AI साधने आल्यामुळे ही कल्पना चर्चेत आहे.

Siri हा Apple चा अंगभूत आवाज-सहाय्यक असून तो 2011 मध्ये iPhone वर पहिल्यांदा आला. Apple आपल्या उपकरणांमध्ये AI वैशिष्ट्ये जोडत आहे, आणि iOS ही iPhone चालवणारी सॉफ्टवेअर प्रणाली आहे.

संदर्भ: किरकोळ विक्रेते खरेदीपासून ऑनलाइन ब्राउझिंगपर्यंत ग्राहकांची मोठ्या प्रमाणात माहिती गोळा करतात आणि कंपन्या ती विश्लेषित करण्यासाठी वाढत्या प्रमाणात एआयचा वापर करतात. तो डेटा कोणाचा आणि त्यावर कोणाचे नियंत्रण असावे, हा जागतिक गोपनीयता नियमांवरील व्यापक चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: बांगलादेशातील गारमेंट उद्योग हा तेथील सर्वात मोठा रोजगार देणारा उद्योग असून तो जगाला, मुख्यतः युरोप आणि अमेरिकेला, कपड्यांची मोठी निर्यात करतो. वेतनावरील वादांमुळे तेथे यापूर्वीही अशांतता निर्माण झाली आहे.

DRAM ही संगणकाच्या आत असलेली अल्प-मुदतीची मेमरी आहे. AI डेटा सेंटर्समध्ये मोठ्या प्रमाणात मेमरी चिप्स वापरल्या जातात, त्यामुळे या पुरवठ्यावरील चर्चेचा खरेदीदारांवर परिणाम होतो. ऑल्टमन हे ChatGPT बनवणाऱ्या OpenAI कंपनीचे प्रमुख आहेत.

संदर्भ: लिथियम, कोबाल्ट आणि दुर्मिळ मृदा (rare earths) यांसारख्या महत्त्वाच्या खनिजांचा वापर बॅटऱ्या, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि स्वच्छ ऊर्जेच्या उपकरणांमध्ये होतो. भारत आपल्या पुरवठ्याचा मोठा भाग आयातीवर अवलंबून असल्यामुळे ही खनिजे देशातच प्रक्रिया करणे हे सरकारचे मोठे उद्दिष्ट आहे.

संदर्भ: GSLV हे ISRO चे जिओसिंक्रोनस प्रक्षेपण वाहन आहे, ज्याचा वापर दळणवळण आणि पृथ्वी-निरीक्षण उपग्रह कक्षेत पाठवण्यासाठी केला जातो. सलग यशामुळे संस्थेच्या आधीच्या अपयशांनंतर विश्वास पुन्हा उभारायला मदत होते.

संदर्भ: कापणी आणि विक्री यामधील काळात अन्न खराब होणे ही जुनी समस्या आहे, आणि अनेक शेतकऱ्यांसाठी थंड साठवणूक महाग पडते. मेलाटोनिन हे संप्रेरक असून ते प्रामुख्याने झोप नियंत्रित करण्यासाठी ओळखले जाते, आणि हे काम अजून प्रयोगशाळा अभ्यासाच्या टप्प्यावर आहे.

संदर्भ: कॅनव्हा हा ऑस्ट्रेलियन डिझाइन प्लॅटफॉर्म असून विद्यार्थी, छोटे व्यवसाय आणि शाळांमध्ये, भारतातही, तो लोकप्रिय आहे. २०२३ पासून अनेक टेक कंपन्यांनी खर्च कमी करण्यासाठी आणि एआय टूल्सवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात नोकरकपात केली आहे.

संदर्भ: CAT ही Common Admission Test असून IIM मधील management कार्यक्रमांसाठीची मुख्य प्रवेश परीक्षा आहे, आणि IIM ही भारतातील अव्वल business schools आहेत. परीक्षेपूर्वी admit card दिले जाते, आणि परीक्षा केंद्रात प्रवेश करण्यासाठी उमेदवारांना ते लागते.

पार्श्वभूमी: OpenAI हे ChatGPT आणि इतर AI साधने तयार करते, त्यामुळे तिची अंतर्गत सुरक्षा कंपनीच्या गुपितांवर आणि तिच्याकडील डेटावर परिणाम करते. ऑपरेशनल सिक्युरिटी म्हणजे दैनंदिन कामात कंपनी तिची यंत्रणा, माहिती आणि कर्मचाऱ्यांचा प्रवेश कसा सांभाळते.

संदर्भ: AI एजंट म्हणजे असे सॉफ्टवेअर जे कमी मानवी मदतीने अनेक टप्प्यांची कामे करू शकते, जसे की साठा मागवणे किंवा ग्राहकांच्या प्रश्नांची उत्तरे देणे. वॉलमार्ट जगातील सर्वात मोठ्या रिटेलर्सपैकी एक असल्यामुळे स्पर्धक कंपन्या त्याच्या तंत्रज्ञानातील हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

आधार हा भारताचा 12 अंकी ओळख क्रमांक आहे, जो UIDAI जारी करते, आणि आधार ॲपमुळे लोक फोनमध्ये त्याची डिजिटल प्रत ठेवू शकतात. नागालँड हे ईशान्य भारतातील राज्य असून, हे पाऊल डिजिटल ओळख वाढवण्याच्या व्यापक प्रयत्नातील एका राज्याचे पाऊल आहे.

संदर्भ: अक्षय्य वीजेचा वापर करून पाण्याचे विघटन करून ग्रीन हायड्रोजन तयार केला जातो, आणि अवजड उद्योग व जहाजवाहतुकीसाठी हे स्वच्छ इंधन मानले जाते. युरोप हा या इंधनाचा मोठा नियोजित खरेदीदार असल्याने, पाणी आणि पर्यावरणाचा खर्च दीर्घकालीन ऊर्जा योजनांवर परिणाम करतो.

विमान कंपन्यांच्या चालू खर्चात जेट इंधन सर्वात मोठा घटक आहे, त्यामुळे त्याच्या किमती वाढल्या की तिकिटांच्या दरांवर परिणाम होतो. प्रादेशिक विमान कंपन्या लहान शहरांना सेवा देतात आणि त्यांचा नफा मोठ्या कंपन्यांपेक्षा अनेकदा कमी असतो.

संदर्भ: H-1B हा अमेरिकेचा कामाचा व्हिसा असून भारतीय IT आणि टेक कर्मचारी त्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करतात. 2025 मध्ये ट्रम्प प्रशासनाने नवीन अर्जदारांसाठी $100,000 शुल्क लागू केले. कायदे काँग्रेस बनवते, तर व्हिसा नियम मुख्यतः कार्यकारी शाखा ठरवते, त्यामुळे मध्यावधी निवडणुका नियमांपेक्षा चर्चेवर अधिक परिणाम करतात.

संदर्भ: RBI ही भारताची मध्यवर्ती बँक आहे आणि ती बँका व आर्थिक बाजारांसाठी नियम ठरवते. अशा सल्लागार समित्यांमुळे नियामकांना बदलांचा निर्णय घेण्यापूर्वी बाजारात काम करणाऱ्या लोकांचे मत ऐकता येते.

संदर्भ: एल निनो म्हणजे प्रशांत महासागराच्या काही भागाचे तापमान वाढणे, जे अनेकदा भारतीय मान्सून कमकुवत करते. भारतीय मान्सून शेतकऱ्यांच्या पिकांसाठी आणि पाण्यासाठी महत्त्वाचा असतो. हवामान विभाग (IMD) सरासरीपेक्षा किमान १०% कमी पावसाला 'तूट' असे म्हणतो.

पार्श्वभूमी: मंगळ उल्का म्हणजे मंगळावरून फेकले जाऊन पृथ्वीवर येऊन पडलेले खडक. त्यामुळे शास्त्रज्ञ तिथे मोहीम न पाठवता मंगळावरील पदार्थांचा अभ्यास करू शकतात.

