संदर्भ: कर्नाटकातील Gruha Lakshmi योजनेअंतर्गत कुटुंबप्रमुख असलेल्या महिलांना दरमहा ठराविक रक्कम दिली जाते, आणि राज्याला अलीकडच्या काही वर्षांत बजेटच्या दबावाचा सामना करावा लागला आहे. कल्याणकारी योजनांच्या पैशांवरील न्यायालयीन खटले अशा विलंबांना सार्वजनिक चर्चेत आणण्याचा एक सामान्य मार्ग आहे.

Context: Canva is a design platform used by students, small businesses and creators. Many tech firms have trimmed staff while they adjust to AI tools and slower demand for growth.

संदर्भ: गूगलचे शालेय सॉफ्टवेअर जगभरातील अनेक शाळांमध्ये वापरले जाते, आणि विद्यार्थ्यांनी एआय साधने कशी वापरावीत याबाबत शाळा अजूनही निर्णय घेत आहेत. कॉपी होण्याची आणि विद्यार्थी शिकण्याऐवजी एआयवर अवलंबून राहण्याची चिंता अनेक शिक्षक आणि पालकांना वाटते.

संदर्भ: Gemini हा Google चा AI चॅटबॉट आहे, आणि K-12 म्हणजे बालवाडीपासून इयत्ता बारावीपर्यंतचे विद्यार्थी. जगभरातील शाळा AI साधने शिक्षणाला मदत करतात की हानी करतात यावर चर्चा करत आहेत, आणि तरुण वापरकर्त्यांची गोपनीयता ही मोठी चिंता आहे.

AI डेटा सेंटर म्हणजे मोठ्या इमारती ज्यात अनेक संगणक असतात; ते चॅटबॉट आणि क्लाउड सेवा चालवतात आणि भरपूर वीज वापरतात. या विजेचा खर्च कोणी द्यावा हा मुद्दा वाढत आहे, म्हणूनच या बाजारातील हालचाली AI वापरकर्त्यांसाठीही महत्त्वाच्या आहेत.

Context: Adobe is a long-running maker of design and PDF software, and Firefly is its line of AI tools that generate and edit images. Many AI companies now offer free trials to win early users, so this fits a wider race for startup customers.

संदर्भ: Tesla ची Full Self-Driving ही ड्रायव्हर-सहाय्य प्रणाली आहे, जिच्यासाठी अजूनही चालकाने सतर्क राहणे आवश्यक आहे. त्यामुळे ती खरेदीदारांना कशी समजावली जाते, याला महत्त्व आहे. दक्षिण कोरिया हे आयात कारसाठी महत्त्वाचे बाजारपेठ असून तिथे Tesla च्या वाढीमुळे ती अधिक मोठे नाव बनली आहे.

संदर्भ: जनरेटिव्ह AI साधने साध्या सूचनांवरून प्रतिमा, मजकूर आणि डिझाइन तयार करू शकतात, त्यामुळे डिझाइन सॉफ्टवेअर कंपन्यांना त्यांची उत्पादने आणि किमती पुन्हा विचारात घ्याव्या लागत आहेत. Adobe आणि Figma या प्रस्थापित डिझाइन सॉफ्टवेअर कंपन्या आता नवीन AI-आधारित साधनांशी स्पर्धा करत आहेत.

संदर्भ: Life Certificate हे पेन्शन देणाऱ्या संस्थांना सिद्ध करते की पेन्शनधारक अजूनही हयात आहे, ज्यामुळे मासिक पेमेंट सुरू राहते. Jeevan Pramaan ही सरकारी योजना आहे, जी पेन्शनधारकांना हा पुरावा डिजिटल पद्धतीने सादर करण्याची सोय देते.

आधार, 12 अंकी बायोमेट्रिक ओळख क्रमांक, थेट लाभ हस्तांतरणासाठी वापरला गेला आहे, आणि कल्याणकारी योजनांमधून वगळण्याबाबत अनेक वर्षांपासून चर्चा सुरू आहे. मतदार ओळखपत्र निवडणूक आयोग जारी करतो, त्यामुळे ते लाभांशी जोडल्यास निवडणूक आणि कल्याण हे विषय एकाच चर्चेत येतात.

संदर्भ: CMFRI म्हणजे Central Marine Fisheries Research Institute, ही कोचीमधील सरकारी संस्था आहे, जी भारताच्या समुद्री माशांच्या साठ्यांचा अभ्यास करते. पाणी फार गरम झाल्यावर प्रवाळांचा रंग जातो, याला कोरल ब्लीचिंग म्हणतात, आणि त्याचा खडकांभोवती राहणाऱ्या माशांवर परिणाम होतो.

DGFT म्हणजे Directorate General of Foreign Trade, जे व्यापाऱ्यांना लागणारे आयात-निर्यात परवाने आणि परमिट देते. या सेवा ऑनलाइन नेण्याचा उद्देश कागदपत्रांचा त्रास कमी करणे आणि व्यवसायांसाठी सरकारी सेवा सोप्या करणे हा आहे.

महागाई भत्ता हा सरकारी कर्मचारी आणि निवृत्तीवेतनधारकांना वाढत्या किमतींची भरपाई म्हणून मिळणारा अतिरिक्त भत्ता आहे. राज्ये वेळोवेळी त्यात सुधारणा करतात आणि अशा सुधारणा अनेकदा सणासुदीच्या काळात होतात.

संदर्भ: ऐच्छिक बायआउट म्हणजे कर्मचाऱ्यांना नोकरी सोडण्यासाठी पैसे दिले जातात; लोक स्वतःच्या निर्णयाने हा पर्याय निवडतात, जबरदस्तीने नाही, आणि कंपन्या त्याद्वारे टीमचा आकार बदलतात. अलीकडच्या काळात मोठ्या टेक कंपन्यांनी AI खर्चानुसार टीम पुन्हा रचताना बायआउट आणि लेऑफ्सचा वापर केला आहे.

संदर्भ: Anthropic ही AI कंपनी असून ती Claude chatbot बनवते, आणि तिथले कर्मचारी अनेकदा पगाराचा काही भाग कंपनीच्या stock स्वरूपात मिळवतात. Stock सहसा अनेक वर्षांत vest होतो, त्यामुळे लवकर नोकरी सोडल्यास त्या वाट्याचे पैसे गमवावे लागू शकतात.

संदर्भ: मोठ्या AI आणि क्लाउड कंपन्या भारतात मोठी डेटा सेंटर उभारत आहेत, ज्यांना भरपूर वीज, पाणी आणि जमीन लागते. क्लाउड आणि AI सेवांची मागणी वाढत असताना अशा प्रकल्पांना स्थानिक मंजुरी आणि न्यायालयीन आव्हानांचा सामना करावा लागू शकतो.

संदर्भ: ChatGPT हा OpenAI चा AI चॅटबॉट असून 2022 च्या शेवटी तो सुरू झाला आणि लेखन, अभ्यास व कोडिंगसाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो. भारताकडे जगातील सर्वात मोठ्या इंटरनेट वापरकर्त्यांपैकी एक वर्ग आहे, त्यामुळे इथला स्वीकार AI कंपन्यांसाठी महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: Microsoft ने अलीकडच्या काही वर्षांत अनेक टप्प्यांत नोकरकपात केली आहे, त्यामुळे अनेक टेक कर्मचारी buyout कडे पैसे आणि अनिश्चित भविष्य यांमधील निवड म्हणून पाहतात. ऐच्छिक buyout मध्ये कर्मचाऱ्यांना एकरकमी रक्कम मिळून ते कंपनी सोडू शकतात, पण त्यासोबत अटी असतात आणि त्या आधी वाचणे आवश्यक आहे.

समान स्पर्धेचे मैदान म्हणजे लहान कंपन्यांना अशी साधने उपलब्ध होणे, जी पूर्वी फक्त मोठ्या कंपन्यांनाच परवडत होती. लेखन, हिशेब आणि ग्राहक सेवेसाठी स्वस्त AI साधने आल्यामुळे ही कल्पना चर्चेत आहे.

Siri हा Apple चा अंगभूत आवाज-सहाय्यक असून तो 2011 मध्ये iPhone वर पहिल्यांदा आला. Apple आपल्या उपकरणांमध्ये AI वैशिष्ट्ये जोडत आहे, आणि iOS ही iPhone चालवणारी सॉफ्टवेअर प्रणाली आहे.

