डेटा सेंटर म्हणजे AI आणि ऑनलाइन सेवा चालवणारी मोठी संगणक केंद्रे, जी भरपूर वीज आणि पाणी वापरतात. अमेरिकेत त्यांना स्थानिक विरोध वाढल्यामुळे कंपन्या अशी आश्वासने देत आहेत.

संदर्भ: सोने कर्जात कर्जदार दागिने तारण ठेवून रोख रक्कम मिळवतो, आणि हप्ते चुकल्यास कर्जदाता ते सोने स्वतःकडे ठेवू शकतो. CIBIL ही भारतातील सर्वात प्रसिद्ध क्रेडिट ब्युरो असून ती कर्ज परतफेडीच्या नोंदी ठेवते.

संदर्भ: CERT-In ही राष्ट्रीय संस्था असून ती सायबर धोक्यांवर लक्ष ठेवते आणि संस्थांना त्याबाबत इशारा देते. बँका आणि वित्तीय कंपन्या ग्राहकांचे पैसे व डेटा सांभाळतात, त्यामुळे त्यांच्यावरील हल्ले नियामकांसाठी मोठी चिंता असतात.

संदर्भ: AI agents असे प्रोग्राम आहेत जे वापरकर्त्यासाठी स्वतः कृती करतात, जसे की अ‍ॅप्स किंवा साधने वापरणे. CERT-In ही भारताची राष्ट्रीय सायबर सुरक्षा संस्था असून ती संस्थांसाठी सुरक्षेचे मार्गदर्शन ठरवते. कंपन्या agents ना कंपनीच्या डेटापर्यंत प्रवेश देत असल्याने, ते काय करू शकतात यावर नियंत्रण ठेवणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

CERT-In ही भारतातील सायबर धोक्यांचा मागोवा घेऊन त्यांना प्रतिसाद देणारी राष्ट्रीय संस्था आहे. बँका आणि फिनटेक अ‍ॅप्स ग्राहकांचे पैसे आणि वैयक्तिक माहिती सांभाळतात, म्हणून हल्लेखोर त्यांना अनेकदा लक्ष्य करतात.

UPSC दरवर्षी Civil Services Examination घेते आणि IAS, IPS, IFS सारख्या सेवांसाठी अधिकारी निवडते. ही परीक्षा टप्प्याटप्प्याने होते: आधी preliminary चाचणी, मग ही मुख्य लेखी परीक्षा आणि शेवटी personality interview.

संदर्भ: पृथ्वीभोवती हजारो जुने उपग्रह आणि रॉकेटचे भाग फिरत आहेत, आणि त्यांच्या टक्करींमुळे आणखी कचरा तयार होऊ शकतो जो कार्यरत उपग्रहांना धोका निर्माण करतो. अंतराळ संस्था आणि कंपन्या स्वच्छतेच्या पद्धती शोधत आहेत, आणि 2020 मध्ये क्षेत्र खुले झाल्यापासून भारतातील खाजगी अंतराळ क्षेत्र वाढले आहे.

संदर्भ: Nvidia बहुतेक AI डेटा सेंटरना शक्ती देणारे ग्राफिक्स चिप्स बनवते, म्हणून त्यांच्या शेअरच्या किमतीकडे AI च्या मागणीचे मापक म्हणून पाहिले जाते. डेटा सेंटरचे नियम महत्त्वाचे असतात, कारण ते AI ला लागणारी संगणन क्षमता कंपन्या किती वेगाने उभारतात यावर परिणाम करू शकतात.

संदर्भ: TNPSC म्हणजे तमिळनाडू लोकसेवा आयोग, जो राज्य सरकारच्या अनेक नोकऱ्यांसाठी भरती घेतो. वयोमर्यादा कोण अर्ज करू शकतो हे ठरवते, त्यामुळे वयोमर्यादेच्या जवळ असलेल्या उमेदवारांसाठी अशा बदलांचा मोठा परिणाम होतो.

