बातम्या

अट्टापाडी हा केरळमधील पालक्कड जिल्ह्यातील डोंगराळ वनप्रदेश आहे, जिथे आदिवासी लोकसंख्या मोठी आहे. तिथे अर्भकांचे मृत्यू आणि कुपोषण हे दशकानुदशके सततचे प्रश्न राहिले आहेत, आणि या भागात आरोग्यसेवा व अन्नाची उपलब्धता यांत दीर्घकाळ त्रुटी आहेत.

संदर्भ: शाळांमधील विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता हा संपूर्ण भारतातील पालक आणि प्रशासनासाठी मोठा चिंतेचा विषय आहे. अशा घटनांनंतर शाळेच्या आवारात कोणाला प्रवेश दिला जातो, याबाबत अनेकदा प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: चक्रीवादळ आणि खवळलेल्या समुद्रामुळे मासेमारी बोटी अनेक दिवस बंदरातच थांबून राहतात, आणि किनारी कुटुंबे रोजच्या कमाईवर जगतात. हवामानामुळे आलेली बंदी लागते, तेव्हा हाती बचत कमी असेल तर मच्छीमार लवकर कर्जात ढकलले जाऊ शकतात.

संदर्भ: होर्मुझ सामुद्रधुनी ही इराण आणि ओमानमधील एक अरुंद समुद्री वाट असून जगातील तेलाचा मोठा हिस्सा तिथून जातो. तिच्यातून जाणाऱ्या अनेक जहाजांवर भारतीय खलाशी असतात, त्यामुळे तिथले निर्बंध भारतीय कुटुंबांवर आणि इंधनाच्या किमतींवर परिणाम करतात.

संदर्भ: Iran आणि Oman यांच्यामधील Strait of Hormuz हा जगातील सर्वात व्यस्त तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे, त्यामुळे तिथले हल्ले इंधनाच्या किमती आणि पुरवठ्यावर परिणाम करतात. पश्चिम आशियातील तणाव वाढत असून, या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांवर अनेक भारतीय खलाशी काम करतात.

प्राणी किंवा घुसखोरांना रोखण्यासाठी लावलेल्या विद्युत कुंपणांमुळे भारतातील काही भागांत विजेच्या धक्क्याने मृत्यू झाले आहेत. अशा मृत्यूंमुळे सुरक्षा नियमांची कडक अंमलबजावणी करण्याची वारंवार मागणी होत आली आहे.

संदर्भ: क्रिप्टो एक्सचेंजमध्ये वापरकर्त्यांची डिजिटल नाणी ठेवली जातात, त्यामुळे हॅक झाल्यास ग्राहकांना आपला पैसा परत मिळवणे कठीण होऊ शकते. यापूर्वीही मोठ्या एक्सचेंजवर हल्ले झाले आहेत, आणि त्यानंतर अनेकदा सुरक्षा नियम कडक केले गेले आहेत तसेच क्रिप्टो साठवणूक किती सुरक्षित आहे यावर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

विशेष गरजा असलेली मुले अनेकदा आपल्या सुरक्षेसाठी पूर्णपणे शाळेतील कर्मचाऱ्यांवर अवलंबून असतात, त्यामुळे शाळांनी कडक देखरेख आणि नोंदणीचे नियम पाळणे अपेक्षित असते. अशा घटनांमुळे हे नियम किती चांगल्या प्रकारे पाळले जातात आणि तक्रारी कशा हाताळल्या जातात, असे प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: शुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर. अमेरिकेने कॅनडाच्या उत्पादनांवर लावलेल्या शुल्कामुळे वनउद्योग आणि कागद उद्योगासारख्या क्षेत्रांना मोठा फटका बसला आहे, कारण ते निर्यातीवर खूप अवलंबून आहेत. एकच कारखाना एखाद्या छोट्या गावाचा आधार असेल, तर तो बंद झाल्यावर जवळजवळ प्रत्येक स्थानिक कुटुंबावर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: मंगोलपुरी हे उत्तर-पश्चिम दिल्लीतील औद्योगिक क्षेत्र असून तिथे दाटीवाटीच्या इमारतींमध्ये अनेक छोटे कारखाने चालतात. अशा युनिट्समधील आगीमुळे कामगारांसाठी बाहेर पडण्याचे मार्ग आणि अग्निसुरक्षा नियमांबद्दल वारंवार चिंता व्यक्त झाली आहे.

संदर्भ: ओडिशा बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर असल्यामुळे वर्षभरात अनेक वेळा चक्रीवादळांचा फटका बसतो, विशेषतः मान्सूननंतरच्या महिन्यांत. अशी वादळे अनेकदा जोरदार पाऊस आणतात, ज्यामुळे जवळच्या जिल्ह्यांत पूर आणि भूस्खलन होते.

बंगालच्या उपसागरावरील कमी दाबाच्या क्षेत्रांचे डिप्रेशनमध्ये रूपांतर होऊन मुसळधार पाऊस, पूर आणि किनारी राज्यांमध्ये अडथळे येऊ शकतात. Andhra Pradesh आणि Kerala मध्ये या हंगामात अनेकदा मुसळधार पाऊस पडतो, त्यामुळे स्थानिक इशारे आणि IMD च्या अपडेट्सवर लक्ष ठेवल्यास कुटुंबांना प्रवास आणि सुरक्षिततेचे नियोजन करता येते.

संदर्भ: वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग दिल्ली आणि शेजारील शहरांमधील प्रदूषण नियंत्रणाचे समन्वय करतो. दरवर्षी हिवाळ्यात धूर आणि धुळीमुळे या भागातील हवा धोकादायक पातळीवर पोहोचते, आणि अशा उपायांचा आयोग अनेकदा वापर करतो.

संदर्भ: सेस म्हणजे एखाद्या विशिष्ट कारणासाठी वसूल केलेला अतिरिक्त शुल्क, जो वस्तूवरील नियमित करापेक्षा वेगळा असतो. TASMAC ही तामिळनाडूतील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे, आणि दारू विक्रीतून राज्याच्या महसुलाचा मोठा वाटा येतो.

संदर्भ: BS VI हे भारताचे सध्याचे वाहन उत्सर्जन मानक आहे. हिवाळ्यातील गंभीर वायू प्रदूषणाशी लढण्यासाठी दिल्लीने जुन्या, नियमांचे पालन न करणाऱ्या वाहनांबाबतचे नियम कडक केले आहेत. जवळच्या NCR शहरांमधून येणारे प्रवासी सर्वाधिक प्रभावित होणाऱ्यांपैकी आहेत.

संदर्भ: भारतातील अनेक शहरी घरांमध्ये मोलकरीण आणि स्वयंपाकी खासगी एजन्सीमार्फत नेमले जातात, आणि या एजन्सींवर सहसा सरकारी देखरेख कमी असते. पोलीस पडताळणीचा उद्देश घरात प्रवेश करण्यापूर्वी कामगाराची पार्श्वभूमी तपासणे हा आहे.

संदर्भ: राज्याने ही तात्काळ पेन्शन आधी वृद्धापकाळ गटातील महिलांसाठी सुरू केली होती, आणि हा बदल अशा गटांपर्यंत पोहोचतो ज्यांचे उत्पन्न अनेकदा अनियमित असते. फायलेरिया हा डासांमार्फत पसरणारा आजार आहे, आणि ताडी काढणारे कामगार पामच्या झाडांचा रस गोळा करून उपजीविका करतात.

संदर्भ: होर्मुझची सामुद्रधुनी ही इराण आणि ओमानमधील अरुंद सागरी मार्ग आहे, ज्यातून जगातील तेलाचा मोठा हिस्सा जातो. लिम्पेट माइन्स म्हणजे जहाजाच्या तळाला चिकटवलेले छोटे बॉम्ब, आणि अनेक जहाजांच्या क्रूमध्ये भारतीयांचे प्रमाण मोठे आहे.

संदर्भ: PNB म्हणजे Punjab National Bank, भारतातील सर्वात मोठ्या सरकारी बँकांपैकी एक, आणि CBI ही देशातील मोठ्या गुन्हेगारी तपासांसाठीची केंद्रीय संस्था आहे. मुदत ठेवी म्हणजे ठराविक काळासाठी लॉक केलेली बचत, त्यामुळे अशा खात्यांत पैसे असलेल्यांसाठी हे महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: केरळ PSC राज्य सरकारच्या नोकऱ्यांसाठी सार्वजनिक भरती परीक्षा घेते, त्यामुळे कॉपी केलेल्या प्रश्नांचा फटका अनेक उमेदवारांना बसू शकतो. ही चौकशी आधीच्या एका प्रकरणानंतर सुरू झाली आहे, ज्यात आयोगाच्या अध्यक्षांवर परीक्षा फसवणुकीच्या प्रकरणात आरोप ठेवण्यात आले होते.