संदर्भ: बांगलादेशसाठी गारमेंट हा मोठा निर्यात व्यवसाय असून त्यात प्रचंड संख्येने कामगार काम करतात. त्यामुळे तिथल्या वेतन चर्चेचा परिणाम भारतातूनही माल घेणाऱ्या ब्रँडसह जागतिक कापड पुरवठा साखळीवर होतो.

संदर्भ: दोन अपत्यांचा नियम म्हणजे काही भारतीय राज्ये स्थानिक निवडणुका आणि सरकारी नोकऱ्यांसाठी लागू करत असलेला नियम आहे, आणि त्यावर बराच काळ वादविवाद सुरू आहे. प्रजनन दरातील घट ही लोकसंख्येच्या ट्रेंड आणि कुटुंब धोरणांभोवती असलेल्या मोठ्या राष्ट्रीय चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: अग्निपथ योजना 2022 मध्ये सुरू झाली, ज्यात तरुणांची चार वर्षांच्या कार्यकाळासाठी सशस्त्र दलांमध्ये भरती होते आणि त्यातील काही जणांनाच कायमस्वरूपी सेवेत ठेवले जाते. दुसरा कर्तव्य कालावधी म्हणजे पहिला कार्यकाळ पूर्ण केलेल्यांना दिला जाणारा पुढचा टप्पा.

संदर्भ: कॅनव्हा हा ऑस्ट्रेलियन डिझाइन प्लॅटफॉर्म असून विद्यार्थी, छोटे व्यवसाय आणि शाळांमध्ये, भारतातही, तो लोकप्रिय आहे. २०२३ पासून अनेक टेक कंपन्यांनी खर्च कमी करण्यासाठी आणि एआय टूल्सवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात नोकरकपात केली आहे.

संदर्भ: विमान कंपन्यांवर कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याचा दबाव वाढत आहे. शाश्वत विमान इंधन हा पारंपरिक जेट इंधनाला स्वच्छ पर्याय असून अनेक देश त्याला प्रोत्साहन देत आहेत किंवा ते बंधनकारक करत आहेत.

संदर्भ: किरकोळ विक्रेते खरेदीपासून ऑनलाइन ब्राउझिंगपर्यंत ग्राहकांची मोठ्या प्रमाणात माहिती गोळा करतात आणि कंपन्या ती विश्लेषित करण्यासाठी वाढत्या प्रमाणात एआयचा वापर करतात. तो डेटा कोणाचा आणि त्यावर कोणाचे नियंत्रण असावे, हा जागतिक गोपनीयता नियमांवरील व्यापक चर्चेचा भाग आहे.

पार्श्वभूमी: OpenAI हे ChatGPT आणि इतर AI साधने तयार करते, त्यामुळे तिची अंतर्गत सुरक्षा कंपनीच्या गुपितांवर आणि तिच्याकडील डेटावर परिणाम करते. ऑपरेशनल सिक्युरिटी म्हणजे दैनंदिन कामात कंपनी तिची यंत्रणा, माहिती आणि कर्मचाऱ्यांचा प्रवेश कसा सांभाळते.

संदर्भ: बांगलादेशातील गारमेंट उद्योग हा तेथील सर्वात मोठा रोजगार देणारा उद्योग असून तो जगाला, मुख्यतः युरोप आणि अमेरिकेला, कपड्यांची मोठी निर्यात करतो. वेतनावरील वादांमुळे तेथे यापूर्वीही अशांतता निर्माण झाली आहे.

संदर्भ: लिथियम, कोबाल्ट आणि दुर्मिळ मृदा (rare earths) यांसारख्या महत्त्वाच्या खनिजांचा वापर बॅटऱ्या, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि स्वच्छ ऊर्जेच्या उपकरणांमध्ये होतो. भारत आपल्या पुरवठ्याचा मोठा भाग आयातीवर अवलंबून असल्यामुळे ही खनिजे देशातच प्रक्रिया करणे हे सरकारचे मोठे उद्दिष्ट आहे.

संदर्भ: कापणी आणि विक्री यामधील काळात अन्न खराब होणे ही जुनी समस्या आहे, आणि अनेक शेतकऱ्यांसाठी थंड साठवणूक महाग पडते. मेलाटोनिन हे संप्रेरक असून ते प्रामुख्याने झोप नियंत्रित करण्यासाठी ओळखले जाते, आणि हे काम अजून प्रयोगशाळा अभ्यासाच्या टप्प्यावर आहे.

संदर्भ: CAT ही Common Admission Test असून IIM मधील management कार्यक्रमांसाठीची मुख्य प्रवेश परीक्षा आहे, आणि IIM ही भारतातील अव्वल business schools आहेत. परीक्षेपूर्वी admit card दिले जाते, आणि परीक्षा केंद्रात प्रवेश करण्यासाठी उमेदवारांना ते लागते.

पेंढा जाळणे म्हणजे कापणीनंतर शेतकरी उरलेले पिकांचे देठ जाळतात. ही पद्धत दरवर्षी शरद ऋतूत north India च्या हवेत मोठ्या प्रमाणात धूर सोडते. दिवाळीच्या सुमारास Delhi मधील हवेची गुणवत्ता अनेकदा खालावते, त्यामुळे अशा आगींकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: GSLV हे ISRO चे जिओसिंक्रोनस प्रक्षेपण वाहन आहे, ज्याचा वापर दळणवळण आणि पृथ्वी-निरीक्षण उपग्रह कक्षेत पाठवण्यासाठी केला जातो. सलग यशामुळे संस्थेच्या आधीच्या अपयशांनंतर विश्वास पुन्हा उभारायला मदत होते.

RAM is the short-term memory a computer uses to run apps at the same time, and 8GB is a common amount in budget laptops. Changes for these machines matter to students and families who rely on them for everyday work.

DRAM ही संगणकाच्या आत असलेली अल्प-मुदतीची मेमरी आहे. AI डेटा सेंटर्समध्ये मोठ्या प्रमाणात मेमरी चिप्स वापरल्या जातात, त्यामुळे या पुरवठ्यावरील चर्चेचा खरेदीदारांवर परिणाम होतो. ऑल्टमन हे ChatGPT बनवणाऱ्या OpenAI कंपनीचे प्रमुख आहेत.

आधार हा भारताचा 12 अंकी ओळख क्रमांक आहे, जो UIDAI जारी करते, आणि आधार ॲपमुळे लोक फोनमध्ये त्याची डिजिटल प्रत ठेवू शकतात. नागालँड हे ईशान्य भारतातील राज्य असून, हे पाऊल डिजिटल ओळख वाढवण्याच्या व्यापक प्रयत्नातील एका राज्याचे पाऊल आहे.

संदर्भ: H-1B हा अमेरिकेचा कामाचा व्हिसा असून भारतीय IT आणि टेक कर्मचारी त्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करतात. 2025 मध्ये ट्रम्प प्रशासनाने नवीन अर्जदारांसाठी $100,000 शुल्क लागू केले. कायदे काँग्रेस बनवते, तर व्हिसा नियम मुख्यतः कार्यकारी शाखा ठरवते, त्यामुळे मध्यावधी निवडणुका नियमांपेक्षा चर्चेवर अधिक परिणाम करतात.

संदर्भ: AI एजंट म्हणजे असे सॉफ्टवेअर जे कमी मानवी मदतीने अनेक टप्प्यांची कामे करू शकते, जसे की साठा मागवणे किंवा ग्राहकांच्या प्रश्नांची उत्तरे देणे. वॉलमार्ट जगातील सर्वात मोठ्या रिटेलर्सपैकी एक असल्यामुळे स्पर्धक कंपन्या त्याच्या तंत्रज्ञानातील हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: कर्नाटकातील बालविकास केंद्रे बहुतेक छोटी खाजगी केंद्रे असतात, त्यामुळे राज्याचे नवीन नियम ही केंद्रे सुरू राहतील की बंद होतील हे लवकर ठरवू शकतात. असे नियम सहसा मुलांची सुरक्षा आणि शिक्षणाचा दर्जा यासाठी असतात, म्हणून नेमके तपशील खूप महत्त्वाचे असतात.

संदर्भ: अक्षय्य वीजेचा वापर करून पाण्याचे विघटन करून ग्रीन हायड्रोजन तयार केला जातो, आणि अवजड उद्योग व जहाजवाहतुकीसाठी हे स्वच्छ इंधन मानले जाते. युरोप हा या इंधनाचा मोठा नियोजित खरेदीदार असल्याने, पाणी आणि पर्यावरणाचा खर्च दीर्घकालीन ऊर्जा योजनांवर परिणाम करतो.