संदर्भ: अग्निपथ ही अल्पकालीन सेवा योजना आहे ज्यात भरती झालेले सैनिक सशस्त्र दलात चार वर्षे सेवा करतात, आणि नंतर काय होणार याबद्दल अनेकांनी विचारणा केली आहे. यापूर्वीच्या बातम्यांनुसार लष्कर केवळ दिलासा देण्याचा विचार करत होते, आता योजना पक्क्या धोरणाकडे वळली आहे.

संदर्भ: बायआउट म्हणजे नोकरी सोडण्यास तयार झालेल्या कर्मचाऱ्यांना दिली जाणारी रक्कम. टेक कंपन्या अनेकदा संघांची पुनर्रचना करण्यासाठी अशा योजना वापरतात. अशा हालचालींवरून बदलत्या प्राधान्यक्रमांचे संकेत मिळू शकतात, जे भारतासह अनेक देशांतील तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कामगारांसाठी महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: ABB ही स्विस-स्वीडिश अभियांत्रिकी समूह कंपनी आहे, तर सॉफ्टबँक ही जपानी गुंतवणूक कंपनी आहे. चीन देशाबाहेर जाणाऱ्या डेटावर आणि प्रगत एआय तंत्रज्ञानावर अधिक कडक नियंत्रण ठेवत आहे, त्यामुळे सीमापार एआय करारांची अधिक बारकाईने तपासणी होत आहे.

संदर्भ: UPI ही NPCI चालवत असलेली त्वरित मोबाईल पेमेंट प्रणाली आहे आणि ती भारतातील सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या पेमेंट माध्यमांपैकी एक बनली आहे. व्यापाऱ्यांकडून UPI वर बहुतेक वेळा कोणतेही शुल्क घेतले जात नव्हते, त्यामुळे कोणतेही शुल्क लागणे दुकानदार आणि छोट्या विक्रेत्यांसाठी मोठा बदल आहे.

संदर्भ: जगभरातील कंपन्या ग्राहक सेवा, खरेदी आणि अंतर्गत कामांमध्ये AI जोडत आहेत, त्यामुळे आता AI जोखीम व्यवस्थापित करणे प्रत्येक आकाराच्या व्यवसायासाठी महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: CCMB म्हणजे Centre for Cellular and Molecular Biology, हैदराबादमधील सरकारी निधीवर चालणारी संशोधन संस्था आहे. अशा जनुक अभ्यासांमुळे कुटुंबातील कोणत्या सदस्यांना धोका असू शकतो हे डॉक्टरांना समजण्यास मदत होऊ शकते.

संदर्भ: कर हिस्सा म्हणजे केंद्राच्या करउत्पन्नातील तो वाटा जो केंद्र राज्यांना देते, आणि राज्ये तो आपल्या खर्चासाठी वापरतात. सणासुदीच्या काळातील अतिरिक्त खर्च भागवण्यासाठी पैसे लवकर मिळाल्याने राज्यांना मदत होते.

संदर्भ: व्हिसा आणि पासपोर्टचे नियम ठरवतात की कोण भारतात प्रवेश करू शकते आणि किती काळ राहू शकते. हे नियम प्रामुख्याने पासपोर्ट कायदा आणि विदेशी नागरिक कायदा यांच्या अंतर्गत ठरवले जातात. येथे राहणाऱ्या अनेक निर्वासितांकडे अधिकृत दर्जा नसतो, त्यामुळे या नियमांमधील बदल त्यांच्या कायदेशीर वास्तव्यासाठी महत्त्वाचे ठरतात.

संदर्भ: DXOMARK ही स्वतंत्र चाचणी प्रयोगशाळा असून ती फोनच्या कॅमेऱ्यांना गुण देते. खरेदीदार अनेकदा तिची क्रमवारी वापरून फ्लॅगशिप मॉडेल्सची तुलना करतात. या किंमतीचे प्रीमियम फोन Apple, Samsung आणि Google च्या टॉप मॉडेल्सशी स्पर्धा करतात.

औद्योगिक धोरणे ही राज्य सरकारांची योजना असते, ज्यात कारखाने आणि गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्यासाठी कर सवलत, जमीन आणि अनुदान दिले जाते. Suvendu Adhikari हे West Bengal चे मुख्यमंत्री आहेत, आणि राज्याला उत्पादन क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढवायची आहे.