संदर्भ: अनेक कामगारांसाठी बोनस हा वार्षिक आर्थिक विषय असतो, आणि भारतात Payment of Bonus Act, 1965 त्याचे नियम ठरवतो. खोटे संदेश चिंता आणि आंदोलने निर्माण करू शकतात, म्हणून कृती करण्यापूर्वी कामगार कार्यालयांचे अधिकृत स्पष्टीकरण तपासणे विश्वासार्ह ठरते.

जनगणना दर दहा वर्षांनी एकदा लोकसंख्येची नोंद करते, आणि तिच्या माहितीमुळे सरकारला सेवा आणि साधनसंपत्तीचे नियोजन करण्यास मदत होते. गणनाकार हे क्षेत्रीय कर्मचारी असतात जे घरोघरी जाऊन उत्तरे गोळा करतात.

संदर्भ: भारतात मद्यपान करून वाहन चालवणे हे रस्ते अपघातातील मृत्यूंचे एक प्रमुख कारण आहे. मोठ्या अपघातांनंतर अशा मोहिमा सहसा सुरू होतात, कारण तेव्हा हा विषय सार्वजनिक चर्चेत येतो. अशा मोहिमांमुळे रस्त्यांवर अधिक तपासणी आणि गुन्हेगारांवर कठोर कारवाई होऊ शकते.

पार्श्वभूमी: स्पेनमध्ये युरोपातील सर्वात मोठ्या हाय-स्पीड रेल्वे जाळ्यांपैकी एक आहे, त्यामुळे इतक्या जीवघेण्या अपघाताने देशाच्या सुरक्षिततेच्या नोंदीवर प्रकाश टाकला आहे. ओस्कार पुएन्ते परिवहन मंत्रालयाचे नेतृत्व करतात, जे देशातील गाड्यांची देखरेख करते.

संदर्भ: ओडिशात मान्सूनमध्ये पूर येतात, आणि कंधमाल हा डोंगराळ जिल्हा आहे जिथे मुसळधार पावसामुळे उतार सैल होऊन भूस्खलन होऊ शकते. अशा घटनांनंतर बचावकार्य आणि दुर्गम गावांसाठी आधीच इशारा देण्याच्या व्यवस्थेबाबत प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: KMF म्हणजे कर्नाटक मिल्क फेडरेशन, ही राज्यातील मोठी दूध सहकारी संस्था असून ती Nandini या ब्रँड नावाखाली दूध विकते. अशा दर बदलांमागे अनेकदा शेतकरी आणि वाहतुकीचा वाढता खर्च असतो, त्यामुळे घरगुती मासिक बजेटवर त्याचा परिणाम जाणवतो.

संदर्भ: El Niño म्हणजे मध्य आणि पूर्व पॅसिफिकचे नैसर्गिक तापमानवाढीचे चक्र, जे जगभरातील पाऊस आणि उष्णतेचे नमुने बदलते. ते अनेकदा भारतीय मान्सूनला कमजोर करते, म्हणून शेतकरी आणि पाणी नियोजक याकडे बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: मजारी आणि छट्टा पाकिस्तानमध्ये मानवाधिकार कार्यासाठी आणि नागरी स्वातंत्र्याशी संबंधित खटले लढवण्यासाठी ओळखले जातात. त्यांच्या प्रकरणामुळे पाकिस्तान वकील, कार्यकर्ते आणि सरकारवर टीका करणाऱ्यांशी कसे वागतो, याबद्दलच्या व्यापक चर्चेत भर पडते.

Context: Aden is Yemen's southern port city and the base of the internationally recognised government. The Houthis, an armed group that controls much of northern Yemen, have fought that government since 2014, and Saudi Arabia leads a coalition backing it.

संदर्भ: उत्तराखंड हे हिमालयीन राज्य असून तिथे डोंगरावरील मंदिरांपर्यंत यात्रेकरू आणि पर्यटकांना हेलिकॉप्टरने नेले जाते, कारण डोंगरी रस्ते संथ आणि प्रवासासाठी कठीण आहेत. अशा उड्डाणांना हवामान आणि भूप्रदेशाचे धोके असतात, म्हणून अपघातांकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: Chamoli हा Uttarakhand मधील हिमालयातील जिल्हा आहे, जिथे नुकत्याच झालेल्या हेलिकॉप्टर अपघातात विमानातील सर्व सहा जणांचा मृत्यू झाला. ऑरेंज अलर्ट म्हणजे धोकादायक हवामानाचा संकेत देणारा अधिकृत इशारा, त्यामुळे उड्डाणांना मंजुरी देताना त्याचे पालन झाले का, हा मुख्य प्रश्न आहे.

संदर्भ: फ्री-फ्लो टोलिंगमध्ये वाहन अडथळ्यापाशी न थांबता पैसे भरू शकते, यासाठी काचेवर बसवलेले RFID टॅग वापरले जातात. दिल्लीच्या प्रवेशद्वारांवर गर्दीच्या वेळी अनेकदा कोंडी होते, त्यामुळे हा बदल शहरातील वाहतूक आणि प्रदूषण कमी करण्याच्या मोठ्या प्रयत्नांचा भाग आहे.

संदर्भ: Railway Board ही केंद्रीय संस्था आहे जी Indian Railways वर देखरेख ठेवते आणि तिचे झोन पाळतील असे नियम ठरवते. अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या रात्रभर धावतात, त्यामुळे चार्जिंगच्या मर्यादांचा परिणाम तिकीट, नकाशे आणि नेव्हिगेशनसाठी फोनवर अवलंबून असलेल्या प्रवाशांवर होतो.

संदर्भ: निवृत्तीवेतन सुरू ठेवण्यासाठी निवृत्तीवेतनधारकांना दरवर्षी आपण हयात असल्याचा पुरावा द्यावा लागतो, आणि त्यासाठी लाइफ सर्टिफिकेट हा नेहमीचा पुरावा असतो. फेस ऑथेंटिकेशनमुळे निवृत्तीवेतनधारकांना बँक किंवा पेन्शन कार्यालयात प्रत्यक्ष जाण्याऐवजी कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने आपली ओळख पटवता येते.

संदर्भ: AI मॉडेल्स मोठ्या प्रमाणात वेब मजकुरावर प्रशिक्षित केले जातात, आणि बातम्यांच्या साइट्स बऱ्याच काळापासून बॉट्सनी त्यांचा मजकूर कॉपी करण्याबद्दल तक्रार करत आहेत. Robots.txt ही प्रमाणित फाइल आहे जी बॉट्सना कोणती पाने क्रॉल करू नयेत हे सांगते, आणि प्रकाशक सध्या तिचा वापर करतात.

संदर्भ: Oleshky दक्षिण युक्रेनमध्ये Dnipro नदीजवळ आहे आणि 2022 मधील रशियाच्या पूर्ण प्रमाणातील आक्रमणाच्या सुरुवातीच्या महिन्यांपासून ते रशियाच्या ताब्यात आहे. अशा छोट्या स्थानिक विरामांमध्ये सहसा स्थिरता कमी असते, त्यामुळे ते दोन देशांमधील मोठे युद्ध संपवत नाहीत.

संदर्भ: बदरीनाथ आणि जोशीमठ यांसारखी उत्तराखंडमधील हिमालयीन तीर्थक्षेत्रे हेलिकॉप्टर सेवेवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहेत, आणि DGCA ही भारताची नागरी विमान वाहतूक नियामक संस्था आहे. त्यांची चौकशी अपघाताचे कारण काय होते, हे तपासेल.

संदर्भ: अम्हारा हा उत्तर इथिओपियातील मोठा प्रदेश आहे, जिथे 2023 पासून सरकारी सैन्य आणि प्रादेशिक सशस्त्र गट यांच्यात संघर्ष सुरू आहे. या लढाईत ड्रोन हे एक सामान्य शस्त्र बनले आहे.

संदर्भ: भारतात उसाच्या दराला सरकारने ठरवलेली किमान किंमत असते, पण कारखान्यांकडून पैसे कमी मिळाले किंवा उशिरा मिळाले की शेतकरी अनेकदा आंदोलन करतात. Belagavi हा उत्तर कर्नाटकातील मोठा ऊस जिल्हा असल्याने तिथल्या आंदोलनाचा अनेक उत्पादकांवर परिणाम होतो.