पार्श्वभूमी: मंगळ उल्का म्हणजे मंगळावरून फेकले जाऊन पृथ्वीवर येऊन पडलेले खडक. त्यामुळे शास्त्रज्ञ तिथे मोहीम न पाठवता मंगळावरील पदार्थांचा अभ्यास करू शकतात.

विमान कंपन्यांच्या चालू खर्चात जेट इंधन सर्वात मोठा घटक आहे, त्यामुळे त्याच्या किमती वाढल्या की तिकिटांच्या दरांवर परिणाम होतो. प्रादेशिक विमान कंपन्या लहान शहरांना सेवा देतात आणि त्यांचा नफा मोठ्या कंपन्यांपेक्षा अनेकदा कमी असतो.

संदर्भ: भारतीय ट्रेनमध्ये फार पूर्वीपासून थ्री-टियर डबे असतात, जिथे वरचे आणि मधले बर्थ दुमडता येतात, आणि आरक्षित डब्यांमधील प्रवासी रात्री अनेकदा झोपण्याची जागा सामायिक करतात. बर्थच्या वापराचे नियम रात्रीच्या विश्रांतीच्या वेळेत जागांवरून होणारे वाद कमी करण्यासाठी असतात.

संदर्भ: एल निनो म्हणजे प्रशांत महासागराच्या काही भागाचे तापमान वाढणे, जे अनेकदा भारतीय मान्सून कमकुवत करते. भारतीय मान्सून शेतकऱ्यांच्या पिकांसाठी आणि पाण्यासाठी महत्त्वाचा असतो. हवामान विभाग (IMD) सरासरीपेक्षा किमान १०% कमी पावसाला 'तूट' असे म्हणतो.

संदर्भ: RBI ही भारताची मध्यवर्ती बँक आहे आणि ती बँका व आर्थिक बाजारांसाठी नियम ठरवते. अशा सल्लागार समित्यांमुळे नियामकांना बदलांचा निर्णय घेण्यापूर्वी बाजारात काम करणाऱ्या लोकांचे मत ऐकता येते.

संदर्भ: सायबर हल्ले म्हणजे डिजिटल घुसखोरी, ज्यामुळे दुकानांच्या सिस्टीम विस्कळीत होऊ शकतात आणि डेटा उघड होऊ शकतो. किरकोळ विक्रेत्यांकडे ग्राहक आणि कर्मचाऱ्यांची मोठ्या प्रमाणात माहिती असते, त्यामुळे गुन्हेगारांसाठी ते सामान्य लक्ष्य ठरतात.

संदर्भ: Unilever कडे Surf Excel, Lipton आणि Dove सारखे ब्रँड आहेत. जागतिक कंपन्या अनेकदा भारतातील शास्त्रज्ञांचा वापर करण्यासाठी आणि खर्च कमी ठेवण्यासाठी येथे R&D केंद्रे उभारतात. Bio-futures म्हणजे जैविक प्रक्रियांनी बनवलेली उत्पादने, जसे वनस्पती-आधारित किंवा किण्वन-आधारित घटक.

संदर्भ: Amadeus अनेक विमान कंपन्या, हॉटेल्स आणि प्रवास एजंट वापरत असलेली बुकिंग आणि आरक्षण प्रणाली चालवते, त्यामुळे एका भंगाचा परिणाम अनेक कंपन्यांच्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचू शकतो. कंपन्या आता मोठ्या प्रमाणावर वैयक्तिक माहिती ऑनलाइन साठवतात, त्यामुळे अशा गळतींबाबत चिंता वाढत आहे.

संदर्भ: 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवला, आणि देश सोडून गेलेल्या किंवा परदेशी सैन्यांना मदत केलेल्या अनेक अफगाण लोकांना तेव्हापासून स्वतःच्या देशात धोका जाणवत आहे. अफगाण नागरिकांबाबत अमेरिकेच्या हद्दपारी धोरणावर सतत चर्चा सुरू आहे, आणि खटल्याची सुनावणी होत असताना न्यायालये अशा कारवाया अनेकदा थांबवतात.

अनुकूलन म्हणजे पूर, उष्णता आणि दुष्काळ यांसारख्या हवामान बदलाच्या परिणामांपासून समाजाचे संरक्षण करणे. COP31 ही UN ची पुढील हवामान परिषद आहे, आणि या संरक्षणाचा खर्च कोणी उचलावा यावरील चर्चेत निधीतील तफावत केंद्रस्थानी आहे.

संदर्भ: ब्लड बँका काटेकोरपणे नियंत्रित कोल्ड स्टोरेजवर अवलंबून असतात आणि अनेक वैद्यकीय उपकरणे नेटवर्कशी जोडलेली असतात, ज्यावर हल्ला होऊ शकतो. रुग्णसेवेवर परिणाम करणारे रुग्णालये आणि आरोग्य सेवांवरील सायबर हल्ले जगभरात वाढती चिंता बनले आहेत.

Context: Crude oil prices are set by global supply and demand, so tensions in the Middle East can move them quickly. India imports most of its crude oil, so global price swings can affect fuel costs and inflation at home.

संदर्भ: ALMM म्हणजे Approved List of Models and Manufacturers, म्हणजे कोणत्या सौर उपकरण बनवणाऱ्या कंपन्या सरकार-समर्थित प्रकल्पांना पुरवठा करू शकतात हे ठरवणारी यादी. भारताच्या स्वच्छ ऊर्जा प्रयत्नांसाठी हा महत्त्वाचा नियम आहे.

संदर्भ: Labour Codes ने भारतातील अनेक जुने कामगार कायदे चार संहितांमध्ये एकत्र केले. वेतन, सामाजिक सुरक्षा आणि कामाच्या परिस्थितीसाठी एकच नियमावली असावी म्हणून केंद्राने ही संहिता आणली. केरळसारख्या राज्यांना ती लागू करण्यासाठी स्वतःचे नियम तयार करावे लागतात.

संदर्भ: लिथियम आणि निकेल हे बॅटरीमध्ये वापरले जाणारे महत्त्वाचे धातू आहेत. इलेक्ट्रिक वाहने आणि फोनसाठी ते लागतात. भारत अनेक बॅटरी धातूंसाठी मोठ्या प्रमाणात आयातीवर अवलंबून आहे. जगभरातील सरकारे परदेशी पुरवठ्यावरचे अवलंबित्व कमी करण्यासाठी स्थानिक प्रक्रियेला निधी देत आहेत.

संदर्भ: प्राग किल्ला हे चेक राजधानीतील एक महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्थळ आहे, आणि तिथे सापडलेल्या वस्तूंचा दीर्घकाळ राष्ट्रीय ओळखीशी संबंध जोडला गेला आहे. लोकांचे पूर्वज कोण होते, या वादांमध्ये पुरातत्त्वशास्त्र अनेकदा ओढले जाते.

डिलिव्हरी आणि राइड-हेलिंग करणाऱ्या गिग कामगारांचा सहसा निश्चित मालक नसतो, त्यामुळे त्यांना पेन्शन, विमा किंवा रजा मिळत नाही. भारताच्या 2020 च्या सामाजिक सुरक्षा संहितेत त्यांना सरकारी योजनांसाठी मान्यता दिली आहे, पण या योजनांसाठी निधी कसा उभारायचा हे अजून स्पष्ट नव्हते.

संदर्भ: भारतात किरकोळ इंधनाचे दर तेल कंपन्या ठरवतात, तर निर्यात शुल्क म्हणजे परदेशात पाठवल्या जाणाऱ्या इंधनावरील कर. मध्यपूर्वेतील तणावाला जागतिक कच्च्या तेलाचे दर प्रतिसाद देतात आणि त्यामुळे रिफायनरी आणि विक्रेत्यांचा खर्च ठरतो.

संदर्भ: अग्निपथ ही 2022 मध्ये सुरू झालेली योजना आहे, ज्यात तरुणांना ठराविक मुदतीच्या करारावर सशस्त्र दलात घेतले जाते आणि त्यापैकी काहीजणांनाच कायमस्वरूपी ठेवले जाते. या मुदतवाढीमुळे या योजनेअंतर्गत भरती झालेल्यांच्या बाबतीत योजना कशी चालते यावरील टीकेला उत्तर दिले गेले आहे.