व्हिसा प्रकार म्हणजे परदेश भेटीचा उद्देश, जसे की पर्यटन, व्यवसाय किंवा शिक्षण, आणि त्यासोबत जोडलेले नियम. प्रकार कमी असतील तर सहसा फॉर्मही कमी होतात आणि अर्जदारांचा गोंधळ कमी होतो.

संदर्भ: जनरेटिव्ह AI साधने मजकुराच्या सूचनांवरून प्रतिमा तयार करू शकतात आणि त्यातील अनेक साधने ऑनलाइन उपलब्ध मोठ्या कलाकृतींच्या संग्रहावर आधारित आहेत. संमती आणि श्रेय याबाबतचा वाद आता प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या कलाकारांवर परिणाम करत आहे, कारण त्यांना स्वस्त AI निर्मितीशी स्पर्धा करावी लागत आहे.

दिवाळी हा भारतातील सर्वात मोठ्या सणासुदीच्या खरेदी हंगामांपैकी एक आहे, जेव्हा अनेक लोक फोन खरेदी करतात आणि सवलती सामान्य असतात. सणानंतर किमती बदलणे अनेकदा खरेदीच्या गर्दीनंतर होते, म्हणून खरेदीदारांनी काळजीपूर्वक नियोजन करावे.

संदर्भ: Colorado Party ने पराग्वेच्या राजकारणावर अनेक दशके वर्चस्व ठेवले आहे, त्यामुळे त्यांच्या खासदारांनी महाभियोगात सामील होणे असामान्य आहे. महाभियोग ही एक औपचारिक प्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये विधिमंडळ सदस्य निवडून आलेल्या नेत्याला पदावरून हटवू शकतात.

संदर्भ: आधार ही भारताची १२ अंकी बायोमेट्रिक ओळख प्रणाली आहे, जी बँकिंग, सिम कार्ड आणि सरकारी सेवांसाठी ओळख पटवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. कागदविरहित पडताळणीमुळे ही प्रक्रिया जलद होईल आणि भौतिक प्रतींवरील अवलंबित्व कमी होण्याचे उद्दिष्ट आहे.

संदर्भ: सरकारी नोकऱ्यांसाठीच्या वयोमर्यादा साधारणपणे काटेकोरपणे लागू केल्या जातात, त्यामुळे तात्पुरती सवलत हा अपवाद आहे. भरती लांबल्यामुळे पात्र उमेदवार वयोमर्यादा ओलांडतात, तेव्हा अशा बदलांआधी अनेकदा आंदोलने होतात.

संदर्भ: महागाई भत्ता हा राहणीमान खर्चासाठी दिला जाणारा भत्ता असून केंद्र आणि राज्य सरकारे त्यात वेळोवेळी सुधारणा करतात, अनेकदा महागाई वाढल्यानंतर. Tamil Nadu आणि Uttarakhand यांसारख्या इतर राज्यांनीही अलीकडे अशाच बदल केले आहेत.

Paraguay हा दक्षिण अमेरिकेतील देश आहे, जिथे अध्यक्षांचा कार्यकाळ एकदाच पाच वर्षांचा असतो. Impeachment ही अशी प्रक्रिया आहे ज्यात कायदेमंडळ मोठ्या अधिकाऱ्यांवर औपचारिक आरोप लावू शकते, आणि ती साधारण निवडणुकीपेक्षा वेगळी असते.

CMFRI ही कोचीमधील सरकारी संशोधन संस्था आहे, जी मासे आणि सागरी जीवसृष्टीचा अभ्यास करते. Stranding म्हणजे एखादा समुद्री प्राणी किनाऱ्यावर वाहून येणे, अनेकदा मृत किंवा संकटात असलेल्या अवस्थेत. अशा घटनांचा मागोवा घेतल्याने शास्त्रज्ञांना नमुने ओळखता येतात.

संदर्भ: UGC ही देशातील विद्यापीठे आणि महाविद्यालयांसाठी मानके ठरवणारी राष्ट्रीय संस्था आहे. नवीन विद्यार्थ्यांचा छळ करणाऱ्या रॅगिंगवर अनेक वर्षांपासून बंदी आहे, आणि सध्याचे नियम पुरेसे कठोर आहेत का, हा या खटल्यातील प्रश्न आहे.