संदर्भ: सियांग प्रकल्प अरुणाचल प्रदेशातील सियांग नदीवरील एक मोठे जलविद्युत धरण आहे. तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदीवर चीनने उभारलेल्या मोठ्या धरणाला प्रत्युत्तर म्हणूनही याकडे पाहिले जाते. अशा प्रकल्पांना जमीन, पाणी आणि विस्थापन यांबाबत स्थानिक नागरिकांकडून अनेकदा चिंता व्यक्त होते.

संदर्भ: Bay of Bengal मधील उबदार समुद्रावर चक्रीवादळे तयार होतात आणि शरद ऋतूत अनेकदा ओडिशा व Andhra Pradesh च्या किनाऱ्यांवर धडकतात. लोकांना लवकर हलवणे हा जीवितहानी कमी करण्याचा मुख्य मार्ग असतो, म्हणून स्थलांतराचे आकडे सर्वात महत्त्वाचे आहेत.

संदर्भ: Attappady हा Keralam मधील Palakkad जिल्ह्यातील डोंगराळ आदिवासी भाग आहे, जिथे अनेक कुटुंबे मोठ्या रुग्णालयांपासून दूर राहतात. अशा ठिकाणी अर्भक मृत्यू झाल्यास अधिकारी सहसा पोषण, मातृ आरोग्यसेवा आणि आरोग्य सुविधांची उपलब्धता तपासतात.

म्यूल अकाउंट म्हणजे अशी बँक खाती जी गुन्हेगार चोरीचे पैसे फिरवण्यासाठी उघडतात किंवा भाड्याने घेतात, अनेकदा थोड्याशा मोबदल्यात. ऑनलाइन घोटाळ्यांसाठी ही खाती सामान्य मार्ग असल्याने बँका आणि पोलीस यावर बारीक लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: भारतात गावांच्या विकासासाठी केंद्र आणि राज्य दोन्ही सरकारे निधी देतात, पण त्यातील योजना एकमेकांवर जाऊन स्थानिक नियोजन गोंधळात टाकू शकतात. अनेक वर्षांचे आराखडे आणि नियमित तपासणी यामुळे खर्च अधिक समन्वयाने होईल आणि निकाल पाहणे सोपे होईल, अशी अपेक्षा आहे.

संदर्भ: Joshimath हे हिमालयातील डोंगराळ भागातील शहर असून Char Dham यात्रेच्या काळात येथून यात्रेकरू आणि पर्यटकांना दुर्गम तीर्थस्थळांवर नेण्यासाठी हेलिकॉप्टर अनेकदा वापरले जातात. डोंगरांमधील अचानक बदलणारे हवामान ही तेथील उड्डाणांसाठी नेहमीची चिंता असते, त्यामुळे अपघातानंतर तपासकर्ते सहसा परिस्थितीचा बारकाईने अभ्यास करतात.

जोशीमठ हे उत्तराखंडमधील चमोली जिल्ह्यातील डोंगराळ शहर असून ते बद्रीनाथ आणि इतर हिमालयीन तीर्थक्षेत्रांच्या मार्गावर आहे. तिथे यात्रेकरू आणि पर्यटकांसाठी हेलिकॉप्टर सेवा नेहमी चालतात, त्यामुळे अशा अपघातांमुळे डोंगराळ भागातील हवाई प्रवासाच्या सुरक्षिततेकडे लक्ष वेधले जाते.

संदर्भ: SIR म्हणजे विशेष सघन पुनरीक्षण, ही भारताच्या निवडणूक आयोगाने मतदार यादीची सखोल तपासणी करण्याची प्रक्रिया आहे, आणि त्यामुळे दिल्लीतील नावे वगळल्याकडे लक्ष वेधले गेले आहे. मतदार यादी अचूक असणे महत्त्वाचे आहे, कारण निवडणुकीत मतदान फक्त अंतिम यादीतील नावांनाच करता येते.

RBI ही मध्यवर्ती बँक आहे जी भारतातील बँकांचे नियमन करते आणि बँकिंगचे नियम ठरवते. आता बँकांकडे ग्राहकांचा मोठ्या प्रमाणात डिजिटल डेटा असतो आणि त्या ऑनलाइन पेमेंट चालवतात, त्यामुळे सुरक्षेत त्रुटी आल्यास सामान्य लोकांची बचत आणि खाती धोक्यात येऊ शकतात.

संदर्भ: पावसाळ्यात साचलेल्या पाण्यात डास वाढतात, त्यामुळे डेंग्यू आणि मलेरियासारखे आजार दिल्लीत सहसा वाढतात. हे धोके कमी करण्यासाठी महापालिका दरवर्षी गटारे साफ करणे आणि धूर फवारणी वाढवते.

टेनेमेंट म्हणजे सरकारी संस्थांनी कमी उत्पन्न गटातील कुटुंबांसाठी बांधलेल्या बहु-कुटुंब इमारती. त्यांपैकी अनेक जुन्या आणि असुरक्षित आहेत. जुन्या इमारती नव्याने बांधताना बांधकाम सुरू असताना रहिवाशांना सहसा आधी स्थलांतर करावे लागते.

संदर्भ: निर्गुंतवणूक म्हणजे सरकारने एखाद्या सार्वजनिक कंपनीतील आपला हिस्सा विकणे, आणि IDBI बँक अनेक वर्षांपासून अशा योजनांचा भाग आहे. नोकऱ्या आणि मालमत्तेचे मूल्य बदलू शकत असल्याने बँक कर्मचारी आणि संघटना अशा निर्णयांवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

केरळचे डोंगराळ भाग वेलचीच्या उत्पादनासाठी महत्त्वाचे आहेत, आणि छोट्या शेतकऱ्यांना आपला माल विकून लवकर पैसे मिळावेत यासाठी लिलावांवर अवलंबून राहावे लागते. पश्चिम आशियातील संकट व्यापार आणि ऊर्जा बाजारांना अडथळा आणत असल्याने पुरवठा साखळीतून पैसे फिरण्याचा वेग मंदावू शकतो.

संदर्भ: 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवल्यानंतर, अमेरिकन सैन्यासोबत काम केलेल्या अनेक अफगाणांना देशाबाहेर हलवण्यात आले. त्यांच्या भविष्यातील स्थलांतर स्थितीवर अमेरिकेत वादग्रस्त धोरणात्मक प्रश्न निर्माण झाला आहे.

संदर्भ: अनेक घरे आणि कार्यालये पॅकेज्ड पिण्याच्या पाण्यावर अवलंबून असतात, विशेषतः जिथे नळाचा पुरवठा अनियमित असतो. नियामक या युनिट्सची स्वच्छता आणि गुणवत्ता तपासतात, आणि प्रयोगशाळेचे निकाल पाणी पिण्यास सुरक्षित आहे की नाही ते दाखवतात.

संदर्भ: उत्तराखंड हे हिमालयातील राज्य असून तेथे अनेक तीर्थमार्ग आहेत, आणि दुर्गम मंदिरांपर्यंत पोहोचण्यासाठी तेथे अनेकदा हेलिकॉप्टरचा वापर होतो. पर्वतीय उड्डाणांवर धुके, वारा आणि बर्फ यांचा त्वरित परिणाम होऊ शकतो, म्हणूनच अशा अपघातांमध्ये हवामान हा वारंवार चिंतेचा विषय असतो.

संदर्भ: PU म्हणजे पूर्व-विद्यापीठ, कर्नाटकात इयत्ता दहावीनंतरचा दोन वर्षांचा महाविद्यालयीन टप्पा, आणि SSLC ही राज्याची इयत्ता दहावीची बोर्ड परीक्षा आहे. या स्तरावरील जागा दरवर्षी वाढत असल्याने, जागा आणि विद्यार्थी यांचे प्रमाण जुळवण्यासाठी राज्य नवीन खाजगी महाविद्यालये उघडण्याचा वेग कमी करत आहे.

संदर्भ: WhatsApp Android वर Google Drive आणि iPhone वर iCloud मध्ये आपोआप बॅकअप ठेवते, त्यामुळे डिलीट होण्यापूर्वी सेव्ह केलेल्या सर्वात अलीकडील बॅकअपमधूनच डिलीट झालेले चॅट सहसा परत मिळू शकतात.