संदर्भ: EFS फ्रान्समधील रुग्णालयांसाठी रक्त गोळा करते आणि साठवते, त्यामुळे त्यांच्या साठवणीत व्यत्यय आल्यास रुग्णसेवेवर परिणाम होऊ शकतो. अलीकडच्या वर्षांत रुग्णालये आणि आरोग्य सेवांवरील सायबर हल्ले जगभर वाढती चिंता बनली आहेत.

संदर्भ: सौर आणि पवन ऊर्जा ठराविक वेळीच वीज निर्माण करतात, त्यामुळे सूर्यास्त झाल्यावर किंवा वारा कमी झाल्यावर पुरवठा स्थिर ठेवण्यासाठी साठवण उपयोगी पडते. Viability gap funding म्हणजे सरकारी पाठबळ, जे प्रकल्पाच्या खर्चातील उणीव भरून काढते, जेणेकरून खाजगी विकासक गुंतवणूक करू शकतील.

संदर्भ: अमेरिकेत मध्यावधी निवडणूक अध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यात होते आणि त्यात सर्व प्रतिनिधीगृह सदस्य व सिनेटच्या सुमारे एक तृतीयांश जागांसाठी मतदान होते. प्रतिनिधीगृहावर ज्या पक्षाचे नियंत्रण असते, तो पक्ष कायदे मंजूर करू शकतो किंवा रोखू शकतो आणि देखरेखीच्या चौकशाही करू शकतो.

संदर्भ: दोन-अपत्य धोरण हा लोकसंख्येबाबतचा नियम आहे, ज्यावर अनेक वर्षांपासून चर्चा होत आहे, आणि काही भारतीय राज्ये त्याचा संबंध काही पदे किंवा लाभांच्या पात्रतेशी जोडतात. प्रजनन दर म्हणजे एखादी स्त्री सरासरी किती मुलांना जन्म देते, आणि २.१ ही पातळी दीर्घकाळ लोकसंख्या स्थिर ठेवण्यासाठी आवश्यक असते.

संदर्भ: GDP आणि महागाई दर यासारखे सरकारी आकडे सरकारचे अर्थसंकल्प, मध्यवर्ती बँकेचे निर्णय आणि व्यवसायाचे नियोजन यांना दिशा देतात. व्यवस्था सुधारल्याने हे आकडे अचूक आणि वेळेवर मिळण्यास मदत होते.

संदर्भ: सर्वोच्च न्यायालय नवी दिल्लीत असल्याने दूरच्या राज्यांतील लोकांना खटल्यांसाठी तिथे जावे लागते. प्रादेशिक खंडपीठांची चर्चा दशकांपासून होत आहे, आणि तमिळनाडूची मागणी 40 वर्षांहून जुनी आहे.

संदर्भ: Chrome हा गुगलचा वेब ब्राउझर आहे, आणि त्रुटी म्हणजे अशी कमकुवत जागा जिचा वापर हल्लेखोर उपकरणात घुसण्यासाठी किंवा माहिती चोरण्यासाठी करू शकतात. कंपन्या अशा त्रुटी शोधण्यासाठी कोडची तपासणी करायला AI साधनांचा अधिकाधिक वापर करत आहेत, आणि यातून खऱ्या सुरक्षा कामात AI ची चाचणी कशी होत आहे हे दिसते.

सॅक्शन म्हणजे शिक्षा, अनेकदा बंदी, जी डोपिंग किंवा नियम मोडल्यानंतर क्रीडा संस्था लादतात. अपीलमध्ये, उदाहरणार्थ तांत्रिक त्रुटी आढळल्यास, शिक्षा कमी केली जाऊ शकते.

संदर्भ: CERN ही जिनिव्हाजवळील युरोपियन प्रयोगशाळा असून तिथे लार्ज हॅड्रॉन कोलायडर चालवले जाते, हे एक प्रचंड वर्तुळाकार यंत्र आहे जे कण एकमेकांवर आदळते. LHCb हा त्यातील एक डिटेक्टर आहे, आणि अशा दुर्मिळ क्षयांमुळे पदार्थ कसा वागतो याबाबतच्या सिद्धांतांची पडताळणी करण्यास शास्त्रज्ञांना मदत होते.

संदर्भ: परकीय चलन व्यवस्थापन कायदा भारताच्या सीमेपलीकडे पैसा आणि व्यापार कसा होतो हे ठरवतो, आणि त्यानुसार RBI तपशीलवार नियम जारी करते. निर्यात घोषणा फॉर्म हा निर्यातदारांनी परदेशात काय पाठवले ते दाखवण्यासाठी भरायचा कागदपत्र आहे, त्यामुळे तो सुलभ होणे फ्रीलान्सर आणि सेवा कंपन्यांसाठी महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: GLP-1 औषधे, जसे Ozempic नावाने विकले जाणारे semaglutide, सुरुवातीला type 2 diabetes साठी विकसित झाली होती आणि आता वजन कमी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात. Metformin हे डॉक्टर रक्तातील साखरेच्या समस्येसाठी सहसा पहिले लिहून देणारे औषध असते.

संदर्भ: तालिबानने 2021 मध्ये अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवल्यानंतर अमेरिकेत आलेले अनेक अफगाण लोक आहेत. त्यांना तिकडे किंवा पाकिस्तानात परत पाठवण्याचा वाद अमेरिकेच्या न्यायालयांत आणि काँग्रेसमध्ये सुरू आहे.

संदर्भ: SACU हा दक्षिण आफ्रिकेतील पाच देशांचा सीमाशुल्क संघ आहे: दक्षिण आफ्रिका, बोत्सवाना, एस्वातिनी, लेसोथो आणि नामिबिया. लिथियम आणि कोबाल्टसारखी महत्त्वाची खनिजे बॅटरी आणि इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये वापरली जातात, त्यामुळे भारतासाठी त्यांचा सतत पुरवठा महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: ओहायो हे अमेरिकेतील मोठे राज्य असून अलीकडच्या निवडणुकांमध्ये तिथे रिपब्लिकन पक्षाकडे अधिक कल दिसला आहे, त्यामुळे तिथे डेमोक्रॅटिक पक्षाचा गव्हर्नर निवडून येणे महत्त्वाचे मानले जाते. गव्हर्नर राज्य सरकारचे नेतृत्व करतात आणि राज्याचा अर्थसंकल्प व अनेक राज्य धोरणांवर त्यांचा प्रभाव असतो.

संदर्भ: प्रीडायबिटीस ही धोक्याची पूर्वसूचना असते, ज्यामुळे टाइप 2 मधुमेहाचा धोका वाढतो, आणि डॉक्टर सहसा आहार व व्यायामावर भर देतात. झोप ही आणखी एक दैनंदिन सवय आहे, जी वजन आणि रक्तातील साखरेसाठी उपयुक्त ठरू शकते, याचा आता अभ्यास होत आहे.

संदर्भ: TRAI ही भारताची दूरसंचार नियामक संस्था असून ती ग्राहकांना खराब सेवेपासून संरक्षण देणारे नियम बनवते. MySpeed सारख्या अॅप्समुळे लोक स्वतःच्या कनेक्शनचा वेग तपासू शकतात, त्यामुळे सामायिक माहितीसाठ्यामुळे ऑपरेटरची तुलना करणे सोपे होते.

संदर्भ: EMI म्हणजे equated monthly instalment, म्हणजेच कर्जाचा ठरलेला मासिक हप्ता. आर्थिक नियोजन करणारे तज्ज्ञ अनेकदा आपत्कालीन निधी ठेवण्याचा सल्ला देतात, जो अनेक महिन्यांच्या खर्चाइतका असावा, कारण नोकरी अचानक जाऊ शकते आणि EMI मात्र सुरूच राहतात.

बस आणि ट्रकसाठी डिझेल हे महत्त्वाचे इंधन आहे, त्यामुळे त्याच्या दराचा परिणाम प्रवास आणि मालवाहतुकीच्या खर्चावर होतो. भारतात डिझेलचे दर तेल कंपन्या तसेच केंद्र आणि राज्य सरकारचे कर यांच्यावर अवलंबून असतात.

कॅलिफोर्निया हे अमेरिकेतील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य आहे, त्यामुळे तेथील गव्हर्नर देशातील सर्वात प्रमुख राज्य नेत्यांपैकी एक असतात. बेसेरा यांनी यापूर्वी अमेरिकेच्या प्रतिनिधी सभागृहात काम केले असून राष्ट्राध्यक्ष बायडेन यांच्या काळात अमेरिकेचे आरोग्य सचिव म्हणूनही काम केले आहे.