झाडे वाढताना हवेतील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात, म्हणून जंगले कार्बन सिंक म्हणून काम करतात. ॲमेझॉन हे जगातील सर्वात मोठ्या वर्षावनांपैकी एक असल्यामुळे त्याच्या भूमिकेतील बदलाचा जागतिक हवामानावर परिणाम होतो.

संदर्भ: OpenAI ChatGPT बनवते, आणि Anthropic, जे Claude चॅटबॉट बनवते, कंपन्यांना AI साधने विकण्यात तिचा मुख्य स्पर्धक आहे. IPO म्हणजे शेअर बाजारात लोकांना शेअर विकणे, त्यामुळे ही योजना AI व्यवसाय किती मोठा झाला आहे हे दर्शवते.

संदर्भ: NOC म्हणजे परदेशी लीगमध्ये सामील होण्यापूर्वी खेळाडूला त्याच्या बोर्डाकडून घ्यावी लागणारी मान्यता. T10 हा क्रिकेटचा छोटा प्रकार असून त्यात प्रत्येक डाव 10 षटकांचा असतो.

Context: Particle physicists study the tiniest building blocks of matter, and rare decays can hint at physics beyond current theories. Searches like this often take decades because such events are extremely hard to spot.

संदर्भ: दिवाळी हा हिंदूंचा दिव्यांचा सण आहे आणि या उत्सवात फटाक्यांना मोठे स्थान असते. दिल्ली आणि इतर शहरांमध्ये सणाच्या काळात अनेकदा धुरके वाढते, म्हणूनच फटाक्यांसाठी वेळेची मर्यादा घालणे सामान्य आहे.

संदर्भ: CPSEs म्हणजे सरकारी मालकीच्या कंपन्या, जसे की रेल्वे आणि ऊर्जा कंपन्या, ज्यांच्याकडे न वापरलेली जमीन आणि इमारती असू शकतात. मालमत्ता मुद्रीकरण म्हणजे सरकारने पैसे उभारण्यासाठी अशी मालमत्ता विकणे किंवा भाड्याने देणे.

संदर्भ: Gemini हा गुगलचा AI चॅटबॉट आहे, आणि Classroom हे त्यांचे ऑनलाइन साधन आहे ज्याद्वारे शाळा धडे आणि गृहपाठ शेअर करतात. तरुण वापरकर्त्यांच्या सुरक्षितता आणि गोपनीयतेविषयी प्रश्न वाढत असल्याने कंपन्या आणि शाळा अधिक कडक डीफॉल्ट सेटिंग्ज ठेवत आहेत.

संदर्भ: स्थानिक स्वराज्य संस्था निवडणुका अचूक मतदार यादीवर अवलंबून असतात, कारण त्यावरूनच कोण मतदान करू शकतो हे ठरते. यादीतील अडचणींमुळे निवडणुका लांबू शकतात किंवा पात्र नागरिक मतदानापासून वंचित राहू शकतात.

भारताच्या ईशान्य भागातील अनेक लोक बऱ्याच काळापासून कामासाठी देशातील इतर भागांत जात आहेत. अशा अभ्यासांमध्ये लहान शेती आणि कर्ज ही सामान्यपणे सांगितली जाणारी कारणे असतात.

संदर्भ: अग्निवीर हे अग्निपथ योजनेअंतर्गत भरती झालेले जवान आहेत. ही योजना 2022 मध्ये सुरू झाली. सशस्त्र दलात आयुष्यभराच्या करिअरऐवजी ते ठराविक मुदतीचे करार पूर्ण करतात. त्यांच्या सेवानियमांतील कोणताही बदल हजारो तरुणांच्या आयुष्यावर आणि योजनांवर परिणाम करतो.