संदर्भ: लावा हा भारतीय स्मार्टफोन ब्रँड असून तो बजेट फोनसाठी ओळखला जातो. ही वाढ त्या विभागात येते जिथे ग्राहक किमतींबाबत सर्वात जास्त संवेदनशील असतात. मिड-रेंज फोन त्या विभागाच्या थोडे वर असतात, म्हणून त्यांचे ग्राहकही किमतींवर बारीक लक्ष ठेवू शकतात.

संदर्भ: हिमनदीच्या बर्फाने किंवा मातीच्या ढिगाऱ्याने अडवलेला तलाव अचानक फुटतो, तेव्हा पाणी आणि दगड वेगाने खाली वाहू लागतात, याला हिमनदी तलाव फुटीचा पूर म्हणतात. भूतानच्या हिमालयीन नद्या आसाममध्ये वाहतात, त्यामुळे हा धोका आसामच्या मैदानी भागात लवकर पोहोचतो.

संदर्भ: आंध्र प्रदेशला नुकतेच आर्नब चक्रीवादळाचा फटका बसला होता, त्यामुळे रहिवासी पुढील मोठ्या पावसावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. भारतीय हवामान विभाग (IMD) हे अंदाज जारी करतो, आणि बंगालच्या उपसागरातील डिप्रेशन कधीकधी चक्रीवादळात तीव्र होऊ शकतात.

Context: Odisha sits on India's east coast, where storms from the Bay of Bengal often hit, and officials move people to shelters early to reduce risk. Floods and power cuts can linger for days after the wind drops, so relief work goes on well after the storm passes.

संदर्भ: आंध्र प्रदेश बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर वसलेले आहे, जिथे शरद ऋतूत अनेकदा चक्रीवादळे तयार होतात. मोठ्या वादळानंतर राज्ये आधी नुकसानीचे मूल्यांकन करतात आणि मग पुनर्बांधणीसाठी केंद्राकडे अतिरिक्त निधी मागतात, त्यामुळे ही मागणी ही नेहमीची पायरी आहे.

संदर्भ: 2019 मध्ये सुरू झालेली PM-KISAN योजना पात्र शेतकरी कुटुंबांना वर्षाला Rs 6,000 उत्पन्न आधार देते, जे तीन हप्त्यांमध्ये दिले जातात. हप्ते केंद्र सरकारकडून नियमितपणे जाहीर केले जातात, आणि राज्य सरकारे अनेकदा स्थानिक नेत्यांसोबत हा कार्यक्रम साजरा करतात.

ओडिशा हे भारताच्या पूर्व किनाऱ्यावर वसलेले राज्य आहे, जिथे बंगालच्या उपसागरात चक्रीवादळे तयार होतात. ती अनेकदा मुसळधार पाऊस आणि सखल भागात पूर आणतात. या राज्याला यापूर्वीही मोठ्या चक्रीवादळांचा सामना करावा लागला आहे, आणि किनारी भागातील लोकांसाठी अशा घटना दरवर्षीची चिंता आहेत.

संदर्भ: केरळ लोकसेवा आयोग राज्य सरकारच्या नोकऱ्यांसाठी स्पर्धा परीक्षांद्वारे भरती करतो, त्यामुळे त्यांच्या निवड यादीवरून कोणाला नोकरी मिळते हे ठरते. FIR ही पोलिसांची पहिली कारवाई असते आणि आरोप न्यायालयात सिद्ध करावे लागतात.

संदर्भ: MRI मशीन शरीराचे तपशीलवार स्कॅन देते, पण ते विकत घेणे आणि त्याची देखभाल करणे X-ray पेक्षा खूप महाग असते, म्हणून काही राज्य रुग्णालये खासगी ऑपरेटरची मदत घेतात. अशा सेवा सुरू ठेवण्यासाठी राज्ये सार्वजनिक-खासगी भागीदारी हा सामान्य मार्ग वापरतात.

संदर्भ: Department of Veterans Affairs अमेरिकी लष्करी दिग्गजांना गृहकर्ज देते. Servicing Purchase कार्यक्रमात VA अडचणीतील कर्जे कर्ज देणाऱ्यांकडून विकत घेत असे, ज्यामुळे लोकांना घर टिकवता येत असे. तो बंद झाल्याने खर्चाचा भार वैयक्तिक घरमालकांवर येतो.

संदर्भ: अमेरिका आणि इराण यांच्यात इराणच्या अणुकार्यक्रमावरून आणि प्रदेशातील प्रभावावरून दीर्घकाळ तणाव आहे, आणि त्या भागात इस्रायल अमेरिकेचा जवळचा मित्र आहे. कोणताही हल्ला मित्रराष्ट्रांना ओढू शकतो आणि मध्यपूर्वेतील संघर्ष वाढवू शकतो.

संदर्भ: GST हा भारतातील बहुतेक वस्तू आणि सेवांवरील राष्ट्रीय कर आहे, आणि अंमलबजावणी अधिकारी व्यवसाय तसेच मालाची तपासणी करू शकतात. अशा नियमांमुळे व्यापारी आणि वाहतूकदारांना किती वेळा तपासणी आणि दंडाला सामोरे जावे लागते, हे ठरते.

संदर्भ: वयाची सवलत म्हणजे काही सामाजिक आणि कल्याणकारी गटांतील उमेदवारांना सामान्य वयोमर्यादेपेक्षा जास्त वयापर्यंत अर्ज करण्याची परवानगी देणारी सूट. थेट भरती म्हणजे सरकारमधील कर्मचाऱ्यांना बढती देण्याऐवजी बाहेरच्या उमेदवारांची निवड करणे.

संदर्भ: BPT ही दक्षिण भारतात लोकप्रिय असलेली तांदळाची जात आहे, आणि बहुतेक भारतीय कुटुंबांसाठी तांदूळ हा मुख्य अन्न आहे. अत्यावश्यक अन्नाच्या किमती अचानक वाढू नयेत म्हणून सरकार कमाल दर निश्चित करते.

संदर्भ: अनेक किशोरवयीन मुले AI चॅटबॉट वापरतात, आणि वयानुसार सुरक्षा उपाय जोडण्याचा दबाव कंपन्यांवर वाढत आहे. OpenAI ChatGPT बनवते, जो जगात सर्वाधिक वापरला जाणारा AI चॅटबॉट आहे.

दिवाळी, ज्याला दीपावली असेही म्हणतात, हा भारतातील सर्वात मोठ्या सणांपैकी एक आहे आणि तो अनेक प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या स्थानिक रीतिरिवाजांसह साजरा केला जातो. सहसा धनतेरसने सणाची सुरुवात होते आणि भाऊबीजेने त्याचा समारोप होतो.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवरील कर. भारत कापसाबाबत हा कर अनेकदा बदलतो, जेणेकरून गिरण्यांचा पुरवठा आणि शेतकऱ्यांचे दर यात समतोल राखला जाईल. सूत गिरण्या आणि कपडे बनवणारे उत्पादक कापसावर अवलंबून असतात, त्यामुळे कराच्या बदलाचा त्यांच्या खर्चावर परिणाम होतो.

संदर्भ: भारतात जनगणना दर दहा वर्षांनी होते, आणि आधीची जनगणना 2011 मध्ये झाली होती. तिच्या निष्कर्षांवरून जागा, कल्याणकारी योजना आणि राज्यांमध्ये सरकारी पैशांची वाटणी यासंबंधी निर्णय ठरतात.

संदर्भ: एप्रिल 2025 मधील पहलगाम हल्ल्यात 26 नागरिकांचा मृत्यू झाला आणि त्यानंतर पाकिस्तानी नागरिकांसाठी कडक नियम लागू झाले. त्यानंतर जारी झालेल्या आदेशांमुळे जम्मू आणि काश्मीरमधील पाकिस्तानात जन्मलेल्या सदस्यांची अनेक कुटुंबे प्रभावित झाली.

संदर्भ: Vande Bharat ही भारताची वेगवान आणि आधुनिक ट्रेन मालिका आहे, जी प्रवासाचा वेळ कमी करण्यासाठी बनवली आहे. स्लीपर आवृत्तीमुळे रात्रीचा प्रवासही शक्य होतो. Kashi हे Varanasi या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्राचे दुसरे नाव आहे.

संदर्भ: YouTube कडे वयाच्या सेटिंग्ज आणि आशयाचे नियम आहेत, पण AI साधनांमुळे कोणीही झटपट गाणी आणि व्हिडिओ बनवू शकतो, त्यामुळे फिल्टर्सना वेग राखणे कठीण जाते. भोजपुरी आणि पंजाबी संगीत भारतात प्रचंड लोकप्रिय असल्याने असा आशय मोठ्या कुटुंब प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचू शकतो.