संदर्भ: डॉलरच्या तुलनेत रुपया दीर्घकाळ कमकुवत होत आहे, त्यामुळे एका दिवसाच्या वाढीकडेही आयातदार, विद्यार्थी आणि प्रवासी लक्ष देतात. जागतिक व्यापार बहुतेक डॉलरमध्ये ठरवला जातो.

पाण्यातील जंतू नष्ट करण्यासाठी त्यात क्लोरीन मिसळले जाते. पुरामुळे सांडपाणी आणि घाण पाण्याचे पाणीपुरवठ्यात मिश्रण होऊ शकते, ज्यामुळे अतिसारासारखे पाण्यामुळे होणारे आजार वाढण्याचा धोका असतो.

संदर्भ: कृत्रिम खडक म्हणजे पाण्याखालील अशा रचना ज्या माशांना आणि इतर सागरी जीवांना राहण्याची जागा देतात. अनेक किनारी भागांत त्यासाठी जुनी जहाजे किंवा इतर साहित्य वापरले जाते. Florida या पद्धतीसाठी ओळखले जाते, आणि M60 ही US Army ची युद्धरणगाडी आहे.

संदर्भ: SIR म्हणजे विशेष सघन पुनरीक्षण, ही मतदार याद्या अद्ययावत करण्याची निवडणूक आयोगाची प्रक्रिया आहे. फॉर्म 6 हा नवीन मतदार म्हणून नाव जोडण्यासाठी वापरला जाणारा फॉर्म आहे.

संदर्भ: Swift हा NASA चा टेलिस्कोप 2004 मध्ये गॅमा-रे स्फोटांचा अभ्यास करण्यासाठी प्रक्षेपित केला होता, आणि तो आता इतका जुना झाला आहे की त्याची कक्षा हळूहळू खालावत आहे. बहुतेक यान पुन्हा वातावरणात येताना जळून जातात, पण कधीकधी मोठे तुकडे जमिनीपर्यंत पोहोचू शकतात.

संदर्भ: विक्री कर भारतातील राज्य सरकारे आकारतात, त्यामुळे नियम ठरवणे आणि तक्रारी हाताळणे राज्य सरकारांच्या हातात असते. स्थानिक समित्या हा वाद औपचारिक अपील किंवा न्यायालयीन खटल्यापर्यंत जाण्याआधीच मिटवण्याचा एक मार्ग आहे.

संदर्भ: Alphabet कडे Google आहे, जे जगातील सर्वात मोठे search engine आहे, आणि मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्या AI मध्ये मोठी गुंतवणूक करत असल्यामुळे त्यांच्या शेअर्समुळे बाजार हलतात. एवढ्या मोठ्या कंपनीत अशी घसरण दुर्मिळ असते, म्हणून गुंतवणूकदार त्यामागचे कारण शोधतात.

पार्श्वभूमी: Ujjwala योजना 2016 मध्ये सुरू झाली आणि ती गरीब घरांना मोफत LPG कनेक्शन देते. Uttar Pradesh हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य असल्याने येथील निवडणुकीकडे विशेष लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: थॅलेसेमिया हा अनुवंशिकतेने येणारा रक्ताचा आजार असून त्यात नियमितपणे रक्त चढवावे लागते. बऱ्याच रुग्णांना दीर्घकाळ महागड्या साधनांवर अवलंबून राहावे लागते. ल्युकोसाइट फिल्टर दान केलेल्या रक्तातील पांढऱ्या पेशी काढून टाकतात, आणि रक्त चढवण्यापूर्वी ही पायरी वापरली जाते.

संदर्भ: उइगर हा चीनच्या शिनजियांग प्रदेशातील तुर्किक मुस्लिम अल्पसंख्याक गट असून अनेकांनी परदेशात आश्रय मागितला आहे. प्रत्यार्पण म्हणजे एका देशाने दुसऱ्या देशाकडे एखाद्या व्यक्तीला औपचारिकरीत्या सुपूर्द करणे. उइगरांना चीनकडे परत पाठवल्याबद्दल थायलंडवर यापूर्वी टीका झाली आहे.

संदर्भ: वस्तू आणि सेवा कर, म्हणजेच GST, ने 2017 मध्ये केंद्र आणि राज्यांचे अनेक अप्रत्यक्ष कर बदलले आणि तो केंद्र व राज्ये मिळून चालवतात. यापूर्वीच्या न्यायालयीन निर्णयांनी कोणत्या स्तरावर कोणावर कर लावता येईल हे ठरवले, त्यामुळे हे प्रकरण त्या दीर्घ वादाचाच भाग आहे.

तारिक रहमान बांगलादेशच्या बांगलादेश नॅशनलिस्ट पार्टी (BNP) मधील एक वरिष्ठ नेते आहेत. भारत आणि बांगलादेश यांच्यात लांब सीमा आणि जवळचे व्यापारी संबंध आहेत, त्यामुळे दोन देशांमधील नेत्यांच्या भेटींकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: Ranji Trophy ही भारतातील सर्वोच्च देशांतर्गत प्रथमश्रेणी क्रिकेट स्पर्धा आहे, ज्यात राज्य संघ अनेक दिवस चालणारे सामने खेळतात. पावसामुळे खेळण्याचा वेळ पूर्णपणे वाया जाऊ शकतो, त्यामुळे सामना अनिर्णित राहू शकतो आणि त्याचा परिणाम संघांच्या पात्रतेवर होतो.

संदर्भ: बांगलादेश हा जगातील सर्वात मोठ्या कपड्यांच्या निर्यातदार देशांपैकी एक आहे, आणि तिथे गारमेंट वेतन हा दीर्घकाळापासून असंतोषाचा विषय आहे. या क्षेत्रात लाखो लोक काम करतात, आणि जवळचा शेजारी असल्यामुळे भारत तिथल्या कामगार वादांकडे बारकाईने लक्ष ठेवतो.

संदर्भ: इंधनाचे दर वाहतूक आणि वस्तूंच्या किमतीवर परिणाम करतात. त्यामुळे ते झपाट्याने वाढले की निवडणुकीत मतदारांचा मूड आणि आर्थिक चर्चा अनेकदा त्याभोवती फिरते.

संदर्भ: जॉन्सन २०२३ पासून हाऊसचे स्पीकर आहेत, आणि सत्तेबाहेर असलेल्या पक्षाचा नेता अल्पमतातील नेता असतो. स्कॅलिस आणि जॉर्डन यांच्यातील स्पर्धा विरोधी पक्षात असताना रिपब्लिकनांचे नेतृत्व कोण करेल हे ठरवेल.

संदर्भ: Power Purchase Agreement हा ठरलेल्या अटींवर वीज खरेदी करण्यासाठीचा दीर्घकालीन करार आहे. NHPC ही सरकारी मालकीची वीज कंपनी आहे, आणि स्वच्छ ऊर्जेची उद्दिष्टे गाठण्यासाठी भारत सौर, पवन आणि बॅटरी स्टोरेजची क्षमता वाढवत आहे.

संदर्भ: BMTC बेंगळुरूमध्ये शहर बस चालवते, तर KSRTC, NWKRTC आणि KKRTC कर्नाटकच्या इतर भागांत राज्य बस चालवतात. राज्य भाडे नियामक समिती परिवहन खर्चाचा आढावा घेते आणि भाडेवाढीची शिफारस करते, म्हणूनच तिचा आकडा इथे महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: लिथियम आणि कोबाल्टसारखी महत्त्वाची खनिजे बॅटरी आणि इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये वापरली जातात, आणि यातील अनेकांसाठी भारत आयातीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. Viability gap funding म्हणजे सरकारी अतिरिक्त निधी, जो स्वतःहून अद्याप फायदेशीर नसलेल्या प्रकल्पांना मदत करतो.

संदर्भ: New Zealand च्या खेळपट्ट्या seam आणि swing गोलंदाजांना मदत करतात, म्हणून तिथे वेगवान गोलंदाजांची चांगली कामगिरी ही महत्त्वाची परीक्षा मानली जाते. New Zealand मध्ये ODI सामन्यांत चार विकेट घेणारे भारतीय fast bowler फार कमी आहेत, त्यामुळे ही कामगिरी खास ठरते.