संदर्भ: अ‍ॅग्रीव्होल्टाइक्स म्हणजे शेतजमीन पिके आणि सौर पॅनेल यांच्यात वाटून वापरण्याची पद्धत. देश सौरऊर्जा वाढवत असताना अन्नधान्यासाठी शेतजमीन टिकवणे आवश्यक असल्याने हा विषय महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: भारतीय कायद्यानुसार वॉरंटशिवाय अटक झालेल्या व्यक्तीला 24 तासांच्या आत दंडाधिकाऱ्यांसमोर हजर करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे सुरुवातीचा क्षण कोणता धरला जातो, यावरून पोलीस त्या पायरीपूर्वी एखाद्याला किती वेळ ताब्यात ठेवू शकतात हे ठरते.

Cloud seeding म्हणजे ढगांमध्ये silver iodide सारखे पदार्थ फवारून पाऊस पाडण्याचा प्रयत्न करणे. Delhi मधील हिवाळ्यातील धुके तयार होण्यामागे पिकांचे अवशेष जाळणे, वाहतूक आणि थंड, स्थिर हवा प्रदूषक अडकवून ठेवतात, हे कारण आहे.

संदर्भ: ALMM म्हणजे Approved List of Models and Manufacturers, म्हणजे देशांतर्गत उत्पादकांची यादी, ज्यांची उपकरणे काही सरकार-समर्थित सौर प्रकल्पांसाठी पात्र ठरतात. व्यापक नियमांमुळे व्यवसाय आयात केलेल्या भागांकडून भारतीय कारखान्यांकडे वळू शकतो.

नेपाळ आणि भूतानच्या सीमा भारताला खुल्या किंवा बऱ्याचशा मोकळ्या आहेत, त्यामुळे अनेक भारतीय तिथे व्हिसाशिवाय प्रवास करतात. या प्रवासाचे नियम वेळोवेळी बदलत असतात, म्हणून प्रवासाआधी ताजी सूचना तपासणे उपयुक्त ठरते.

संदर्भ: अनेक हॅकिंगच्या घटनांनंतर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने बँकांसाठी सायबर तपासण्या अलीकडेच कडक केल्या आहेत. हल्लेखोर आणि बचाव करणारे दोघेही आता AI साधनांचा प्रयोग करत आहेत, म्हणूनच हा विषय सतत चर्चेत येतो.

Context: Voyager 1 launched in 1977 and is now the most distant spacecraft from Earth, still sending data from interstellar space. One light-day is about 26 billion kilometres, the distance light travels in a single day.

Apple चा iOS हे iPhone चालवणारे सॉफ्टवेअर आहे, आणि 27.3 सारखे पॉइंट अपडेट्स दरवर्षीच्या मोठ्या आवृत्त्यांदरम्यान येतात. Apple Intelligence या ब्रँड नावाखाली Apple Siri सारखी AI वैशिष्ट्ये जोडत आहे, ज्यामुळे AI रोजच्या फोन वापरात आणण्याचा हा प्रयत्न आहे.

संदर्भ: कर्नाटकातील बहुतांश दूध सहकारी संस्थांमार्फत जाते, त्यामुळे दरसुधारणांचा परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर आणि घरच्या खर्चावर दोन्हीवर होतो. KRRS म्हणजे कर्नाटक राज्य रायथा संघ, हे राज्यातील एक मोठे शेतकरी संघटन असून ते दुग्ध आणि पीक उत्पादकांचे प्रतिनिधित्व करते.

संदर्भ: सार्वजनिक लेखा समिती ही संसदेची समिती असून ती सरकारी पैशांचा खर्च कसा होतो ते तपासते आणि सरकारच्या लेखापरीक्षकांचे अहवाल पाहते. भारतीय रेल्वे हे जगातील सर्वात मोठ्या रेल्वे जाळ्यांपैकी एक आहे आणि ती दररोज लाखो प्रवाशांची वाहतूक करते.

संदर्भ: एन्झाइम ही प्रथिने असतात जी जिवंत पेशींमधील रासायनिक क्रिया वेगाने घडवतात, आणि संशोधक अनेकदा त्यात बदल करून पेशींचे वर्तन बदलतात. प्रकाशाने नियंत्रित होणाऱ्या पेशी हे जीवशास्त्रातील नवे संशोधन क्षेत्र आहे.