संदर्भ: Unilever कडे Surf Excel, Lipton आणि Dove सारखे ब्रँड आहेत. जागतिक कंपन्या अनेकदा भारतातील शास्त्रज्ञांचा वापर करण्यासाठी आणि खर्च कमी ठेवण्यासाठी येथे R&D केंद्रे उभारतात. Bio-futures म्हणजे जैविक प्रक्रियांनी बनवलेली उत्पादने, जसे वनस्पती-आधारित किंवा किण्वन-आधारित घटक.

संदर्भ: 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवला, आणि देश सोडून गेलेल्या किंवा परदेशी सैन्यांना मदत केलेल्या अनेक अफगाण लोकांना तेव्हापासून स्वतःच्या देशात धोका जाणवत आहे. अफगाण नागरिकांबाबत अमेरिकेच्या हद्दपारी धोरणावर सतत चर्चा सुरू आहे, आणि खटल्याची सुनावणी होत असताना न्यायालये अशा कारवाया अनेकदा थांबवतात.

संदर्भ: Amadeus अनेक विमान कंपन्या, हॉटेल्स आणि प्रवास एजंट वापरत असलेली बुकिंग आणि आरक्षण प्रणाली चालवते, त्यामुळे एका भंगाचा परिणाम अनेक कंपन्यांच्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचू शकतो. कंपन्या आता मोठ्या प्रमाणावर वैयक्तिक माहिती ऑनलाइन साठवतात, त्यामुळे अशा गळतींबाबत चिंता वाढत आहे.

संदर्भ: सायबर हल्ले म्हणजे डिजिटल घुसखोरी, ज्यामुळे दुकानांच्या सिस्टीम विस्कळीत होऊ शकतात आणि डेटा उघड होऊ शकतो. किरकोळ विक्रेत्यांकडे ग्राहक आणि कर्मचाऱ्यांची मोठ्या प्रमाणात माहिती असते, त्यामुळे गुन्हेगारांसाठी ते सामान्य लक्ष्य ठरतात.

संदर्भ: Labour Codes ने भारतातील अनेक जुने कामगार कायदे चार संहितांमध्ये एकत्र केले. वेतन, सामाजिक सुरक्षा आणि कामाच्या परिस्थितीसाठी एकच नियमावली असावी म्हणून केंद्राने ही संहिता आणली. केरळसारख्या राज्यांना ती लागू करण्यासाठी स्वतःचे नियम तयार करावे लागतात.

संदर्भ: प्राग किल्ला हे चेक राजधानीतील एक महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्थळ आहे, आणि तिथे सापडलेल्या वस्तूंचा दीर्घकाळ राष्ट्रीय ओळखीशी संबंध जोडला गेला आहे. लोकांचे पूर्वज कोण होते, या वादांमध्ये पुरातत्त्वशास्त्र अनेकदा ओढले जाते.

डिलिव्हरी आणि राइड-हेलिंग करणाऱ्या गिग कामगारांचा सहसा निश्चित मालक नसतो, त्यामुळे त्यांना पेन्शन, विमा किंवा रजा मिळत नाही. भारताच्या 2020 च्या सामाजिक सुरक्षा संहितेत त्यांना सरकारी योजनांसाठी मान्यता दिली आहे, पण या योजनांसाठी निधी कसा उभारायचा हे अजून स्पष्ट नव्हते.

संदर्भ: सौर आणि पवन ऊर्जा ठराविक वेळीच वीज निर्माण करतात, त्यामुळे सूर्यास्त झाल्यावर किंवा वारा कमी झाल्यावर पुरवठा स्थिर ठेवण्यासाठी साठवण उपयोगी पडते. Viability gap funding म्हणजे सरकारी पाठबळ, जे प्रकल्पाच्या खर्चातील उणीव भरून काढते, जेणेकरून खाजगी विकासक गुंतवणूक करू शकतील.

संदर्भ: दोन-अपत्य धोरण हा लोकसंख्येबाबतचा नियम आहे, ज्यावर अनेक वर्षांपासून चर्चा होत आहे, आणि काही भारतीय राज्ये त्याचा संबंध काही पदे किंवा लाभांच्या पात्रतेशी जोडतात. प्रजनन दर म्हणजे एखादी स्त्री सरासरी किती मुलांना जन्म देते, आणि २.१ ही पातळी दीर्घकाळ लोकसंख्या स्थिर ठेवण्यासाठी आवश्यक असते.

संदर्भ: GDP आणि महागाई दर यासारखे सरकारी आकडे सरकारचे अर्थसंकल्प, मध्यवर्ती बँकेचे निर्णय आणि व्यवसायाचे नियोजन यांना दिशा देतात. व्यवस्था सुधारल्याने हे आकडे अचूक आणि वेळेवर मिळण्यास मदत होते.

संदर्भ: सर्वोच्च न्यायालय नवी दिल्लीत असल्याने दूरच्या राज्यांतील लोकांना खटल्यांसाठी तिथे जावे लागते. प्रादेशिक खंडपीठांची चर्चा दशकांपासून होत आहे, आणि तमिळनाडूची मागणी 40 वर्षांहून जुनी आहे.

संदर्भ: अग्निपथ ही 2022 मध्ये सुरू झालेली योजना आहे, ज्यात तरुणांना ठराविक मुदतीच्या करारावर सशस्त्र दलात घेतले जाते आणि त्यापैकी काहीजणांनाच कायमस्वरूपी ठेवले जाते. या मुदतवाढीमुळे या योजनेअंतर्गत भरती झालेल्यांच्या बाबतीत योजना कशी चालते यावरील टीकेला उत्तर दिले गेले आहे.

संदर्भ: अमेरिकेत मध्यावधी निवडणूक अध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यात होते आणि त्यात सर्व प्रतिनिधीगृह सदस्य व सिनेटच्या सुमारे एक तृतीयांश जागांसाठी मतदान होते. प्रतिनिधीगृहावर ज्या पक्षाचे नियंत्रण असते, तो पक्ष कायदे मंजूर करू शकतो किंवा रोखू शकतो आणि देखरेखीच्या चौकशाही करू शकतो.

संदर्भ: CERN ही जिनिव्हाजवळील युरोपियन प्रयोगशाळा असून तिथे लार्ज हॅड्रॉन कोलायडर चालवले जाते, हे एक प्रचंड वर्तुळाकार यंत्र आहे जे कण एकमेकांवर आदळते. LHCb हा त्यातील एक डिटेक्टर आहे, आणि अशा दुर्मिळ क्षयांमुळे पदार्थ कसा वागतो याबाबतच्या सिद्धांतांची पडताळणी करण्यास शास्त्रज्ञांना मदत होते.

संदर्भ: GLP-1 औषधे, जसे Ozempic नावाने विकले जाणारे semaglutide, सुरुवातीला type 2 diabetes साठी विकसित झाली होती आणि आता वजन कमी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात. Metformin हे डॉक्टर रक्तातील साखरेच्या समस्येसाठी सहसा पहिले लिहून देणारे औषध असते.

संदर्भ: भारतात किरकोळ इंधनाचे दर तेल कंपन्या ठरवतात, तर निर्यात शुल्क म्हणजे परदेशात पाठवल्या जाणाऱ्या इंधनावरील कर. मध्यपूर्वेतील तणावाला जागतिक कच्च्या तेलाचे दर प्रतिसाद देतात आणि त्यामुळे रिफायनरी आणि विक्रेत्यांचा खर्च ठरतो.

संदर्भ: Chrome हा गुगलचा वेब ब्राउझर आहे, आणि त्रुटी म्हणजे अशी कमकुवत जागा जिचा वापर हल्लेखोर उपकरणात घुसण्यासाठी किंवा माहिती चोरण्यासाठी करू शकतात. कंपन्या अशा त्रुटी शोधण्यासाठी कोडची तपासणी करायला AI साधनांचा अधिकाधिक वापर करत आहेत, आणि यातून खऱ्या सुरक्षा कामात AI ची चाचणी कशी होत आहे हे दिसते.