संदर्भ: वर्णभेद संपल्यानंतर १९९४ पासून ANC दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व करत आहे, आणि DA हा त्यांचा मुख्य विरोधी पक्ष आहे. कोणत्याही पक्षाला स्पष्ट बहुमत न मिळाल्यास आघाड्या सामान्य असतात, आणि त्यामुळे स्थानिक निर्णय घेण्याची पद्धत बदलू शकते.

संदर्भ: आसामचे सेवा नियम राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी वर्तन आणि शिस्तीचे मापदंड ठरवतात, आणि मंत्रिमंडळ त्यात बदल करू शकते. बहुपत्नीत्व हा भारतात संवेदनशील सामाजिक आणि कायदेशीर विषय आहे, त्यामुळे अशा नियमबदलांवर अनेकदा मोठी चर्चा होते.

ब्लोआउट म्हणजे विहिरीतून तेल किंवा गॅस नियंत्रणाशिवाय बाहेर पडणे. ONGC ही भारतातील सर्वात मोठी सरकारी मालकीची तेल आणि गॅस शोध कंपनी आहे. प्रदूषण मंडळे पर्यावरणाच्या हानीबद्दल पैसे मागू शकतात, जो औद्योगिक अपघातांसाठी कंपन्यांना जबाबदार धरण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा भाग आहे.

संदर्भ: ग्राहक आयोग अन्याय्य व्यापार पद्धतींच्या तक्रारी ऐकतात आणि नुकसानभरपाईचा आदेश देऊ शकतात. लिंगावर आधारित किमती, ज्याला अनेकदा pink tax म्हणतात, यावर अनेक देशांत चर्चा झाली आहे. ही केस भारतीय ग्राहक कायद्यानुसार हा भेदभाव ठरतो का, याची कसोटी आहे.

संदर्भ: नागरिक सेवांसाठी अर्ज करताना महापालिका पत्ते आणि वैयक्तिक तपशील गोळा करतात. त्यामुळे ही माहिती कशी संरक्षित केली जाते, हा प्रश्न भारतातील गोपनीयतेच्या चर्चेत वाढत्या चिंतेचा विषय आहे.

संदर्भ: भारत आणि अमेरिका द्विपक्षीय व्यापार करारावर वाटाघाटी करत आहेत, आणि वस्तूंवरील शुल्क हा या चर्चेतील मुख्य मुद्दा आहे. GTRI म्हणजे Global Trade Research Initiative, ही नवी दिल्लीस्थित एक थिंक टँक संस्था आहे जी व्यापार धोरणांचे विश्लेषण करते.

PMI हे व्यवस्थापकांचे मासिक सर्वेक्षण आहे, आणि 50 च्या वर आकडा म्हणजे व्यवसाय वाढत असल्याचे दर्शवतो. भारताच्या अर्थव्यवस्थेत सेवा क्षेत्राचा सर्वात मोठा वाटा आहे, त्यामुळे या कलाचा नोकऱ्या आणि उत्पन्नावर परिणाम होतो.

संदर्भ: इस्रायलच्या राष्ट्राध्यक्षांची भूमिका बहुतांशी औपचारिक असते, पण निकाल स्पष्ट नसताना ते पक्षनेत्यांशी सल्लामसलत करतात आणि सरकार स्थापनेची पहिली संधी कोणाला द्यायची हे ठरवतात. गेल्या काही वर्षांत देशात वारंवार निवडणुका झाल्या आहेत.

संदर्भ: दिल्लीतील हिवाळी धुके वाहनांचा धूर, शेजारच्या राज्यांत पीक अवशेष जाळणे आणि धूळ यांच्या मिश्रणातून येते. थंड आणि स्थिर हवेमुळे प्रदूषके अडकतात, त्यामुळे ही समस्या साधारणपणे ऑक्टोबर ते जानेवारी दरम्यान सर्वाधिक असते. दिवाळीच्या फटाक्यांमुळे त्यात अल्पकाळासाठी मोठी वाढ होते.

Context: Apple usually releases betas to developers and public testers before the main iOS update reaches iPhones, so these features are not final yet. AI audio tools are part of a wider push by phone makers to add AI features to everyday apps.

दिपोत्सव हा MNS तर्फे मुंबईत आयोजित केला जाणारा दिवाळीचा दिव्यांचा सण आहे. दुष्काळ म्हणजे कमी पीक आणि कमी पाणी, त्यामुळे शेतकरी आणि ग्रामीण कुटुंबांना त्याचा पहिला आणि सर्वात जास्त फटका बसतो.

Context: KYC, or Know Your Customer, is the identity check investors must pass before opening a trading account, and NRIs are Indian citizens or people of Indian origin living abroad.

गंगा आणि ब्रह्मपुत्रा या नद्या दोन्ही देशांमधून वाहतात, त्यामुळे पाणी वाटणी हा त्यांच्या चर्चेतील नियमित विषय आहे. 1996 चा गंगा जल करार हा दोन देशांमधील सर्वाधिक ओळखला जाणारा करार आहे.

संदर्भ: POCSO हा कायदा मुलांचे लैंगिक गुन्ह्यांपासून संरक्षण करतो, आणि नियमित न्यायालयांपेक्षा लवकर प्रलंबित खटले निकाली काढण्यासाठी जलद न्यायालये स्थापन झाली. भारतातील अनेक खटल्यांना निकाल लागायला वर्षानुवर्षे लागतात, म्हणूनच ही न्यायालये अस्तित्वात आहेत.

संदर्भ: काँग्रेसची दोन सभागृहे असतात, हाऊस आणि सिनेट, आणि ती कायदे व सरकारी खर्चावर नियंत्रण ठेवतात. रशियाचे युक्रेनवरील युद्ध आणि इराणसोबतचा संघर्ष हे दीर्घकाळ चालणारे मुद्दे आहेत, जिथे राष्ट्राध्यक्ष नेतृत्व करतात पण काँग्रेस विरोध करू शकते.

संदर्भ: रणजी ट्रॉफी ही भारतातील सर्वोच्च देशांतर्गत प्रथम श्रेणी क्रिकेट स्पर्धा आहे, जिथे चांगला हंगाम खेळाडूंना राष्ट्रीय निवडीसाठी दावा करण्यास मदत करू शकतो. सर्व्हिसेस हा संघ सरकारी आणि संरक्षण क्षेत्रातील नियोक्त्यांचे प्रतिनिधित्व करतो.

संदर्भ: पॅरिस मास्टर्स ही पुरुष टेनिसच्या प्रमुख स्पर्धांपैकी एक आहे. जागतिक पहिला क्रमांक खूप महत्त्वाचा असतो, त्यामुळे अशा धक्कादायक निकालाने क्रमवारीची स्पर्धा लगेच बदलू शकते.

संदर्भ: महिला प्रीमियर लीग ही भारताची महिलांसाठीची फ्रँचायझी T20 स्पर्धा असून ती 2023 मध्ये सुरू झाली. RCB आणि MI हे तिच्या सर्वात मोठ्या संघांपैकी दोन असून त्यांच्यात जोरदार स्पर्धा आहे.

संदर्भ: मध्यावधी निवडणुका अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यात होतात. हाऊस आणि सिनेटवर कोणाचे नियंत्रण आहे, यावरून राष्ट्राध्यक्ष किती कायदे मंजूर करून घेऊ शकतात हे ठरते.

संदर्भ: आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक ही नासा आणि भागीदार अंतराळ संस्थांनी चालवलेली संयुक्त कक्षीय प्रयोगशाळा आहे. कक्षेत राहणारे अमेरिकन नागरिक अनुपस्थिती मतपत्रिकेद्वारे मतदान करू शकतात, ही अंतराळातून सहभागी होण्याची दुर्मिळ पद्धत आहे.

संदर्भ: शॉट क्लॉक खेळाडू दोन गुणांमध्ये किती वेळ घेऊ शकतो यावर मर्यादा घालतो. प्रेक्षक आणि प्रसारकांसाठी सामने वेगाने पुढे जावेत यासाठी हा बदल आहे. पी व्ही सिंधू भारतातील सर्वात प्रसिद्ध बॅडमिंटनपटूंपैकी एक असून त्या ऑलिंपिक पदक विजेत्या आहेत.