AI लॅब म्हणजे मोठी चॅटबॉट मॉडेल्स बनवणाऱ्या कंपन्यांसारख्या संस्था. जगभरातील सरकारे त्यांचे नियमन कसे करायचे हे अजूनही ठरवत आहेत, आणि पेंटागॉन म्हणजे अमेरिकेचा संरक्षण विभाग.

Context: Data centres house the computers behind online services and AI, and they need large amounts of land and power. Disputes like this often arise when big tech companies pick sites for new AI facilities near homes or nature.

सौर आणि पवन ऊर्जा फक्त सूर्यप्रकाश किंवा वारा असतानाच वीज तयार करते, त्यामुळे ती इतर वेळी वापरण्यासाठी साठवण गरजेची आहे. ग्रिड-स्केल साठवण म्हणजे मुख्य वीज जाळ्याला जोडलेली मोठी बॅटरी किंवा तत्सम मोठी यंत्रणा.

संदर्भ: शिक्षक भरती परीक्षांमुळे राज्यांना सरकारी शाळांमधील रिक्त जागा भरता येतात, आणि अनेक उमेदवार त्यासाठी महिनोनमहिने तयारी करतात. भारतातील पदवीधरांसाठी शिक्षकाची नोकरी हे अनेकदा स्थिर करिअरचे ध्येय असते.

संदर्भ: NavIC ही भारताची स्वतःची प्रादेशिक नेव्हिगेशन प्रणाली आहे, जी भारत आणि जवळपासच्या भागांत स्थान-सेवा देण्यासाठी बनवली आहे. Axiom-4 ही 2025 मधील खासगी मोहीम होती, जी आंतरराष्ट्रीय अवकाश स्थानकाकडे गेली होती आणि तिच्यात एक भारतीय अंतराळवीर होता.

आधार हा 12 अंकी ओळख क्रमांक असून तो अनेक सरकारी अनुदाने आणि पेमेंटसाठी वापरला जातो. SIR म्हणजे निवडणूक आयोगाची मतदार याद्यांची विशेष पुनरीक्षण प्रक्रिया, त्यामुळे कल्याणकारी योजनांचा लाभ व्यक्तीचे नाव मतदार यादीत आहे की नाही यावर अवलंबून आहे, हा वाद या बदलाशी जोडला गेला आहे.

जुन्या वाहनाची मालकी बदलताना नोंदणीच्या नोंदी लागतात, आणि त्या राज्य परिवहन कार्यालयांकडून हाताळल्या जातात. त्यामुळे शुल्क आणि कागदपत्रांची प्रक्रिया एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात वेगळी असू शकते.

संदर्भ: ग्राम पंचायत म्हणजे भारतातील गावपातळीवर निवडून दिली जाणारी परिषद, आणि SHO म्हणजे पोलीस ठाण्याचा प्रभारी अधिकारी. समुदायांमधील तणाव वाढून वादात रूपांतरित होण्यापूर्वी तो कमी करण्यासाठी सलोखा समित्या हा एक सामान्य मार्ग आहे.

संदर्भ: रब्बी हा हिवाळी पेरणीचा हंगाम आहे, ज्यात मान्सूननंतर गहू आणि मोहरीसारखी पिके लावली जातात. चक्रीवादळांमध्ये अनेकदा मुसळधार पाऊस पडतो, पण शेतांना सतत आणि वेळोवेळी पसरलेला पाऊस हवा असतो, म्हणूनच केवळ वादळांनी मदत होईलच असे नाही.

zepto म्हणजे एका सेक्स्टिलियनवा भाग, त्यामुळे zeptoverse अत्यंत सूक्ष्म प्रमाणांचा संदर्भ देते. कण भौतिकशास्त्र पदार्थाच्या सर्वात लहान घटकांचा अभ्यास करते, आणि अधिक सूक्ष्म पातळीवर पोहोचल्याने शास्त्रज्ञांच्या ज्ञानात बदल होऊ शकतो.

संदर्भ: गिनी-बिसाऊ हा पश्चिम आफ्रिकेतील देश असून 1974 पर्यंत तो पोर्तुगीज वसाहत होता. वैद्यकीय संशोधनात काही सहभागींना प्लेसबो देणाऱ्या चाचण्या सामान्य आहेत, पण गरीब देशांतील टीकाकार अनेकदा त्या न्याय्य आहेत का असा प्रश्न विचारतात.