संदर्भ: SACU हा दक्षिण आफ्रिकेतील पाच देशांचा सीमाशुल्क संघ आहे: दक्षिण आफ्रिका, बोत्सवाना, एस्वातिनी, लेसोथो आणि नामिबिया. लिथियम आणि कोबाल्टसारखी महत्त्वाची खनिजे बॅटरी आणि इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये वापरली जातात, त्यामुळे भारतासाठी त्यांचा सतत पुरवठा महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: परकीय चलन व्यवस्थापन कायदा भारताच्या सीमेपलीकडे पैसा आणि व्यापार कसा होतो हे ठरवतो, आणि त्यानुसार RBI तपशीलवार नियम जारी करते. निर्यात घोषणा फॉर्म हा निर्यातदारांनी परदेशात काय पाठवले ते दाखवण्यासाठी भरायचा कागदपत्र आहे, त्यामुळे तो सुलभ होणे फ्रीलान्सर आणि सेवा कंपन्यांसाठी महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: TRAI ही भारताची दूरसंचार नियामक संस्था असून ती ग्राहकांना खराब सेवेपासून संरक्षण देणारे नियम बनवते. MySpeed सारख्या अॅप्समुळे लोक स्वतःच्या कनेक्शनचा वेग तपासू शकतात, त्यामुळे सामायिक माहितीसाठ्यामुळे ऑपरेटरची तुलना करणे सोपे होते.

संदर्भ: EMI म्हणजे equated monthly instalment, म्हणजेच कर्जाचा ठरलेला मासिक हप्ता. आर्थिक नियोजन करणारे तज्ज्ञ अनेकदा आपत्कालीन निधी ठेवण्याचा सल्ला देतात, जो अनेक महिन्यांच्या खर्चाइतका असावा, कारण नोकरी अचानक जाऊ शकते आणि EMI मात्र सुरूच राहतात.

बस आणि ट्रकसाठी डिझेल हे महत्त्वाचे इंधन आहे, त्यामुळे त्याच्या दराचा परिणाम प्रवास आणि मालवाहतुकीच्या खर्चावर होतो. भारतात डिझेलचे दर तेल कंपन्या तसेच केंद्र आणि राज्य सरकारचे कर यांच्यावर अवलंबून असतात.

कॅलिफोर्निया हे अमेरिकेतील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य आहे, त्यामुळे तेथील गव्हर्नर देशातील सर्वात प्रमुख राज्य नेत्यांपैकी एक असतात. बेसेरा यांनी यापूर्वी अमेरिकेच्या प्रतिनिधी सभागृहात काम केले असून राष्ट्राध्यक्ष बायडेन यांच्या काळात अमेरिकेचे आरोग्य सचिव म्हणूनही काम केले आहे.

संदर्भ: कृत्रिम खडक म्हणजे पाण्याखालील अशा रचना ज्या माशांना आणि इतर सागरी जीवांना राहण्याची जागा देतात. अनेक किनारी भागांत त्यासाठी जुनी जहाजे किंवा इतर साहित्य वापरले जाते. Florida या पद्धतीसाठी ओळखले जाते, आणि M60 ही US Army ची युद्धरणगाडी आहे.

संदर्भ: विक्री कर भारतातील राज्य सरकारे आकारतात, त्यामुळे नियम ठरवणे आणि तक्रारी हाताळणे राज्य सरकारांच्या हातात असते. स्थानिक समित्या हा वाद औपचारिक अपील किंवा न्यायालयीन खटल्यापर्यंत जाण्याआधीच मिटवण्याचा एक मार्ग आहे.

संदर्भ: Swift हा NASA चा टेलिस्कोप 2004 मध्ये गॅमा-रे स्फोटांचा अभ्यास करण्यासाठी प्रक्षेपित केला होता, आणि तो आता इतका जुना झाला आहे की त्याची कक्षा हळूहळू खालावत आहे. बहुतेक यान पुन्हा वातावरणात येताना जळून जातात, पण कधीकधी मोठे तुकडे जमिनीपर्यंत पोहोचू शकतात.

संदर्भ: ओहायो हे अमेरिकेतील मोठे राज्य असून अलीकडच्या निवडणुकांमध्ये तिथे रिपब्लिकन पक्षाकडे अधिक कल दिसला आहे, त्यामुळे तिथे डेमोक्रॅटिक पक्षाचा गव्हर्नर निवडून येणे महत्त्वाचे मानले जाते. गव्हर्नर राज्य सरकारचे नेतृत्व करतात आणि राज्याचा अर्थसंकल्प व अनेक राज्य धोरणांवर त्यांचा प्रभाव असतो.

संदर्भ: Alphabet कडे Google आहे, जे जगातील सर्वात मोठे search engine आहे, आणि मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्या AI मध्ये मोठी गुंतवणूक करत असल्यामुळे त्यांच्या शेअर्समुळे बाजार हलतात. एवढ्या मोठ्या कंपनीत अशी घसरण दुर्मिळ असते, म्हणून गुंतवणूकदार त्यामागचे कारण शोधतात.

संदर्भ: डॉलरच्या तुलनेत रुपया दीर्घकाळ कमकुवत होत आहे, त्यामुळे एका दिवसाच्या वाढीकडेही आयातदार, विद्यार्थी आणि प्रवासी लक्ष देतात. जागतिक व्यापार बहुतेक डॉलरमध्ये ठरवला जातो.

संदर्भ: SIR म्हणजे विशेष सघन पुनरीक्षण, ही मतदार याद्या अद्ययावत करण्याची निवडणूक आयोगाची प्रक्रिया आहे. फॉर्म 6 हा नवीन मतदार म्हणून नाव जोडण्यासाठी वापरला जाणारा फॉर्म आहे.

पाण्यातील जंतू नष्ट करण्यासाठी त्यात क्लोरीन मिसळले जाते. पुरामुळे सांडपाणी आणि घाण पाण्याचे पाणीपुरवठ्यात मिश्रण होऊ शकते, ज्यामुळे अतिसारासारखे पाण्यामुळे होणारे आजार वाढण्याचा धोका असतो.

संदर्भ: उइगर हा चीनच्या शिनजियांग प्रदेशातील तुर्किक मुस्लिम अल्पसंख्याक गट असून अनेकांनी परदेशात आश्रय मागितला आहे. प्रत्यार्पण म्हणजे एका देशाने दुसऱ्या देशाकडे एखाद्या व्यक्तीला औपचारिकरीत्या सुपूर्द करणे. उइगरांना चीनकडे परत पाठवल्याबद्दल थायलंडवर यापूर्वी टीका झाली आहे.

संदर्भ: वस्तू आणि सेवा कर, म्हणजेच GST, ने 2017 मध्ये केंद्र आणि राज्यांचे अनेक अप्रत्यक्ष कर बदलले आणि तो केंद्र व राज्ये मिळून चालवतात. यापूर्वीच्या न्यायालयीन निर्णयांनी कोणत्या स्तरावर कोणावर कर लावता येईल हे ठरवले, त्यामुळे हे प्रकरण त्या दीर्घ वादाचाच भाग आहे.

संदर्भ: बांगलादेश हा जगातील सर्वात मोठ्या कपड्यांच्या निर्यातदार देशांपैकी एक आहे, आणि तिथे गारमेंट वेतन हा दीर्घकाळापासून असंतोषाचा विषय आहे. या क्षेत्रात लाखो लोक काम करतात, आणि जवळचा शेजारी असल्यामुळे भारत तिथल्या कामगार वादांकडे बारकाईने लक्ष ठेवतो.