संदर्भ: Misappropriation म्हणजे निधी त्याच्या मूळ हेतूसाठी न वापरता इतरत्र वळवणे किंवा त्याचा गैरवापर करणे. FIR, म्हणजेच First Information Report, ही औपचारिक पोलीस तक्रार असते, जी अशा प्रकरणांमध्ये गुन्हेगारी तपास सुरू करते.

2023 पासून मैतेई आणि कुकी समुदायांमधील वांशिक संघर्षांमुळे मणिपूर विभागले गेले आहे. चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांना शांत ठेवण्यासाठी SoO करार केला गेला होता. निवडणुकीपूर्वी राज्यातील शांततेसाठी त्याचे भवितव्य महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: 2022 मध्ये Gambia आणि Uzbekistan मध्ये भारतीय कफ सिरपशी संबंधित मुलांच्या मृत्यूंमुळे नियामकांनी स्थानिक औषधांच्या तपासणीत कडकपणा आणला. औषध कारखान्यातील गुणवत्तेतील त्रुटी गंभीरपणे घेतल्या जातात, कारण त्यांचा परिणाम त्या औषधावर अवलंबून असलेल्या रुग्णांवर होऊ शकतो.

Context: Formal jobs have regular pay and social security, while many Indian workers are in informal work without these protections. Schemes like this usually aim to bring more people into the formal workforce.

संदर्भ: इराणचा अणुकार्यक्रम आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी, जो जगातील बऱ्याच तेलाचा अरुंद समुद्री मार्ग आहे, हे तेहरान आणि वॉशिंग्टनमधील तणावाचे केंद्र राहिले आहेत. कतार दोन्ही बाजूंमधील चर्चेत मध्यस्थी करत आहे.

संदर्भ: काळा समुद्र हा धान्य आणि तेलाच्या वाहतुकीसाठी महत्त्वाचा मार्ग आहे, आणि 2022 मध्ये युक्रेनमधील युद्ध सुरू झाल्यापासून तेथील हल्ले वाढले आहेत. ग्रीक शिपिंग कंपन्या जागतिक मालवाहतुकीचा मोठा वाटा उचलतात, त्यामुळे येथील व्यत्ययामुळे प्रदेशाबाहेरही व्यापाराचा खर्च वाढू शकतो.

संदर्भ: चक्रीवादळे ही उष्णकटिबंधीय वादळे असून ती अनेकदा भारताच्या पूर्व किनारपट्टीवर धडकतात, आणि आंध्र प्रदेश त्यांचा सर्वाधिक धोका असलेल्या राज्यांपैकी एक आहे. अशा आपत्तीनंतर मोठ्या मदतकार्यासाठी आणि पुनर्बांधणीसाठी केंद्राची मदत सहसा राज्याच्या निधीला पूरक ठरते.

संदर्भ: ग्रेटर नोएडा दिल्लीजवळचे वेगाने वाढणारे शहर आहे, जिथे अनेक उंच गृहनिर्माण सोसायट्या आहेत. अशा शहरांमध्ये बाल्कनी आणि उंच मजल्यांची सुरक्षितता ही सामान्य चिंता असते, आणि अशा घटनांमुळे सुरक्षेबाबत प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: ATS हे उत्तर प्रदेशातील दहशतवादाशी संबंधित प्रकरणे हाताळणारे राज्य पोलिसांचे पथक आहे. अशा कटांचा सुरक्षा यंत्रणा अनेकदा भारत-पाकिस्तान सीमेपलीकडे मागोवा घेतात, आणि अशा धमक्यांनंतर अधिकाऱ्यांना सहसा अतिरिक्त संरक्षण दिले जाते.

संदर्भ: Binance हे जगातील सर्वात मोठ्या क्रिप्टो एक्सचेंजपैकी एक आहे, आणि उत्तर कोरियाशी संबंधित सरकार-समर्थित हॅकर्सनी अलीकडच्या वर्षांत अब्जावधी डॉलरची क्रिप्टो चोरली आहे. चोरीचा पैसा गोठवणे हा एक्सचेंज वापरकर्त्यांचे नुकसान मर्यादित करण्याचा एक मार्ग आहे.

संदर्भ: Oleshky दक्षिण युक्रेनमधील Kherson प्रदेशात आहे, जो रशियाने 2022 मध्ये सुरू असलेल्या युद्धादरम्यान ताब्यात घेतला होता. आघाडीच्या शहरांमध्ये जिथे मूलभूत सेवा तोडल्या गेल्या आहेत, तिथे अनेकदा निर्वासन मार्गांचा वापर केला जातो.

संदर्भ: जम्मू आणि काश्मीर हा केंद्रशासित प्रदेश असून तेथील उपराज्यपाल हे केंद्राने नियुक्त केलेले प्रमुख असतात. अधिकाऱ्यांसाठीचे सुरक्षा ताफे अनेकदा रस्ते बंद करतात किंवा मंद करतात, ज्याचा परिणाम रुग्णवाहिकांसह सामान्य वाहतुकीवर होऊ शकतो.

ऑटोमॅटिक इमर्जन्सी ब्रेकिंग सिस्टीम सेन्सरच्या मदतीने संभाव्य अपघात ओळखते. चालकाने वेळेत प्रतिसाद दिला नाही तर ती ब्रेक लावते. भारतात रस्ते अपघातातील मृत्यूंची संख्या जगात सर्वाधिक आहे, त्यामुळे वाहन सुरक्षा नियम हा सरकारच्या सतत लक्ष केंद्रित असलेला विषय आहे.

संदर्भ: कबिला यांनी वडिलांकडून सत्ता घेतल्यानंतर 2001 ते 2019 या काळात DR Congo चे नेतृत्व केले. पूर्व DR Congo मध्ये सशस्त्र गटांसोबत अनेक वर्षे संघर्ष सुरू आहे, त्यामुळे कोणत्याही नव्या बंडखोर चळवळीकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: तुरुंग फुटल्यावर सहसा निलंबन आणि बदल्या होतात, आणि त्याच वेळी अधिकारी सुरक्षा, पहारेकऱ्यांची कामे आणि कर्मचारी संख्या तपासतात. थेनी हा दक्षिण तमिळनाडूतील जिल्हा असून तो केरळच्या सीमेजवळ आहे.

संदर्भ: फॉर्म 7 हा निवडणूक आयोगाचा मतदाराच्या नावावर आक्षेप नोंदवण्यासाठीचा अर्ज आहे, आणि बूथ-स्तरीय एजंट हे प्रत्येक मतदान केंद्रावरील मतदारांचा मागोवा घेणारे पक्षाचे कार्यकर्ते असतात. अशा आक्षेपांमुळे मतदार यादीतून नावे हटू शकतात, म्हणून निवडणुकीपूर्वी ते काटेकोरपणे पाहिले जातात.

संदर्भ: पाण्याजवळील विद्युत दोष अत्यंत धोकादायक असतात, त्यामुळे हॉटेल्स आणि पूल चालवणाऱ्यांनी वायरिंग व उपकरणे सुरक्षित ठेवली पाहिजेत. Lufthansa ही जर्मन विमान कंपनी आहे, त्यामुळे या प्रकरणाबद्दल मोठी उत्सुकता आहे.

दहशतवादी गटांना शस्त्रे, प्रवास आणि भरती यासाठी पैसा लागतो, म्हणून पोलीस अनेकदा ऑनलाइन पेमेंटचा माग काढतात. जम्मू-काश्मीरमध्ये दशकानुदशके अतिरेकी हिंसाचार झाला आहे, आणि अशा आर्थिक पुरवठा उघडकीस आणणाऱ्या कारवाया सुरक्षा प्रयत्नांचा भाग आहेत.

पेंढा जाळणे म्हणजे कापणीनंतर शेतातील उरलेले पिकांचे देठ पेटवणे, जे प्रामुख्याने उत्तर भारतात होते. दरवर्षी शरद ऋतूत यातून निघणाऱ्या धुरामुळे दिल्ली आणि आसपासच्या भागातील हवेची गुणवत्ता अनेकदा बिघडते.

हिवाळ्यात थंडी आणि शेजारच्या राज्यांमध्ये पिके जाळल्यामुळे निर्माण होणारा धूर यांमुळे दिल्लीत अनेकदा हवेचे प्रदूषण गंभीर पातळीवर जाते. दिल्ली आणि शेजारच्या राज्यांमधील उपाययोजनांचे समन्वय एक केंद्रीय आयोग करतो.