संदर्भ: भारतात अलीकडच्या काही वर्षांत दूषित किंवा निकृष्ट दर्जाच्या औषधांची अनेक प्रकरणे समोर आली आहेत, ज्यामुळे औषध उत्पादकांवर अधिक कडक तपासणीची मागणी झाली. हा प्रस्ताव अशा अपयशांवर परवाना देणारी यंत्रणा कशी प्रतिक्रिया देते ते बदलू शकतो.

भारतात रस्ते प्रकल्पांना अनेकदा टप्प्याटप्प्याने निधी दिला जातो. खर्च वाढल्यावर किंवा कामाची व्याप्ती वाढल्यावर राज्य मंत्रिमंडळ अतिरिक्त पैशांना मंजुरी देते. अशा वाढीव निधीमुळे मोठे प्रकल्प पुढे सरकत राहतात.

संदर्भ: कर्नाटक मोफत वीज हमीसारख्या मोठ्या योजना चालवते, आणि त्यांना दरवर्षी मोठ्या अर्थसंकल्पाची गरज असते. अशा योजनांसाठी राज्ये पैसे उभे करण्याचे मार्ग शोधतात, तेव्हा अशी दरवाढ अनेकदा होते.

संदर्भ: Form 6 हा भारतातील मतदार यादीत नाव समाविष्ट करण्यासाठी लोक वापरतात, आणि SIR म्हणजेच Special Intensive Revision ही निवडणूक आयोगाने मतदार याद्यांची केलेली तपासणी आहे. या दोन्हीमधील संबंध महत्त्वाचा आहे, कारण मतदार यादी कोण मतदान करू शकतो हे ठरवते.

संदर्भ: Olympic कोटा म्हणजे Games आधी एखाद्या देशाला खेळाडूसाठी मिळणारी जागा, त्यामुळे लवकर मिळालेले कोटे नियोजनासाठी उपयोगी पडतात. ISSF ही आंतरराष्ट्रीय नेमबाजी संस्था असून तीच World Championships आयोजित करते.

रोनाल्डो जगातील सर्वात प्रसिद्ध फुटबॉलपटूंपैकी एक असून अनेक दशके क्लब आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळला आहे. ही बातमी त्याच्या पोर्तुगालमधील कारकिर्दीविषयी आहे, त्याच्या संपूर्ण खेळाच्या कारकिर्दीविषयी नाही.

संदर्भ: GLOF मध्ये हिमनदी तलाव आपला नैसर्गिक अडथळा फोडून बाहेर पडतो आणि पाणी व मलबा खालच्या भागात वेगाने वाहत जातो. हिमालयातील हिमनद्या बदलत आहेत आणि असे पूर या प्रदेशातील डोंगराळ समुदायांसाठी वाढती चिंता आहेत.

संदर्भ: पीएमके हा तमिळनाडूमधील एक राजकीय पक्ष आहे. चेन्नईजवळील पल्लिकरणai सारख्या पाणथळ जागा पावसाचे पाणी साठवतात आणि पूर ओसरण्यास मदत करतात, त्यामुळे त्यांच्यात बदल झाल्यास लोकांची चिंता वाढते.

संदर्भ: CBG म्हणजे बायोगॅसवर प्रक्रिया करून तो नैसर्गिक वायूसारखा वापरता येईल असा बनवलेला वायू. तो सहसा शेतीतील अवशेष, गुरांचे शेण आणि नगरपालिकेचा कचरा यापासून बनतो. इंधन आयात कमी करणे आणि कचरा विल्हेवाटीच्या समस्या कमी करणे, हे स्वच्छ ऊर्जेच्या मोठ्या प्रयत्नांचा भाग म्हणून भारताचे उद्दिष्ट आहे.

संदर्भ: भारतात खनिज कर आणि रॉयल्टी केंद्र आणि राज्यांमध्ये वाटली जाते, आणि बॅटरी व इलेक्ट्रॉनिक्ससाठी महत्त्वाच्या खनिजांची गरज असते. यातील बराचसा पुरवठा आयात केला जातो, त्यामुळे स्थानिक प्रक्रिया उभारणे हे दीर्घकाळचे धोरणात्मक उद्दिष्ट आहे.