पार्श्वभूमी: Ujjwala योजना 2016 मध्ये सुरू झाली आणि ती गरीब घरांना मोफत LPG कनेक्शन देते. Uttar Pradesh हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य असल्याने येथील निवडणुकीकडे विशेष लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: इंधनाचे दर वाहतूक आणि वस्तूंच्या किमतीवर परिणाम करतात. त्यामुळे ते झपाट्याने वाढले की निवडणुकीत मतदारांचा मूड आणि आर्थिक चर्चा अनेकदा त्याभोवती फिरते.

संदर्भ: Power Purchase Agreement हा ठरलेल्या अटींवर वीज खरेदी करण्यासाठीचा दीर्घकालीन करार आहे. NHPC ही सरकारी मालकीची वीज कंपनी आहे, आणि स्वच्छ ऊर्जेची उद्दिष्टे गाठण्यासाठी भारत सौर, पवन आणि बॅटरी स्टोरेजची क्षमता वाढवत आहे.

संदर्भ: BMTC बेंगळुरूमध्ये शहर बस चालवते, तर KSRTC, NWKRTC आणि KKRTC कर्नाटकच्या इतर भागांत राज्य बस चालवतात. राज्य भाडे नियामक समिती परिवहन खर्चाचा आढावा घेते आणि भाडेवाढीची शिफारस करते, म्हणूनच तिचा आकडा इथे महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: लिथियम आणि कोबाल्टसारखी महत्त्वाची खनिजे बॅटरी आणि इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये वापरली जातात, आणि यातील अनेकांसाठी भारत आयातीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. Viability gap funding म्हणजे सरकारी अतिरिक्त निधी, जो स्वतःहून अद्याप फायदेशीर नसलेल्या प्रकल्पांना मदत करतो.

संदर्भ: New Zealand च्या खेळपट्ट्या seam आणि swing गोलंदाजांना मदत करतात, म्हणून तिथे वेगवान गोलंदाजांची चांगली कामगिरी ही महत्त्वाची परीक्षा मानली जाते. New Zealand मध्ये ODI सामन्यांत चार विकेट घेणारे भारतीय fast bowler फार कमी आहेत, त्यामुळे ही कामगिरी खास ठरते.

संदर्भ: आसामचे सेवा नियम राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी वर्तन आणि शिस्तीचे मापदंड ठरवतात, आणि मंत्रिमंडळ त्यात बदल करू शकते. बहुपत्नीत्व हा भारतात संवेदनशील सामाजिक आणि कायदेशीर विषय आहे, त्यामुळे अशा नियमबदलांवर अनेकदा मोठी चर्चा होते.

संदर्भ: Ranji Trophy ही भारतातील सर्वोच्च देशांतर्गत प्रथमश्रेणी क्रिकेट स्पर्धा आहे, ज्यात राज्य संघ अनेक दिवस चालणारे सामने खेळतात. पावसामुळे खेळण्याचा वेळ पूर्णपणे वाया जाऊ शकतो, त्यामुळे सामना अनिर्णित राहू शकतो आणि त्याचा परिणाम संघांच्या पात्रतेवर होतो.

संदर्भ: ग्राहक आयोग अन्याय्य व्यापार पद्धतींच्या तक्रारी ऐकतात आणि नुकसानभरपाईचा आदेश देऊ शकतात. लिंगावर आधारित किमती, ज्याला अनेकदा pink tax म्हणतात, यावर अनेक देशांत चर्चा झाली आहे. ही केस भारतीय ग्राहक कायद्यानुसार हा भेदभाव ठरतो का, याची कसोटी आहे.

संदर्भ: भारत आणि अमेरिका द्विपक्षीय व्यापार करारावर वाटाघाटी करत आहेत, आणि वस्तूंवरील शुल्क हा या चर्चेतील मुख्य मुद्दा आहे. GTRI म्हणजे Global Trade Research Initiative, ही नवी दिल्लीस्थित एक थिंक टँक संस्था आहे जी व्यापार धोरणांचे विश्लेषण करते.

Context: Apple usually releases betas to developers and public testers before the main iOS update reaches iPhones, so these features are not final yet. AI audio tools are part of a wider push by phone makers to add AI features to everyday apps.

संदर्भ: दिल्लीतील हिवाळी धुके वाहनांचा धूर, शेजारच्या राज्यांत पीक अवशेष जाळणे आणि धूळ यांच्या मिश्रणातून येते. थंड आणि स्थिर हवेमुळे प्रदूषके अडकतात, त्यामुळे ही समस्या साधारणपणे ऑक्टोबर ते जानेवारी दरम्यान सर्वाधिक असते. दिवाळीच्या फटाक्यांमुळे त्यात अल्पकाळासाठी मोठी वाढ होते.

PMI हे व्यवस्थापकांचे मासिक सर्वेक्षण आहे, आणि 50 च्या वर आकडा म्हणजे व्यवसाय वाढत असल्याचे दर्शवतो. भारताच्या अर्थव्यवस्थेत सेवा क्षेत्राचा सर्वात मोठा वाटा आहे, त्यामुळे या कलाचा नोकऱ्या आणि उत्पन्नावर परिणाम होतो.

दिपोत्सव हा MNS तर्फे मुंबईत आयोजित केला जाणारा दिवाळीचा दिव्यांचा सण आहे. दुष्काळ म्हणजे कमी पीक आणि कमी पाणी, त्यामुळे शेतकरी आणि ग्रामीण कुटुंबांना त्याचा पहिला आणि सर्वात जास्त फटका बसतो.

गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या नद्या दोन्ही देशांमधून वाहतात, त्यामुळे पाणी वाटणी हा त्यांच्या चर्चेतील नियमित विषय आहे. 1996 चा गंगा जल करार हा दोन देशांमधील सर्वाधिक ओळखला जाणारा करार आहे.

संदर्भ: महिला प्रीमियर लीग ही भारताची महिलांसाठीची फ्रँचायझी T20 स्पर्धा असून ती 2023 मध्ये सुरू झाली. RCB आणि MI हे तिच्या सर्वात मोठ्या संघांपैकी दोन असून त्यांच्यात जोरदार स्पर्धा आहे.

संदर्भ: POCSO हा कायदा मुलांचे लैंगिक गुन्ह्यांपासून संरक्षण करतो, आणि नियमित न्यायालयांपेक्षा लवकर प्रलंबित खटले निकाली काढण्यासाठी जलद न्यायालये स्थापन झाली. भारतातील अनेक खटल्यांना निकाल लागायला वर्षानुवर्षे लागतात, म्हणूनच ही न्यायालये अस्तित्वात आहेत.

संदर्भ: शॉट क्लॉक खेळाडू दोन गुणांमध्ये किती वेळ घेऊ शकतो यावर मर्यादा घालतो. प्रेक्षक आणि प्रसारकांसाठी सामने वेगाने पुढे जावेत यासाठी हा बदल आहे. पी व्ही सिंधू भारतातील सर्वात प्रसिद्ध बॅडमिंटनपटूंपैकी एक असून त्या ऑलिंपिक पदक विजेत्या आहेत.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका अध्यक्षीय कार्यकाळाच्या दोन वर्षांनंतर होतात आणि त्यात सभागृहाच्या सर्व 435 जागांसाठी मतदान होते. चुरशीच्या भागातील एखादी जागा सभागृहाचे नियंत्रण कोणत्या पक्षाकडे जाणार हे ठरवू शकते.

संदर्भ: आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक ही नासा आणि भागीदार अंतराळ संस्थांनी चालवलेली संयुक्त कक्षीय प्रयोगशाळा आहे. कक्षेत राहणारे अमेरिकन नागरिक अनुपस्थिती मतपत्रिकेद्वारे मतदान करू शकतात, ही अंतराळातून सहभागी होण्याची दुर्मिळ पद्धत आहे.

संदर्भ: ताडी हे पामच्या झाडापासून बनवलेले पेय असून केरळमध्ये ते विकणारी ताडीची दुकाने हे राज्यातील पारंपरिक कामाचे ठिकाण आहे. या खटल्यात प्रश्न असा आहे की सुरक्षेचे नियम किती पुढे जाऊ शकतात, इतके की ते एखाद्या महिलेच्या कामाच्या हक्कावर मर्यादा आणतील.