संदर्भ: PM-KISAN ही केंद्र सरकारची योजना असून ती लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांना उत्पन्नाचा आधार देते. हा रकमेचा हप्ता थेट त्यांच्या बँक खात्यात हप्त्यांमध्ये जमा होतो. ओडिशातील हे पेमेंट एका राज्याचा वाटा आहे, जो नियमित वितरणावर चालणाऱ्या देशव्यापी कार्यक्रमाचा भाग आहे.

BRS हा तेलंगणातील पक्ष असून २०२३ पर्यंत त्याची राज्यात सत्ता होती, त्यामुळे हा आरोप राज्यातील नोकऱ्यांच्या मुद्द्यावरील सुरू असलेल्या राजकीय स्पर्धेचा भाग आहे. नोकरभरती करणाऱ्या संस्थांवरील घोटाळ्याचे आरोप बहुधा बेरोजगार अर्जदारांकडून पैसे घेऊन दिलेल्या खोट्या नोकरीच्या ऑफर्सबाबत असतात.

संदर्भ: चक्रीवादळे ही उष्ण समुद्रावर तयार होणारी वादळे असतात, जी मुसळधार पाऊस आणि जोरदार वारे आणतात; अनेकदा ती आंध्र प्रदेश आणि ओडिशाच्या किनारी जिल्ह्यांना पुराचा फटका देतात. मदत छावण्या अशा कुटुंबांना आसरा देतात ज्यांची घरे राहण्यास असुरक्षित आहेत, आणि पिकांच्या नुकसानीमुळे शेतकऱ्यांचे हंगामातील उत्पन्न घटते.

संदर्भ: जेव्हा हिमनद्या वितळतात आणि खडक किंवा बर्फाच्या नैसर्गिक अडथळ्यांमागे पाणी साचते, तेव्हा हिमनदी सरोवरे तयार होतात. भूतानमधील नद्या भारतात वाहतात, त्यामुळे तिथला पूर काही तासांतच बंगाल आणि आसामपर्यंत पोहोचू शकतो.

संदर्भ: AAP सध्या Punjab मध्ये सत्तेत आहे आणि राज्याची पुढची विधानसभा निवडणूक 2027 मध्ये होणार आहे. निवडणुकीआधीच्या काही महिन्यांत जाहीर होणाऱ्या उमेदवार यादीवरून कोणते मतदारसंघ पक्षांसाठी महत्त्वाचे आहेत हे दिसून येते.

संदर्भ: INDIA आघाडी हा विरोधी पक्षांचा गट आहे, जो भाजपच्या नेतृत्वाखालील सत्ताधारी NDA विरुद्ध निवडणुका लढवतो. रामलीला मैदान हे दिल्लीच्या मध्यभागी असलेले मोठे, ऐतिहासिक मैदान असून तिथे अनेकदा मोठ्या सभा होतात.

संदर्भ: लèse majesté कायदा राजेशाहीचा अपमान रोखतो आणि त्यासाठी मोठी तुरुंगवासाची शिक्षा आहे. हक्क संघटनांनी या कायद्यावर टीका केली आहे, आणि हे प्रकरण थायलंडमधील मुक्त अभिव्यक्ती आणि राजेशाही यावरील दीर्घ चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: चक्रीवादळ हे तीव्र वादळ असते, जे बराच काळ वीज बंद पाडू शकते. NTR Bharosa योजना पात्र रहिवाशांना प्रत्यक्ष बायोमेट्रिक पडताळणीनंतर सामाजिक पेन्शन देते.

संदर्भ: भारतात मोतीबिंदू आणि चष्म्याच्या नंबरसारख्या अनेक दृष्टीच्या समस्या लवकर ओळखल्या तर स्वस्तात बरा होऊ शकतात. आरोग्यावर पैसे खर्च करण्याचे निर्णय कुटुंबात कसे घेतले जातात, याचा महिलांच्या असमान उपचारांशी दीर्घकाळ संबंध आहे.

संदर्भ: जेट इंधनाच्या किमती वाढल्या की विमान कंपन्यांना अनेकदा अडचण येते, कारण इंधन हा त्यांचा सर्वात मोठा खर्च असतो. Alaska Air Group ही Alaska Airlines ची मूळ कंपनी आहे, जी अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील एक मोठी विमान कंपनी आहे.

संदर्भ: भारतात सरकार काही खटले मागे घेण्याची मागणी करू शकते, आणि अशा विनंतीला सहसा न्यायालयाची मान्यता लागते. कोणती प्रकरणे यासाठी पात्र ठरावीत आणि का, यावर असे निर्णय अनेकदा चर्चेत असतात.

संदर्भ: निर्वासित म्हणजे छळ, युद्ध किंवा हिंसाचारामुळे आपला देश सोडून पळून जावे लागलेले लोक. पुनर्वसन म्हणजे एखाद्या देशाने त्यांना कायमस्वरूपी स्वीकारण्यास तयार होणे, आणि हे सहसा सरकारी मार्गाने होते, बेकायदेशीर प्रवासाने नाही.

संदर्भ: बल्क कॅरियर म्हणजे कोळसा आणि धान्यासारखा माल समुद्रातून वाहून नेणारी मोठी मालवाहू जहाजे. बंदरापासून दूर जहाजाची शक्ती गेली तर खलाशांना गंभीर धोका निर्माण होतो, म्हणूनच तटरक्षक दल तत्काळ मदतीला धावते.

संदर्भ: भारतातील बलात्कार कायदा भारतीय न्याय संहितेत आहे, जी 2024 मध्ये भारतीय दंड संहितेची जागा घेतली. नातेसंबंध तुटल्यानंतर संमती कशी दाखवली गेली हे ठरवण्याची जबाबदारी अनेकदा न्यायालयांवर येते, आणि याचा तक्रारदार व आरोपी दोघांवर परिणाम होतो.

संदर्भ: हाफ हेल्मेट डोक्याच्या फक्त एका भागाचे संरक्षण करते, त्यामुळे अपघातात ते पूर्ण चेहऱ्याच्या हेल्मेटपेक्षा खूपच कमी सुरक्षा देते. अनेक ठिकाणी वारंवार नियम मोडणाऱ्यांना जबाबदार धरण्यासाठी दंडगुण प्रणाली वापरली जाते, आणि परवाना निलंबन हे एकाच दंडापेक्षा अधिक कठोर पाऊल आहे.

संदर्भ: FDA अन्न, औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधनांची सुरक्षितता व दर्जा तपासते, आणि तपासणी हा त्याच्या कामाचा महत्त्वाचा भाग आहे. अधिकाऱ्यांनी आपल्या कायदेशीर अधिकारांच्या चौकटीतच काम करणे आवश्यक असते, त्यामुळे चुकीच्या छाप्यांच्या आरोपांचा परिणाम व्यवसाय आणि लोकांच्या विश्वासावर होऊ शकतो.

संदर्भ: तासमॅक ही तमिळनाडूमधील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे. बाटली परत केल्यावर मिळणारा परतावा पुनर्वापराला प्रोत्साहन देण्याचा एक मार्ग आहे, आणि त्यामुळे ग्राहकांना अनेक पेयांसाठी आधीच जास्त पैसे द्यावे लागतील.

संदर्भ: Strait of Hormuz ही Iran आणि Oman दरम्यानची अरुंद जलवाहतूक मार्ग असून त्यातून जगातील तेलाचा मोठा वाटा जातो. आखाती प्रदेशातील तणाव वाढत असून तेथील जहाजांवरील हल्ल्यांमुळे भारतासारख्या आयातदार देशांत इंधनाचे दर वाढण्याची शक्यता असते.

संदर्भ: स्पेनमध्ये Renfe आणि Adif या सरकारी कंपन्या चालवत असलेले मोठे हाय-स्पीड आणि प्रादेशिक रेल्वे जाळे आहे. अशा गंभीर अपघातांनंतर सहसा सिग्नल यंत्रणा आणि नियंत्रण प्रक्रियांची बारकाईने तपासणी होते.

संदर्भ: Delhi ची हवा हिवाळ्यात अनेकदा धोकादायकरीत्या प्रदूषित होते, आणि Graded Response Action Plan हवेची गुणवत्ता बिघडेल तसे कठोर होत जाणारे टप्पे ठरवते. BS-VI हे भारताचे सर्वात नवे वाहन उत्सर्जन मानक आहे, त्यामुळे जुनी वाहने या निर्बंधांचे मुख्य लक्ष्य आहेत.