संदर्भ: प्रतिबंधात्मक आदेशांमुळे पोलिसांना ठराविक काळासाठी एखाद्या भागात जमावबंदी करता येते. लोकांनी असा युक्तिवाद केला की हे आदेश निदर्शनांच्या अधिकारावर मर्यादा आणतात, तेव्हा न्यायालये अनेकदा त्यांचा आढावा घेतात.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका अध्यक्षीय कार्यकाळाच्या दोन वर्षांनंतर होतात आणि त्यात सभागृहाच्या सर्व 435 जागांसाठी मतदान होते. चुरशीच्या भागातील एखादी जागा सभागृहाचे नियंत्रण कोणत्या पक्षाकडे जाणार हे ठरवू शकते.

संदर्भ: SIR म्हणजे मतदार यादीची विशेष सखोल पुनरीक्षण प्रक्रिया, ज्यात निवडणूक आयोग राज्यांमधील मतदार याद्या अद्ययावत करतो. फॉर्म 6 हा मतदार यादीत नाव जोडण्यासाठी वापरला जातो, त्यामुळे ज्यांचे नाव सुटले आहे त्यांच्यासाठी हे नियम महत्त्वाचे आहेत.

संदर्भ: ताडी हे पामच्या झाडापासून बनवलेले पेय असून केरळमध्ये ते विकणारी ताडीची दुकाने हे राज्यातील पारंपरिक कामाचे ठिकाण आहे. या खटल्यात प्रश्न असा आहे की सुरक्षेचे नियम किती पुढे जाऊ शकतात, इतके की ते एखाद्या महिलेच्या कामाच्या हक्कावर मर्यादा आणतील.

संदर्भ: गुरुग्राम हे हरियाणातील वेगाने वाढणारे शहर असून ते दिल्लीच्या शेजारी आहे. दिल्ली आणि जवळच्या शहरांमधील वायुप्रदूषण अनेकदा शरद ऋतूच्या उत्तरार्धात आणि हिवाळ्यात वाढते, आणि बांधकामातील धूळ हा स्थानिक स्रोतांपैकी एक आहे जो कमी करण्याचा प्रशासन प्रयत्न करते.

संदर्भ: TLS प्रमाणपत्रे ही डिजिटल ओळखपत्रे आहेत, जी वेबसाइट्स आणि ऑनलाइन व्यवहार सुरक्षित ठेवण्यास मदत करतात. eMudhra डिजिटल स्वाक्षरी आणि प्रमाणपत्र सेवा विकते, त्यामुळे तिच्या प्रमाणपत्रांवर ग्राहकांचा विश्वास असणे तिच्यासाठी महत्त्वाचे आहे.

Mounjaro मधील सक्रिय घटक tirzepatide आहे, जे GLP-1 प्रकारचे औषध आहे. ते आतड्यातील एका हार्मोनसारखे काम करून रक्तातील साखर कमी करते आणि भूक कमी करते. Augmentin हे मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे antibiotic आहे, त्यामुळे हा बदल दाखवतो की मधुमेह आणि वजन कमी करणाऱ्या औषधांची मागणी भारताच्या फार्मा बाजाराला कसे नवे रूप देत आहे.

संदर्भ: नेमबाजी स्पर्धांमध्ये बंदुका आणि उपकरणांचे नियम कडक असतात, आणि अपात्र ठरवले गेल्यास संघ स्पर्धेबाहेर जातो. Shambhavi च्या आधीच्या उपकरणांच्या समस्येवरून असे दिसते की उपकरण नियम तिच्यासाठी वारंवार अडचण ठरत आहेत.

संदर्भ: पक्षांतर विरोधी कायद्यामुळे पक्ष बदलणाऱ्या आमदाराने आपली जागा गमवावी का, हे ठरवण्याचा अधिकार विधानसभा अध्यक्षांना असतो. निर्णयात विलंब झाल्याचे आव्हान दिले गेल्यास अशी प्रकरणे अनेकदा सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत पोहोचतात.

संदर्भ: IndiaAI Mission हा सरकारी कार्यक्रम असून भारतातील AI क्षमता वाढवणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे स्वदेशी मॉडेल्समुळे परदेशी प्रणालींवरील अवलंबित्व कमी होते. डेव्हलपर्स आणि व्यवसाय अशा मूलभूत मॉडेल्सचा वापर करून स्वतःची AI साधने तयार करू शकतात.

संदर्भ: तूप आणि लोणी हे अनेक भारतीय स्वयंपाकघरांतील मूलभूत पदार्थ आहेत, आणि दिवाळीसारख्या सणांआधी मागणी वाढल्यामुळे त्यांचे दर अनेकदा वाढतात. दुग्धव्यवसायातील ब्रँड स्वतःचे दर ठरवतात, त्यामुळे एका ब्रँडच्या दरवाढीचा ग्राहकांच्या खर्चावर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: भारत आपल्या गरजेचे बहुतांश खाद्यतेल आयात करतो, त्यामुळे आयातीची आकडेवारी देश परदेशी पुरवठ्यावर किती अवलंबून आहे हे दाखवते. पाम तेल सर्वाधिक वापरले जाते, त्यानंतर सोयाबीन तेल येते, आणि सणासुदीच्या खरेदीमुळे आयातीचे आकडे अनेकदा वाढतात.

संदर्भ: नेतन्याहू गेल्या 15 वर्षांपैकी बहुतेक काळ इस्रायलचे नेतृत्व करत आहेत, आणि Eisenkot हे माजी लष्करप्रमुख असून आता विरोधी बाजूला आहेत. इस्रायलच्या संसदीय व्यवस्थेत नवे सरकार बहुमताच्या आघाडीने बनवावे लागते, त्यामुळे निकाल स्थिर व्हायला वेळ लागू शकतो.

संदर्भ: ANC (African National Congress) हा नेल्सन मंडेला यांचा पक्ष असून १९९४ मधील पहिल्या लोकशाही निवडणुकीपासून त्याने दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले आहे. स्थानिक निवडणुका पाणी आणि रस्ते यांसारख्या नगरपालिका सेवा चालवणाऱ्या परिषदा निवडतात.

Context: Food safety officers run inspections on sweets and snacks, especially before Diwali when demand and sales peak. Items are checked for hygiene and quality, and samples may go to labs before any decision on sale.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका राष्ट्राध्यक्षांच्या चार वर्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यात होतात, आणि त्या अनेकदा सत्ताधारी राष्ट्राध्यक्षांवरील जनमताचा कौल मानल्या जातात. House आणि Senate वर कोणाचे नियंत्रण आहे यावरून राष्ट्राध्यक्षांना कायदे मंजूर करणे आणि नियुक्त्यांना मान्यता मिळवणे किती सहज होईल हे ठरते.

संदर्भ: आंध्र प्रदेशला अलीकडे वारंवार चक्रीवादळे आणि पुरांचा सामना करावा लागला आहे, त्यामुळे राज्य केंद्र सरकारकडून मदत मागत आहे. आंतर-मंत्रालयीन केंद्रीय पथक म्हणजे केंद्रीय अधिकाऱ्यांचा गट, जो नुकसानीचे मूल्यांकन करतो आणि मदत सुचवतो.

संदर्भ: रियल माद्रिद हा स्पेनमधील सर्वात मोठ्या फुटबॉल क्लबपैकी एक आहे, आणि त्याचे संचालक मंडळ क्लब कसा चालवला जातो यावर देखरेख ठेवते. नदाल यांनी 22 ग्रँड स्लॅम एकेरी विजेतेपदे जिंकली आणि 2024 मध्ये टेनिसमधून निवृत्ती घेतली, त्यामुळे ही भूमिका क्लब नेतृत्वाकडे त्यांचे पाऊल ठरते.

संदर्भ: व्हिटॅमिन सी संत्री, पेरू आणि आवळा यांसारख्या फळांमध्ये असते, आणि शरीर ते जास्त काळ साठवू शकत नाही, त्यामुळे नियमित सेवन महत्त्वाचे आहे. अशा अभ्यासांमधून संबंध दिसतो पण कारण सिद्ध होत नाही, म्हणून ते पुढील संशोधनाची सुरुवात असते.

संदर्भ: जिनिव्हाजवळील CERN येथे जगातील सर्वात मोठा कण प्रवेगक Large Hadron Collider चालतो. दुर्मिळ क्षयांची तपासणी Standard Model या सध्याच्या कण सिद्धांताशी केली जाते, त्यामुळे यात कुठलीही तफावत आढळल्यास नवीन भौतिकशास्त्राचे संकेत मिळू शकतात.