संदर्भ: गुरुग्राम हे हरियाणातील वेगाने वाढणारे शहर असून ते दिल्लीच्या शेजारी आहे. दिल्ली आणि जवळच्या शहरांमधील वायुप्रदूषण अनेकदा शरद ऋतूच्या उत्तरार्धात आणि हिवाळ्यात वाढते, आणि बांधकामातील धूळ हा स्थानिक स्रोतांपैकी एक आहे जो कमी करण्याचा प्रशासन प्रयत्न करते.

संदर्भ: नेमबाजी स्पर्धांमध्ये बंदुका आणि उपकरणांचे नियम कडक असतात, आणि अपात्र ठरवले गेल्यास संघ स्पर्धेबाहेर जातो. Shambhavi च्या आधीच्या उपकरणांच्या समस्येवरून असे दिसते की उपकरण नियम तिच्यासाठी वारंवार अडचण ठरत आहेत.

Mounjaro मधील सक्रिय घटक tirzepatide आहे, जे GLP-1 प्रकारचे औषध आहे. ते आतड्यातील एका हार्मोनसारखे काम करून रक्तातील साखर कमी करते आणि भूक कमी करते. Augmentin हे मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे antibiotic आहे, त्यामुळे हा बदल दाखवतो की मधुमेह आणि वजन कमी करणाऱ्या औषधांची मागणी भारताच्या फार्मा बाजाराला कसे नवे रूप देत आहे.

संदर्भ: काँग्रेसची दोन सभागृहे असतात, हाऊस आणि सिनेट, आणि ती कायदे व सरकारी खर्चावर नियंत्रण ठेवतात. रशियाचे युक्रेनवरील युद्ध आणि इराणसोबतचा संघर्ष हे दीर्घकाळ चालणारे मुद्दे आहेत, जिथे राष्ट्राध्यक्ष नेतृत्व करतात पण काँग्रेस विरोध करू शकते.

संदर्भ: भारत आपल्या गरजेचे बहुतांश खाद्यतेल आयात करतो, त्यामुळे आयातीची आकडेवारी देश परदेशी पुरवठ्यावर किती अवलंबून आहे हे दाखवते. पाम तेल सर्वाधिक वापरले जाते, त्यानंतर सोयाबीन तेल येते, आणि सणासुदीच्या खरेदीमुळे आयातीचे आकडे अनेकदा वाढतात.

संदर्भ: मध्यावधी निवडणुका अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यात होतात. हाऊस आणि सिनेटवर कोणाचे नियंत्रण आहे, यावरून राष्ट्राध्यक्ष किती कायदे मंजूर करून घेऊ शकतात हे ठरते.

संदर्भ: पक्षांतर विरोधी कायद्यामुळे पक्ष बदलणाऱ्या आमदाराने आपली जागा गमवावी का, हे ठरवण्याचा अधिकार विधानसभा अध्यक्षांना असतो. निर्णयात विलंब झाल्याचे आव्हान दिले गेल्यास अशी प्रकरणे अनेकदा सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत पोहोचतात.

संदर्भ: IndiaAI Mission हा सरकारी कार्यक्रम असून भारतातील AI क्षमता वाढवणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे स्वदेशी मॉडेल्समुळे परदेशी प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी होते. डेव्हलपर्स आणि व्यवसाय अशा मूलभूत मॉडेल्सचा वापर करून स्वतःची AI साधने तयार करू शकतात.

संदर्भ: तूप आणि लोणी हे अनेक भारतीय स्वयंपाकघरांतील मूलभूत पदार्थ आहेत, आणि दिवाळीसारख्या सणांआधी मागणी वाढल्यामुळे त्यांचे दर अनेकदा वाढतात. दुग्धव्यवसायातील ब्रँड स्वतःचे दर ठरवतात, त्यामुळे एका ब्रँडच्या दरवाढीचा ग्राहकांच्या खर्चावर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: प्रतिबंधात्मक आदेशांमुळे पोलिसांना ठराविक काळासाठी एखाद्या भागात जमावबंदी करता येते. लोकांनी असा युक्तिवाद केला की हे आदेश निदर्शनांच्या अधिकारावर मर्यादा आणतात, तेव्हा न्यायालये अनेकदा त्यांचा आढावा घेतात.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका राष्ट्राध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यात होतात, आणि त्या अनेकदा सत्ताधारी राष्ट्राध्यक्षांवरील जनमताचा कौल मानल्या जातात. House आणि Senate वर कोणाचे नियंत्रण आहे यावरून राष्ट्राध्यक्षांना कायदे मंजूर करणे आणि नियुक्त्यांना मान्यता मिळवणे किती सहज होईल हे ठरते.

संदर्भ: व्हिटॅमिन सी संत्री, पेरू आणि आवळा यांसारख्या फळांमध्ये असते, आणि शरीर ते जास्त काळ साठवू शकत नाही, त्यामुळे नियमित सेवन महत्त्वाचे आहे. अशा अभ्यासांमधून संबंध दिसतो पण कारण सिद्ध होत नाही, म्हणून ते पुढील संशोधनाची सुरुवात असते.

संदर्भ: रियल माद्रिद हा स्पेनमधील सर्वात मोठ्या फुटबॉल क्लबपैकी एक आहे, आणि त्याचे संचालक मंडळ क्लब कसा चालवला जातो यावर देखरेख ठेवते. नदाल यांनी 22 ग्रँड स्लॅम एकेरी विजेतेपदे जिंकली आणि 2024 मध्ये टेनिसमधून निवृत्ती घेतली, त्यामुळे ही भूमिका क्लब नेतृत्वाकडे त्यांचे पाऊल ठरते.

संदर्भ: Deutsche Bank ही जर्मनीची जागतिक बँक आहे आणि Kotak Mahindra Bank ही भारतातील एक मोठी खाजगी बँक आहे. Slump sale म्हणजे खरेदीदार व्यवसाय संपूर्णपणे ताब्यात घेतो, मालमत्ता आणि कर्मचारी वेगवेगळे न घेता.

संदर्भ: शबरीमला हे केरळमधील मंदिर आहे, जिथे प्रत्येक यात्रा हंगामात प्रचंड गर्दी होते. दुकानदारांकडून जास्त पैसे घेण्याची तक्रार बऱ्याच काळापासून होत आहे. अधिकृत डिजिटल सेवांमुळे भाविकांचा प्रवास सोपा आणि अधिक न्याय्य व्हावा, असा उद्देश आहे.

संदर्भ: सागरी उष्णतेच्या लाटा म्हणजे समुद्राचे पाणी असामान्यपणे गरम राहण्याचे दीर्घ काळ. जगातील अनेक भागांत अशा लाटांमुळे प्रवाळ खडकांचे नुकसान झाले आहे. मच्छीमार आणि किनारी समुदायांनी तयारी करावी यासाठी INCOIS असे महासागर इशारे जारी करते.

संदर्भ: ANC (African National Congress) हा नेल्सन मंडेला यांचा पक्ष असून १९९४ मधील पहिल्या लोकशाही निवडणुकीपासून त्याने दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले आहे. स्थानिक निवडणुका पाणी आणि रस्ते यांसारख्या नगरपालिका सेवा चालवणाऱ्या परिषदा निवडतात.

संदर्भ: उत्तर भारतात, विशेषतः हिवाळ्यात, वायू प्रदूषण ही मोठी सार्वजनिक आरोग्याची समस्या आहे, आणि दिल्लीत अनेकदा हवेची गुणवत्ता अत्यंत खराब असते. अशा डॅशबोर्डमुळे बाहेर फिरणे सुरक्षित आहे का हे वाचकांना ठरवता येते.