संदर्भ: भारतातील कुटुंबे लग्न आणि सणांसाठी सोने खरेदी करतात, त्यामुळे भावातील चढ-उतारांचा नियोजित खरेदीच्या खर्चावर परिणाम होतो. सोन्याचे भाव जागतिक बाजार, अमेरिकी डॉलर आणि व्याजदरांनुसार बदलतात, म्हणूनच अंदाज बांधणे कठीण असते.

संदर्भ: Ahoi Ashtami हा मुख्यतः उत्तर भारतात पाळला जाणारा सण आहे, ज्यात माता मुलांच्या कल्याणासाठी उपवास करतात. तो Diwali च्या काही दिवस आधी येतो, म्हणून अनेक कुटुंबे तो मोठ्या सणासुदीच्या काळासोबत नियोजित करतात.

संदर्भ: होर्मुझ सामुद्रधुनी हा एक अरुंद सागरी मार्ग आहे, ज्यातून जगातील तेलाचा मोठा वाटा जातो, आणि G20 हा प्रमुख अर्थव्यवस्थांचा मंच आहे. या वर्षाच्या सुरुवातीपासून या भागात इराणशी संबंधित तणावामुळे जहाज वाहतुकीबाबत चिंता वाढली आहे.

संदर्भ: मतदार याद्या ठराविक काळाने सुधारल्या जातात. ज्यांची नावे यादीत नसतात, ते नावे समाविष्ट होईपर्यंत मतदान करू शकत नाहीत. बेळगाव हा उत्तर कर्नाटकातील मोठा जिल्हा आहे, आणि निवडणुकीआधी मतदार यादी अचूक असणे हा अनेकदा राजकीय मुद्दा बनतो.

संदर्भ: अबकारी कायदे केरळमध्ये दारूची निर्मिती, विक्री आणि वापर यावर नियंत्रण ठेवतात, आणि टोडी हे ताडाच्या रसापासून बनणारे पारंपरिक पेय आहे. अशा जुन्या कामाच्या नियमांची न्यायालये अनेकदा समानता आणि भेदभावविरोधी घटनात्मक हक्कांच्या कसोटीवर तपासणी करतात.

संदर्भ: साखरेचा किमान आधारभूत दर आणि साखर-ते-इथेनॉल धोरण केंद्र सरकार ठरवते, आणि त्यावरून कारखाने उसासाठी शेतकऱ्यांना किती पैसे देतात हे ठरते. दुष्काळी वर्षात उसाचे उत्पादन घटते, ज्याचा फटका शेतकरी आणि कारखाने दोघांनाही बसतो.

संदर्भ: EWS म्हणजे Economically Weaker Sections, म्हणजे विद्यमान आरक्षण वर्गाबाहेरील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठीचा प्रवर्ग. खुल्या जागा आरक्षित नसतात, त्यामुळे प्रवेश गुणवत्तेवर अवलंबून असतो, आणि खासगी शुल्क जास्त असल्याने अनेक कुटुंबांना या जागा परवडणे कठीण होऊ शकते.

संदर्भ: मार्जिन म्हणजे औषध बनवण्यासाठी किंवा खरेदी करण्यासाठी येणारा खर्च आणि त्याची विक्री किंमत यातील फरक. भारतात कर्करोगावरील उपचार महाग आहेत, आणि औषधांच्या किमतींबाबत कंपन्या, रुग्ण आणि नियामक यांच्यात बऱ्याच काळापासून चर्चा सुरू आहे.

संदर्भ: कर्नाटकात ऊस हे प्रमुख पीक आहे, आणि साखर कारखान्यांकडून मिळणाऱ्या दरांवरून व पैशांवरून शेतकरी अनेकदा आंदोलन करतात. Jail Bharo आंदोलन म्हणजे मागण्या मांडण्यासाठी जाणूनबुजून अटक करवून घेण्याचा मार्ग, जो अनेकदा वापरला जातो.

संदर्भ: सहकारी सुपरमार्केट ही सभासदांच्या मालकीची दुकाने असतात, जी रोजच्या वस्तू योग्य दरात देण्याचा प्रयत्न करतात. किमती वाढतात तेव्हा अशी एकत्रित पॅक घरगुती किराणा सामान परवडण्यास मदत करतात.

संदर्भ: ट्रेडमार्कचे खटले ठरवतात की एखादे ब्रँड नाव दुसऱ्या नावासारखे आहे का आणि त्यामुळे ग्राहकांचा गोंधळ होऊ शकतो का. Madras High Court चेन्नई येथे बसते आणि तमिळनाडूमधील अपील व खटले ऐकते.

संदर्भ: NVS उपग्रह हे NavIC या भारताच्या स्वतःच्या प्रादेशिक नेव्हिगेशन प्रणालीचा भाग आहेत, जी देशभरात ठिकाण शोधण्यासाठी वापरली जाते. पायरो व्हॉल्व्ह हे लहान व्हॉल्व्ह असून नियंत्रित स्फोटक शुल्कामुळे ते उघडतात आणि रॉकेटमध्ये इंधन व दाबाचा प्रवाह नियंत्रित करण्यासाठी वापरले जातात.

संदर्भ: अलीकडच्या वर्षांत अनेक मोठ्या क्रिप्टो चोऱ्यांसाठी North Korea ला जबाबदार धरले गेले आहे, आणि तो देश या पैशाचा वापर सरकार चालवण्यासाठी करतो असे व्यापकपणे सांगितले जाते. Binance जगातील सर्वात मोठ्या क्रिप्टो एक्सचेंजपैकी एक असल्याने इतक्या मोठ्या नुकसानीचा अनेक वापरकर्त्यांवर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: डिजिटल अरेस्ट घोटाळ्यांमध्ये फसवणूक करणारे पोलीस, CBI किंवा कर अधिकारी असल्याचे भासवतात आणि पीडितांना व्हिडिओ कॉलवर ठेवून पैसे हस्तांतरित करायला लावतात. अशी प्रकरणे भारतभर वाढली असून, संशयास्पद हस्तांतरणांची नोंद करण्यासाठी बँकांनी अधिक काही करावे का, असा प्रश्न न्यायालये विचारत आहेत.

संदर्भ: भारतातील मुख्य गोपनीयता कायदा म्हणजे डिजिटल वैयक्तिक डेटा संरक्षण कायदा, 2023, जो कंपन्या आणि सरकार वैयक्तिक डेटा कसा वापरू शकते याचे नियम ठरवतो. त्यात बदल झाल्यास लाखो लोकांचा डेटा कसा गोळा होतो आणि कसा संरक्षित केला जातो यावर परिणाम होईल.

संदर्भ: Diversity Visa Program ची रचना अशा देशांतील लोकांना ग्रीन कार्डची संधी देण्यासाठी केली होती, जे देश अमेरिकेच्या इमिग्रेशनमध्ये कमी प्रतिनिधित्व असलेले आहेत. ज्या देशांतून अमेरिकेत मोठ्या संख्येने स्थलांतरित जातात, जसे भारत, ते साधारणपणे यासाठी पात्र नसतात.

संदर्भ: निपाह हा दुर्मिळ पण गंभीर विषाणू आहे, जो प्राण्यांपासून माणसांमध्ये पसरू शकतो आणि यापूर्वी केरळमध्ये उद्रेक झाले आहेत. वाद मुदत संपलेले औषध दिले गेले का यावर आहे, त्यामुळे तज्ज्ञ समितीचे निष्कर्ष पुढील निर्णय ठरवतील.

संदर्भ: निपाह हा जीवघेणा विषाणू असून त्यामुळे केरळमध्ये यापूर्वी उद्रेक झाले आहेत. रेमडेसिव्हिर हे एक अँटीव्हायरल औषध असून कोविड-19 साठी ते एकेकाळी वापरले जात होते. कालबाह्य औषधांची शक्ती कमी होऊ शकते, त्यामुळे रुग्णांना रुग्णालयांनी औषधांच्या तारखा काळजीपूर्वक तपासाव्यात यावर अवलंबून राहावे लागते.

संदर्भ: तमिळनाडूमध्ये जातीभेद संपवण्यासाठी सामाजिक सुधारणा चळवळींचा मोठा इतिहास आहे. शाळा सुरक्षित जागा असायला हव्यात, त्यामुळे अशा घटनांमधून शिक्षक आणि संस्था छळाला कसा प्रतिसाद देतात हा प्रश्न उभा राहतो.