संदर्भ: पनीर हे भारतात मोठ्या प्रमाणात खाल्ले जाणारे ताजे कॉटेज चीज आहे, त्यामुळे अन्न गुणवत्ता तपासणी अनेक कुटुंबांसाठी महत्त्वाची आहे. अयशस्वी नमुन्यांमुळे दंड किंवा खटला होऊ शकतो, आणि नियमित तपासणी हाच निकृष्ट दर्जाचे दुग्धजन्य पदार्थ पकडण्याचा मार्ग आहे.

संदर्भ: Deutsche Bank ही जर्मनीची जागतिक बँक आहे आणि Kotak Mahindra Bank ही भारतातील एक मोठी खाजगी बँक आहे. Slump sale म्हणजे खरेदीदार व्यवसाय संपूर्णपणे ताब्यात घेतो, मालमत्ता आणि कर्मचारी वेगवेगळे न घेता.

संदर्भ: लिंडसे ग्रॅहम हे साउथ कॅरोलिनाचे दीर्घकाळ रिपब्लिकन सिनेटर होते, आणि हे राज्य अनेक दशकांपासून रिपब्लिकन पक्षाला मतदान करत आले आहे. ही निवडणूक 2026 च्या अमेरिकन मध्यावधी निवडणुकीचा भाग आहे, ज्यात मतदार संपूर्ण प्रतिनिधी सभागृह आणि सिनेटच्या सुमारे एक तृतीयांश जागांसाठी मतदान करतात.

संदर्भ: Competition and Markets Authority हा ब्रिटनचा स्पर्धा नियामक आहे, आणि ITV हा एक मोठा प्रसारक आहे. आजकाल अनेक प्रेक्षक स्ट्रीमिंग सेवा पाहतात, त्यामुळे आजच्या सवयींनुसार जुन्या माध्यम नियमांचा आढावा घ्यावा, असे सरकारला वाटते.

संदर्भ: टेस्ला आणि स्पेसएक्स या दोन्ही कंपन्यांचे नेतृत्व एलॉन मस्क करतात, त्यामुळे गुंतवणूकदार त्यांच्या सार्वजनिक आणि राजकीय हालचालींकडे लक्ष ठेवून असतात. मिडटर्म निवडणुका ठरवतात की कोणता पक्ष कॉंग्रेसवर नियंत्रण ठेवेल, आणि अपेक्षित धोरणबदलांवर बाजार अनेकदा प्रतिक्रिया देतो.

संदर्भ: शबरीमला हे केरळमधील मंदिर आहे, जिथे प्रत्येक यात्रा हंगामात प्रचंड गर्दी होते. दुकानदारांकडून जास्त पैसे घेण्याची तक्रार बऱ्याच काळापासून होत आहे. अधिकृत डिजिटल सेवांमुळे भाविकांचा प्रवास सोपा आणि अधिक न्याय्य व्हावा, असा उद्देश आहे.

कॅनडा आणि US हे जवळचे व्यापार भागीदार आहेत, आणि US ने कॅनडाच्या वस्तूंवर लावलेले टॅरिफ हा मोठा वादाचा मुद्दा राहिला आहे. US midterm निवडणुका दर दोन वर्षांनी होतात आणि त्या Congress वर कोणत्या पक्षाचे नियंत्रण असेल हे बदलू शकतात, ज्याचा व्यापार धोरणावर परिणाम होतो.

संदर्भ: Asian Champions Trophy ही खंडातील राष्ट्रीय संघांची मुख्य हॉकी स्पर्धा आहे. जपान आणि दक्षिण कोरिया हे आशियातील सर्वात बलवान हॉकी संघांपैकी आहेत, त्यामुळे अंतिम सामना भारताच्या फॉर्मची चांगली कसोटी ठरेल.

हॅलोवीन मिठाई अनेकदा मोठ्या प्रमाणात खरेदी करून मुलांमध्ये वाटली जाते, त्यामुळे अन्न सुरक्षा तपासणी महत्त्वाची आहे. ऑस्ट्रिया, जर्मनी आणि हंगेरी हे सर्व युरोपियन युनियनचे सदस्य देश असून ते समान अन्न सुरक्षा नियम पाळतात.

संदर्भ: सागरी उष्णतेच्या लाटा म्हणजे समुद्राचे पाणी असामान्यपणे गरम राहण्याचे दीर्घ काळ. जगातील अनेक भागांत अशा लाटांमुळे प्रवाळ खडकांचे नुकसान झाले आहे. मच्छीमार आणि किनारी समुदायांनी तयारी करावी यासाठी INCOIS असे महासागर इशारे जारी करते.

संदर्भ: उत्तर भारतात, विशेषतः हिवाळ्यात, वायू प्रदूषण ही मोठी सार्वजनिक आरोग्याची समस्या आहे, आणि दिल्लीत अनेकदा हवेची गुणवत्ता अत्यंत खराब असते. अशा डॅशबोर्डमुळे बाहेर फिरणे सुरक्षित आहे का हे वाचकांना ठरवता येते.

संदर्भ: मतदानानंतर इस्रायलचे राष्ट्राध्यक्ष आयझॅक हर्झोग आता विविध पक्षांशी चर्चा करत आहेत. कोणत्याही पक्षाला स्पष्ट बहुमत मिळालेले नाही, त्यामुळे पुढचे सरकार कोण बनवणार हे आघाड्यांच्या करारांवर अवलंबून असेल.

संदर्भ: NVS-03 हा भारताच्या NavIC प्रादेशिक नेव्हिगेशन प्रणालीचा भाग आहे. ही प्रणाली भारत आणि जवळच्या प्रदेशांना सेवा देण्यासाठी जिओसिंक्रोनस कक्षेतील उपग्रहांवर अवलंबून असते. प्रत्येक उपग्रहाला अंतिम कक्षेत पोहोचून आरोग्य तपासण्या पार कराव्या लागतात, मगच त्याचा वापर करता येतो.

संदर्भ: रणजी ट्रॉफी ही भारतातील प्रमुख प्रथम श्रेणी क्रिकेट स्पर्धा आहे, जी राज्य संघांमध्ये अनेक दिवस खेळवली जाते. सामन्यांनंतर खेळाडूंची प्रतिक्रिया अनेकदा देशांतर्गत हंगामातील डावपेच स्पष्ट करते.

संदर्भ: रवांडा आणि लोकशाही प्रजासत्ताक काँगो यांच्यात पूर्व DR Congo मध्ये दीर्घकाळ संघर्ष सुरू आहे, आणि रवांडावर तिथल्या सशस्त्र गटांना पाठिंबा दिल्याचा आरोप अनेकदा होतो. अमेरिकेचे निर्बंध हे त्या लढाईला दिलेल्या अनेक आंतरराष्ट्रीय प्रतिसादांपैकी एक आहेत.

संदर्भ: अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुका अध्यक्षांच्या कार्यकाळाच्या मध्यावर होतात आणि त्या काँग्रेसवर कोणाचे नियंत्रण असेल तसेच अनेक राज्य पदांवर कोण येईल हे ठरवतात. भारतीय वंशाचे रामास्वामी हे प्रमुख उमेदवार होते, आणि त्यांच्या पराभवामुळे अमेरिकेतील राजकारणात भारतीय-अमेरिकनांच्या कथेत आणखी एक भर पडते.

संदर्भ: SIR म्हणजे Special Intensive Revision, ज्यात निवडणूक आयोग तपशीलवार तपासणी करून मतदार यादी अद्ययावत करतो. Form 6 हा भारतात मतदार यादीत नवीन मतदार जोडण्यासाठी वापरला जाणारा अर्ज आहे.

संदर्भ: हिवाळ्यात थंड हवामानामुळे धूर आणि धूळ जमिनीजवळ अडकते, त्यामुळे दिल्लीची हवा अनेकदा हानिकारक बनते. दिवाळीतील फटाके यात भर घालतात, म्हणूनच उत्सवादरम्यान अनेक शहरे फटाक्यांवर मर्यादा आणतात.

Context: Senate seats decide which party controls the Senate, which is separate from the House of Representatives. Susan Collins had held the Maine seat since 1997, and this result came during the wider 2026 US midterm elections.

GRAP म्हणजे Graded Response Action Plan, म्हणजे दिल्लीतील हवा जसजशी बिघडते तसतसे टप्प्याटप्प्याने कडक होणारे उपाय. हिवाळ्यातील धूर आणि थंड हवा दरवर्षी राजधानीत प्रदूषण अडकवून ठेवतात, त्यामुळे हे निर्बंध वारंवार परत येतात.