संदर्भ: लिंडसे ग्रॅहम हे साउथ कॅरोलिनाचे दीर्घकाळ रिपब्लिकन सिनेटर होते, आणि हे राज्य अनेक दशकांपासून रिपब्लिकन पक्षाला मतदान करत आले आहे. ही निवडणूक 2026 च्या अमेरिकन मध्यावधी निवडणुकीचा भाग आहे, ज्यात मतदार संपूर्ण प्रतिनिधी सभागृह आणि सिनेटच्या सुमारे एक तृतीयांश जागांसाठी मतदान करतात.

संदर्भ: जिनिव्हाजवळील CERN येथे जगातील सर्वात मोठा कण प्रवेगक Large Hadron Collider चालतो. दुर्मिळ क्षयांची तपासणी Standard Model या सध्याच्या कण सिद्धांताशी केली जाते, त्यामुळे यात कुठलीही तफावत आढळल्यास नवीन भौतिकशास्त्राचे संकेत मिळू शकतात.

संदर्भ: टेस्ला आणि स्पेसएक्स या दोन्ही कंपन्यांचे नेतृत्व एलॉन मस्क करतात, त्यामुळे गुंतवणूकदार त्यांच्या सार्वजनिक आणि राजकीय हालचालींकडे लक्ष ठेवून असतात. मिडटर्म निवडणुका ठरवतात की कोणता पक्ष कॉंग्रेसवर नियंत्रण ठेवेल, आणि अपेक्षित धोरणबदलांवर बाजार अनेकदा प्रतिक्रिया देतो.

संदर्भ: पनीर हे भारतात मोठ्या प्रमाणात खाल्ले जाणारे ताजे कॉटेज चीज आहे, त्यामुळे अन्न गुणवत्ता तपासणी अनेक कुटुंबांसाठी महत्त्वाची आहे. अयशस्वी नमुन्यांमुळे दंड किंवा खटला होऊ शकतो, आणि नियमित तपासणी हाच निकृष्ट दर्जाचे दुग्धजन्य पदार्थ पकडण्याचा मार्ग आहे.

संदर्भ: नेतन्याहू गेल्या 15 वर्षांपैकी बहुतेक काळ इस्रायलचे नेतृत्व करत आहेत, आणि Eisenkot हे माजी लष्करप्रमुख असून आता विरोधी बाजूला आहेत. इस्रायलच्या संसदीय व्यवस्थेत नवे सरकार बहुमताच्या आघाडीने बनवावे लागते, त्यामुळे निकाल स्थिर व्हायला वेळ लागू शकतो.

संदर्भ: रवांडा आणि लोकशाही प्रजासत्ताक काँगो यांच्यात पूर्व DR Congo मध्ये दीर्घकाळ संघर्ष सुरू आहे, आणि रवांडावर तिथल्या सशस्त्र गटांना पाठिंबा दिल्याचा आरोप अनेकदा होतो. अमेरिकेचे निर्बंध हे त्या लढाईला दिलेल्या अनेक आंतरराष्ट्रीय प्रतिसादांपैकी एक आहेत.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका अध्यक्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यावर होतात आणि त्या काँग्रेसवर कोणाचे नियंत्रण असेल तसेच अनेक राज्य पदांवर कोण येईल हे ठरवतात. भारतीय वंशाचे रामास्वामी हे प्रमुख उमेदवार होते, आणि त्यांच्या पराभवामुळे अमेरिकेतील राजकारणात भारतीय-अमेरिकनांच्या कथेत आणखी एक भर पडते.

संदर्भ: SIR म्हणजे Special Intensive Revision, ज्यात निवडणूक आयोग तपशीलवार तपासणी करून मतदार यादी अद्ययावत करतो. Form 6 हा भारतात मतदार यादीत नवीन मतदार जोडण्यासाठी वापरला जाणारा अर्ज आहे.

संदर्भ: हिवाळ्यात थंड हवामानामुळे धूर आणि धूळ जमिनीजवळ अडकते, त्यामुळे दिल्लीची हवा अनेकदा हानिकारक बनते. दिवाळीतील फटाके यात भर घालतात, म्हणूनच उत्सवादरम्यान अनेक शहरे फटाक्यांवर मर्यादा आणतात.

हॅलोवीन मिठाई अनेकदा मोठ्या प्रमाणात खरेदी करून मुलांमध्ये वाटली जाते, त्यामुळे अन्न सुरक्षा तपासणी महत्त्वाची आहे. ऑस्ट्रिया, जर्मनी आणि हंगेरी हे सर्व युरोपियन युनियनचे सदस्य देश असून ते समान अन्न सुरक्षा नियम पाळतात.

संदर्भ: मतदानानंतर इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष आयझॅक हर्झोग आता विविध पक्षांशी चर्चा करत आहेत. कोणत्याही पक्षाला स्पष्ट बहुमत मिळालेले नाही, त्यामुळे पुढचे सरकार कोण बनवणार हे आघाड्यांच्या करारांवर अवलंबून असेल.

संदर्भ: बंगालच्या उपसागरावरील चक्रीवादळे अनेकदा किनाऱ्यावर दुसरीकडे धडकली तरी देशाच्या आतील भागात पाऊस आणतात. तेलंगणात यंदाच्या हंगामात पावसाची कमतरता होती, त्यामुळे मुसळधार सरींचा फायदा होऊ शकतो, पण सखल भागांमध्ये पूरही येऊ शकतो.

संदर्भ: parens patriae ही एक कायदेशीर शक्ती आहे, ज्याद्वारे न्यायालये स्वतःचे संरक्षण करू शकत नसलेल्या लोकांचे आणि मालमत्तेचे संरक्षण करू शकतात. Chidambaram Nataraja temple हे तामिळनाडूतील एक मोठे Shaivite तीर्थस्थान आहे, त्यामुळे हा खटला न्यायालये धार्मिक स्थळांवर कशी देखरेख करतात याच्याशी संबंधित आहे.

GRAP म्हणजे Graded Response Action Plan, म्हणजे दिल्लीतील हवा जसजशी बिघडते तसतसे टप्प्याटप्प्याने कडक होणारे उपाय. हिवाळ्यातील धूर आणि थंड हवा दरवर्षी राजधानीत प्रदूषण अडकवून ठेवतात, त्यामुळे हे निर्बंध वारंवार परत येतात.

संदर्भ: चक्रीवादळे उबदार समुद्रांवर तयार होतात आणि जमिनीकडे सरकताना कमकुवत होतात, बहुतेकदा मागे पाऊस सोडून जातात. सखोल दाबाचा पट्टा हा कमी दाबाचा कमकुवत प्रकार आहे, पण तरीही तेलंगणासारख्या जवळच्या राज्यांमध्ये जोरदार सरी आणि सोसाट्याचे वारे आणू शकतो.

संदर्भ: बंगाल कोल्हा हा भारतातील काही भागांत आढळणारा एक लहान जंगली कुत्रावर्गीय प्राणी आहे, तर गोल्डन जॅकल हा देशभर दिसणारा सामान्य जंगली कुत्रा आहे. हे दोन्ही प्राणी मोकळ्या जागी आणि शेतीच्या भागात राहतात, जिथे अधिवास कमी होणे आणि रस्ते हे धोके ठरू शकतात.

संदर्भ: सोशल सिक्युरिटी निवृत्तांना दरमहा लाभ देते, आणि त्यासाठीचा निधी मुख्यतः कामगारांनी भरलेल्या पेरोल करातून येतो. त्याच्या ट्रस्ट फंडात राखीव रक्कम असते. ती कमी झाली की, कायदेमंडळाने नियम बदलल्याशिवाय लाभ कमी करावे लागतात.

संदर्भ: बहुतेक पिस्ता आणि बदाम काही मोजक्या देशांतून येतात, त्यामुळे पश्चिम आशियातील समस्या किंवा एखाद्या मोठ्या उत्पादक देशात कमी पीक आल्यास भारतात किमती झपाट्याने वाढू शकतात. सुकामेवा ही सणाची सामान्य भेटवस्तू असल्याने या वाढीचा घरखर्चावर थेट परिणाम होतो.