MBBS ही भारतातील मूलभूत वैद्यकीय पदवी असून जागांचे वाटप केंद्रीकृत समुपदेशनाद्वारे होते. स्ट्रे व्हेकन्सी फेऱ्या म्हणजे मुख्य समुपदेशनानंतर घेतलेल्या अतिरिक्त फेऱ्या, ज्या तेव्हा घेतल्या जातात जेव्हा उमेदवार प्रवेश न घेतल्यामुळे जागा रिकाम्या राहतात.

संदर्भ: रेफरल हायरिंग म्हणजे सध्याचा कर्मचारी त्याच्या ओळखीच्या व्यक्तीची नोकरीसाठी शिफारस करतो, आणि अनेक कंपन्या यावर अवलंबून असतात. कन्नड ही कर्नाटकची मुख्य भाषा आहे, आणि भाषेवर आधारित नोकरभरती हा बेंगळुरूच्या नोकरी बाजारातील वादाचा विषय आहे.

संदर्भ: उत्तर भारतात, विशेषतः हिवाळ्यात, वायू प्रदूषण ही दीर्घकाळची आरोग्यविषयक चिंता आहे. दिवाळीतील फटाक्यांना त्यात वाढ होण्यास मोठ्या प्रमाणात जबाबदार धरले जाते. अनेक वर्षांपासून फटाक्यांवर स्थानिक निर्बंध लावले गेले आहेत.

Context: Spain's high-speed rail network is one of the largest in Europe, so safety checks and train control systems matter to millions of riders. A second major crash this year raises questions for passengers about how these systems are run.

संदर्भ: मुख्य निवडणूक आयुक्त निवडणूक आयोगाचे प्रमुख असतात, जो भारतातील निवडणुका घेतो. औपचारिक महाभियोगासाठी संसदेने कारवाई करणे आवश्यक असते, त्यामुळे प्रतीकात्मक महाभियोग हे पदावरून हटवण्याचे पाऊल नसून निषेध आहे.

संदर्भ: डिलिव्हरी आणि राईड-हेलिंग करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना अनेकदा पेन्शन किंवा सशुल्क रजेसारखे औपचारिक लाभ मिळत नाहीत. त्यांच्या गरजांनुसार बनवलेल्या कल्याणकारी योजनांच्या दिशेने ही मंडळे एक पाऊल आहेत.

संदर्भ: भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील गंगा पाणी-वाटप करार 1996 मध्ये झाला होता. कोरड्या हंगामात नदीचा प्रवाह कसा वाटायचा, हे त्यात ठरवलेले आहे. पाणी आणि वाहतूक हे संवेदनशील विषय असल्याने या कराराच्या नूतनीकरणाकडे दोन्ही बाजूंचे लक्ष असते.

संदर्भ: जमिनीजवळची दमट हवा थंड झाली की धुके तयार होते आणि दृश्यमानता कमी होते; उत्तर भारतात हिवाळ्याच्या सकाळी अनेकदा धुके पडते. Met Office चे इशारे धोका शिगेला पोहोचण्यापूर्वी वाहनचालकांना आणि प्रवाशांना तयारी करायला मदत करतात.

संदर्भ: भारतीय तटरक्षक दल भारताच्या किनारपट्टी आणि समुद्री हद्दीचे संरक्षण करते आणि समुद्रात बचावकार्य करते. अडकलेली मालवाहू जहाजे त्यावरील खलाशांसाठी धोकादायक ठरू शकतात, विशेषतः खराब हवामानात, म्हणून लवकर सुटका महत्त्वाची असते.

संदर्भ: KYC म्हणजे Know Your Customer, म्हणजे बँका आपले ग्राहक खरोखर कोण आहेत याची खातरजमा करण्यासाठी पाळत असलेली प्रक्रिया. म्यूल खाती अनेकदा चोरलेल्या किंवा उसन्या ओळखपत्रांवर उघडली जातात, आणि भारतात ऑनलाइन फसवणूक वाढत असल्याने न्यायालयाचा हा आढावा खाती कशी उघडली जातात ते बदलू शकतो.

संदर्भ: विंड प्रोफाइलर रडार वातावरणाच्या वेगवेगळ्या उंचीवरील वाऱ्यांचे मोजमाप करतात, ज्यामुळे पाऊस आणि वादळांचा अंदाज अधिक अचूक करता येतो. मिशन मौसम हा देशातील हवामान आणि वातावरण बदलाचा अंदाज सुधारण्यासाठी असलेला राष्ट्रीय कार्यक्रम आहे.

संदर्भ: चॅटबॉट्स हे AI प्रोग्राम आहेत जे वापरकर्त्यांशी संवाद साधतात, आणि तरुण लोक त्यांचा वारंवार वापर करतात. चुकीचा सल्ला देणे किंवा अनारोग्यकारक भावनिक जवळीक निर्माण करणे हे धोके लक्षात घेऊन असे नियम बनवले जात आहेत, जे ऑनलाइन मुलांच्या संरक्षणासाठी व्यापक प्रयत्नांचा भाग आहेत.

संदर्भ: विशेष सघन पुनरीक्षण ही निवडणूक आयोगाची मतदार यादी तपासून अद्ययावत करण्याची मोहीम आहे, आणि गणना म्हणजे अधिकाऱ्यांनी प्रत्येक मतदाराचा तपशील गोळा करणे. अशा मुदतींवरील न्यायालयाचे आदेश अनेक लोकांना मतदान करता येईल की नाही, हे ठरवू शकतात.

संदर्भ: मणिपूरमध्ये 2023 पासून कुकी आणि मैतेई समुदायांमध्ये हिंसाचार झाला आहे. Suspension of Operations करार सहसा शांतता चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांविरुद्धची सुरक्षा कारवाई तात्पुरती थांबवतो.

Context: AI data centres on Earth use large amounts of electricity and cooling, which is a growing concern for tech firms. Putting computing in orbit is an untested idea that companies are exploring as a possible alternative.

संदर्भ: अमेरिकेत फेडरल निवडणुकांमध्ये फक्त अमेरिकन नागरिकच मतदान करू शकतात, आणि प्रशासन मतदार यादीत नागरिक नसलेल्यांची तपासणी करत असल्याचे सांगते. हा वाद 3 November च्या मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी मतदान नियमांवरील मोठ्या संघर्षाचा भाग आहे.

Context: Delhi's winter smog is a yearly problem, and the Graded Response Action Plan (GRAP) sets stricter steps as air quality worsens. Vehicle curbs are one of the tools used to cut pollution from traffic and dust.

Context: PM-KISAN is a central government scheme that pays eligible farmers income support in instalments, and Kevadia in Gujarat is home to the Statue of Unity.

संदर्भ: रियाध ही सौदी अरेबियाची राजधानी आहे. गेल्या काही वर्षांत सौदी अरेबियावर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ले झाले आहेत, त्यात येमेनमधील हुथी चळवळीचाही समावेश आहे. त्यामुळे ड्रोनबद्दलच्या सुरुवातीच्या बातम्या आल्या की तो कोणी पाठवला, असा प्रश्न अनेकदा निर्माण होतो.

संदर्भ: भारत वस्त्रोद्योगाच्या मागणीसाठी कधीकधी कापूस आयात करतो, कारण हा उद्योग कापडापासून कपडे बनवतो. आयातीवरील सरकारी शुल्कमाफी सामान्यतः गिरण्यांना कच्च्या मालाचा पुरवठा स्थिर आणि किंमती आटोक्यात ठेवण्यासाठी वापरली जाते.

संदर्भ: IRDAI भारतातील विमा कंपन्यांचे नियमन करते, आणि Consumer Commissions हे असे मंच आहेत जिथे सामान्य लोक कंपन्यांविरुद्ध तक्रारी दाखल करतात. दीर्घकाळ प्रलंबित खटल्यांचा अर्थ पॉलिसीधारकांसाठी आणि निर्णयाची वाट पाहणाऱ्या इतरांसाठी विलंब असा होतो.

संदर्भ: पीएम-किसान ही केंद्र सरकारची योजना असून ती पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी उत्पन्न आधार देते. आंध्र प्रदेश यात स्वतःची अतिरिक्त मदत म्हणून अन्नदाता सुखीभव जोडत आहे. अशा पैशांमुळे अनेक छोट्या शेतकरी कुटुंबांना रोख उत्पन्नाचा मोठा आधार मिळतो.