संदर्भ: Netanyahu गेली जवळपास दोन दशके इस्रायलचे पंतप्रधान राहिले आहेत. इस्रायलला अमेरिकेचा पाठिंबा दीर्घकाळ दोन्ही प्रमुख पक्षांकडून मिळत आला आहे, म्हणजेच तो द्विपक्षीय आहे. त्यामुळे वॉशिंग्टनमधील बदलांचा इस्रायलच्या राजकारणावर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: प्रत्येक मध्यावधी निवडणुकीत US प्रतिनिधिगृहाच्या सर्व 435 जागांसाठी मतदान होते. ही निवडणूक राष्ट्राध्यक्षांच्या कार्यकाळाची दोन वर्षे झाल्यावर होते. Alaska मध्ये प्रतिनिधिगृहाची एकच जागा आहे, त्यामुळे विजेता एकट्या जागेवर निवडला जातो आणि अंतिम निकाल मोजायला वेळ लागू शकतो.

संदर्भ: कमी कक्षेतील उपग्रहांची उंची वातावरणाच्या सूक्ष्म घर्षणामुळे हळूहळू कमी होते आणि ते अखेर पृथ्वीवर परततात, म्हणून त्यांच्या परतीचा बारकाईने मागोवा घेतला जातो. अशा परतीतील अवशेष सहसा समुद्रात किंवा निर्जन भागात पडतात, म्हणूनच अंतराळ संस्था पडण्याचे अंदाज एकमेकांना सांगतात.

संदर्भ: वॉबल सीम हा गोलंदाजीचा प्रकार आहे, ज्यामध्ये चेंडू हवेत अनपेक्षितपणे वळतो. एकदिवसीय सामना हा ५० षटकांचा असतो, आणि मालिकेतील पहिला सामना अनेकदा उर्वरित मालिकेची दिशा ठरवतो.

संदर्भ: प्रवेश बिंदू म्हणजे बंदरे आणि विमानतळे, जिथे आयात झालेल्या मालाची अधिकृत मंजुरी होते. अशी अधिक ठिकाणे असतील तर बंदरापासून कारखान्यापर्यंतचा प्रवास कमी होऊ शकतो. भारत अनेक औषधांसाठी आयात केलेल्या घटकांवर अवलंबून आहे, त्यामुळे हे मार्ग महत्त्वाचे ठरतात.

Context: Prediabetes means blood sugar is higher than normal but not yet at diabetes levels, and it raises the risk of developing type 2 diabetes. Researchers have increasingly studied sleep as a factor in weight and metabolic health.

पार्श्वभूमी: Ro Khanna, Pramila Jayapal आणि Ami Bera हे आधीपासून US House of Representatives मध्ये काम करत आहेत, तर Vivek Ramaswamy हे माजी राष्ट्राध्यक्षपदाचे उमेदवार असून आता Ohio मध्ये निवडणूक लढवत आहेत.

संदर्भ: Diabetic retinopathy म्हणजे डोळ्याच्या मागील, प्रकाशाला संवेदनशील असलेल्या retina या थराचे नुकसान, जे दीर्घकाळ रक्तातील जास्त साखरेमुळे होते. यात सुरुवातीला सहसा लक्षणे दिसत नाहीत, म्हणून नियमित डोळ्यांच्या तपासण्या हाच लवकर निदानाचा मुख्य मार्ग आहे.

संदर्भ: सोन्याची किंमत अमेरिकी डॉलरमध्ये ठरते, त्यामुळे तिची किंमत अनेकदा डॉलरच्या विरुद्ध दिशेने हलते. निवडणुका किंवा जागतिक तणावासारख्या अनिश्चिततेच्या काळात गुंतवणूकदार सोन्याकडे वळतात, आणि भारतात लग्नसमारंभ व बचतीसाठी सोन्याची मोठी खरेदी होते.

संदर्भ: कलम 8 कंपनी ही भारताच्या कंपनी कायद्यांतर्गत नफा न कमावणारी संस्था असते, जी बहुधा सार्वजनिक हिताच्या प्रकल्पांसाठी वापरली जाते. केरळम पर्यटनाला रोजगार आणि उत्पन्नाचा मोठा स्रोत मानून त्याचा प्रचार करत आहे, त्यामुळे असे प्रकल्प त्या योजनेत बसतात.

संदर्भ: भारतात नवीन ब्रँड येत असल्याने इलेक्ट्रिक गाड्यांमध्ये आता किमतीवरून स्पर्धा वाढत आहे. VinFast ही व्हिएतनामी कार कंपनी आहे, आणि खरेदीदार इलेक्ट्रिक वाहन निवडण्यापूर्वी अनेकदा चालवण्याचा खर्च आणि बॅटरी रेंज तपासतात.

संदर्भ: यूरोलॉजी ही वैद्यकीय शाखा मूत्रमार्ग आणि संबंधित आजारांवर उपचार करते, आणि कॅज्युअल्टी विभाग चोवीस तास आपत्कालीन रुग्णांना सेवा देतो. तज्ज्ञांची पदे रिकामी राहिल्यावर डॉक्टरांना अनेकदा इतर भूमिकांमध्ये हलवले जाते, ज्याचा परिणाम रुग्णांना योग्य उपचार किती लवकर मिळतात यावर होऊ शकतो.

Context: Tendulkar and Ponting are among the greatest run-scorers in ODI history, so Kohli's records are measured against theirs. The India vs New Zealand ODI series is still under way, with more matches to come.

संदर्भ: वनडे इंटरनॅशनल (ODI) हा 50 षटकांचा सामना असतो, आणि हा भारत व न्यूझीलंड यांच्यातील मालिकेचा पहिला सामना आहे. विराट कोहली आणि रोहित शर्मा हे अनुभवी भारतीय फलंदाज असून चाहते त्यांच्या फॉर्मवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: अमेरिकन काँग्रेसमध्ये सिनेट आणि हाऊस यांचा समावेश होतो, आणि सिनेटमध्ये 100 सदस्य असतात. ओसॉफ यांची जागा या मध्यावधी निवडणुकीत होती, त्यामुळे जॉर्जियाचा निकाल कोणत्या पक्षाकडे बहुमत जाईल यासाठी महत्त्वाचा ठरतो.

Context: The US has long been one of Israel's largest security aid providers, and a 10-year military aid deal signed under Obama shapes how such funding is handled.

संदर्भ: अमेरिकेत midterm निवडणुका राष्ट्राध्यक्षांच्या कार्यकाळाच्या अर्ध्या टप्प्यावर होतात आणि Congress वर कोणत्या पक्षाचे नियंत्रण राहील हे ठरवण्यास मदत करतात. Senate मध्ये 100 सदस्य असतात, प्रत्येक राज्यातून दोन, त्यामुळे प्रत्येक जागा सत्तेचे संतुलन बदलू शकते. Michigan हे असेच एक राज्य आहे.

HMWSSB म्हणजे Hyderabad Metropolitan Water Supply and Sewerage Board, ही शहराला पाणीपुरवठा आणि सांडपाणी सेवा देणारी संस्था आहे. तेलंगणातील वाढत्या शहरांमधील अशा प्रकल्पांमुळे भारतातील शहरांमध्ये पिण्याचे पाणी आणि ड्रेनेज सुधारण्याच्या व्यापक प्रयत्नांना बळ मिळते.

संदर्भ: भारतातील सोन्याचे दर आयात शुल्क आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाच्या मूल्यावर अवलंबून असतात, तर पाकिस्तानचे स्वतःचे कर आणि चलनविषयक परिस्थिती आहे. भारतात लग्न आणि Diwali सारख्या सणांसाठी सोने मोठ्या प्रमाणात खरेदी केले जाते, त्यामुळे किमतीतील फरक कुटुंबांसाठी महत्त्वाचा ठरतो.

Context: Vice-Chancellors are the top academic heads of universities, and syndicates are their governing bodies. Vacant posts can leave a university without a head to make decisions, so courts sometimes step in to press for appointments.

संदर्भ: गव्हर्नर हा अमेरिकेतील एका राज्याच्या सरकारचे नेतृत्व करतो आणि अर्थसंकल्प व सार्वजनिक सेवांबाबत धोरणे ठरवतो. Crowley यांनी यापूर्वी Milwaukee County executive म्हणून काम केले आहे, जे विस्कॉन्सिनमधील स्थानिक नेतृत्वाचे पद आहे.

संदर्भ: Midterm निवडणुका म्हणजे अमेरिकेत राष्ट्राध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यावर होणाऱ्या निवडणुका, ज्यात संपूर्ण House आणि Senate च्या सुमारे एक तृतीयांश जागांसाठी मतदान होते. Georgia चा गव्हर्नर हे राज्य स्तरावरचे पद आहे, जे त्याच मतदानातील संघीय जागांपेक्षा वेगळे आहे.

संदर्भ: सौर आणि पवन ऊर्जा सूर्यास्तानंतर किंवा वारा थांबल्यावर बंद पडते, म्हणून देश स्थिर स्रोत शोधतात. भूऔष्णिक प्रकल्प नैसर्गिक भूगर्भीय उष्णता वापरतात आणि आइसलँड व न्यूझीलंडसारख्या ठिकाणी ते आधीपासून चालतात.

संदर्भ: भारत आणि न्यूझीलंड मर्यादित षटकांची मालिका खेळत आहेत, आणि सुरुवातीचा सामना पुढील सामन्यांचा सूर अनेकदा ठरवतो. प्रथम गोलंदाजी निवडणे म्हणजे सहसा संघाला समोरच्या संघाने उभारलेले लक्ष्य गाठायचे असते.

संदर्भ: TNCCF ही तमिळनाडूतील ग्राहक सहकारी संस्था आहे, जी सार्वजनिक वितरणासाठी वस्तू खरेदी करते. कांदा हा रोजच्या वापरातील महत्त्वाचा पदार्थ असून त्याचे भाव पुरवठ्यानुसार सतत वर-खाली होत असतात. कोंब फुटणे आणि बुरशी लागणे हे सहसा साठवणूक किंवा काढणीच्या परिस्थितीतील समस्या दर्शवते.

संदर्भ: लांब अंतरावर समुद्रमार्गे आणि जलमार्गाने माल नेणे सहसा रस्ते किंवा रेल्वेपेक्षा स्वस्त पडते, म्हणूनच भारताने अनेक वर्षांपासून बंदरे आणि अंतर्गत जलमार्गांवर भर दिला आहे. सोनोवाल हे बंदरे, जहाजवाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालयाचे नेतृत्व करतात.

संदर्भ: Nifty 100 मध्ये भारतातील सर्वात मोठ्या 100 सूचीबद्ध कंपन्यांचा समावेश होतो, आणि स्वतंत्र संचालक हे बाहेरील सदस्य असतात जे कंपनीच्या व्यवस्थापनावर देखरेख ठेवतात. गेल्या दशकभरात संचालक मंडळाची रचना आणि विविधता यांसंबंधीचे नियम अधिक कडक करण्यात आले आहेत, त्यामुळे होत असलेल्या प्रगतीकडे बारकाईने लक्ष ठेवले जात आहे.

संदर्भ: अमेरिकन सिनेटर्सचा कार्यकाळ सहा वर्षांचा असतो, आणि जॉर्जियाच्या जागा दर दोन वर्षांनी होणाऱ्या मध्यावधी निवडणुकीच्या चक्राचा भाग आहेत. ओसॉफ यांनी ही जागा पहिल्यांदा 2021 मध्ये जिंकली होती, आणि त्या वेळी त्या विजयामुळे डेमोक्रॅट्सना सिनेटमध्ये थोडे बहुमत मिळण्यास मदत झाली होती.

संदर्भ: NASCAR ही अमेरिकेतील सर्वात मोठी स्टॉक कार रेसिंग मालिका आहे. ब्रेक-चेकिंग म्हणजे दुसऱ्या गाडीसमोर अचानक वेग कमी करणे, ही धोकादायक कृती असून त्यामुळे अपघात होऊ शकतो.

संदर्भ: सुसान कॉलिन्स अनेक वर्षे मेनमधील सिनेटची जागा सांभाळत होत्या आणि सिनेटमधील अधिक मवाळ रिपब्लिकन नेत्यांपैकी एक मानल्या जात होत्या. हा निकाल 2026 च्या अमेरिकी मध्यावधी निवडणुकांचा भाग असून त्यामुळे काँग्रेसमधील सत्तासमतोल बदलत आहे.

संदर्भ: भूजल म्हणजे जमिनीखालील खडकांच्या थरांमध्ये साठलेले पाणी, आणि त्यावर अनेक कुटुंबे व शेतकरी असलेल्या विहिरी व बोअरवेल अवलंबून असतात. कमकुवत मान्सूनमुळे हे साठे पुन्हा भरण्यासाठी कमी पाऊस उपलब्ध असतो, त्यामुळे येणारे कोरडे महिने अधिक कठीण ठरू शकतात.

संदर्भ: GP सर्जरी म्हणजे यूकेच्या आरोग्य सेवेतील स्थानिक कौटुंबिक डॉक्टरांचे दवाखाने. यकृत, अंडाशय आणि स्वादुपिंडाचे कॅन्सर अनेकदा उशिरा लक्षात येतात कारण सुरुवातीची लक्षणे अस्पष्ट असतात, म्हणून लवकर तपासणी महत्त्वाची आहे.

संदर्भ: चॅम्पियन्स लीग ही युरोपमधील सर्वोच्च क्लब फुटबॉल स्पर्धा आहे, ज्यात खंडातील सर्वोत्तम क्लब खेळतात. बाद फेरीच्या सामन्यात उशिरा केलेले पुनरागमन कोणता संघ पुढे जाईल हे ठरवू शकते, म्हणून अशा निकालांना महत्त्व असते.

संदर्भ: गोवा हे छोटे किनारी राज्य असून घटस्फोटाच्या चिंतेला उत्तर देण्यासाठी सरकार आता महाविद्यालयीन अभ्यासक्रमाचा वापर करत आहे. प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम म्हणजे महाविद्यालयांकडून दिले जाणारे छोटे कार्यक्रम, जे सहसा पूर्ण पदवीऐवजी व्यावहारिक कौशल्यांवर लक्ष केंद्रित करतात.

संदर्भ: नेपाळ आणि भारत यांच्यात खुली सीमा असून त्यांचे सांस्कृतिक आणि व्यापारी संबंध घट्ट आहेत. परराष्ट्र सचिव हे भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयातील सर्वोच्च करिअर राजनयिक असतात, आणि अशा भेटी सहसा पंतप्रधानांच्या दौऱ्याआधी होतात.

संदर्भ: कॅलिफोर्निया हे अमेरिकेतील सर्वाधिक लोकसंख्येचे राज्य असून तिथे अनेक अब्जाधीश राहतात, त्यामुळे त्याच्या कर निर्णयांकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते. हा प्रस्ताव, सर्वात श्रीमंत लोकांनी जास्त कर भरावा का, या अमेरिकेतील व्यापक चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: गेल्या काही महिन्यांत रुपया डॉलरसमोर कमकुवत राहिला आहे. डॉलर मजबूत झाला की तेल यांसारख्या आयात वस्तू भारतासाठी महाग होतात. अमेरिकी निवडणुकांचे निकाल आणि परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ यांच्याकडे व्यापारी लक्ष ठेवतात, कारण ते डॉलर आणि रुपया दोघांनाही हलवू शकतात.