डेटा सेंटर म्हणजे AI साधने आणि क्लाउड सेवा चालवणाऱ्या प्रचंड संगणक इमारती. त्यांच्या वाढीसाठी वीज आणि परवानग्या लागतात. AI कंपन्यांमधील गुंतवणूकदार या योजनांवर बारकाईने लक्ष ठेवतात, त्यामुळे वॉशिंग्टनमधील धोरणबदल टेक शेअर्सना हलवू शकतात.

संदर्भ: KYC म्हणजे know your customer, म्हणजे ब्रोकर आणि बँका खाते उघडण्यापूर्वी करत असलेली ओळख पडताळणी. सोपे नियम गुंतवणूक सुरू करणे सोपे करू शकतात, पण या तपासण्या गुंतवणूकदार आणि संपूर्ण व्यवस्था दोघांच्याही संरक्षणासाठी असतात.

Context: Test cricket is the longest form of the game, played over up to five days. Bangladesh and West Indies have a long rivalry, and this match is part of West Indies' tour of Bangladesh.

फ्रान्समध्ये अलीकडच्या काही वर्षांत मोठे संप वारंवार झाले आहेत, ज्यात २०२३ मधील निवृत्तीवेतन बदलांविरोधातील संपाचा समावेश आहे. कामगार संघटना आणि विद्यार्थी अनेकदा जास्त वेतन आणि अधिक न्याय्य नोकरीच्या संधींसाठी आग्रह धरतात, त्यामुळे हा मोर्चा देशातील व्यापक चर्चेशी जुळणारा आहे.

संदर्भ: मुंबईचे विमानतळ खूप गजबजलेले असून तेथे धावपट्टीचा वेळ मर्यादित आहे, त्यामुळे स्लॉट काटेकोरपणे नियंत्रित केले जातात. नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे दुसरे केंद्र म्हणून सुरू झाले आहे, जेणेकरून जुन्या मुंबई विमानतळावरील काही वाहतूक कमी होईल.

संदर्भ: बल्लारी रोड मध्य बेंगळूरुला विमानतळाशी जोडणारा मोठा मार्ग आहे, त्यामुळे तिथे दीर्घकाळ चालणारे बांधकाम अनेक प्रवाशांवर परिणाम करेल. शहरातील व्यस्त रस्त्यांवरील कोंडी कमी करण्यासाठी उन्नत मार्ग आणि बोगदे बांधले जातात, पण ते पूर्ण व्हायला वेळ लागतो.

संदर्भ: बांगलादेश हा जगातील सर्वात मोठ्या गारमेंट निर्यातदारांपैकी एक आहे आणि या क्षेत्रात लाखो लोक काम करतात, त्यात अनेक महिला आहेत. त्यामुळे वेतनाचे वाद आले की कारखाने आणि सरकार दोघांवरही दबाव येतो.

संदर्भ: Indiramma घरे ही Telangana च्या राज्य गृहनिर्माण कार्यक्रमांतर्गत बांधलेली घरे आहेत. कुटुंब विमा योजना सहसा कुटुंबांच्या वैद्यकीय खर्चाला संरक्षण देण्याचा उद्देश ठेवतात, पण या योजनेच्या अटी अजून माहीत नाहीत.

Pralay हे surface-to-surface missile असून ते DRDO या देशातील प्रमुख संरक्षण संशोधन संस्थेने विकसित केले आहे. Quasi-ballistic missiles उड्डाणादरम्यान दिशा बदलू शकतात, त्यामुळे त्यांचा माग काढणे आणि त्यांना अडवणे अवघड होऊ शकते.

संदर्भ: Adani Ports हा भारतातील सर्वात मोठ्या बंदर चालकांपैकी एक असून तो परदेशात आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात विस्तार करत आहे. स्टोरेज व्यवसाय बंदरातून जाणाऱ्या मालाची हाताळणी करतो, त्यामुळे ही खरेदी भारताबाहेर वाढण्याच्या व्यापक धोरणाला पूरक आहे.

SHANTI कायदा हा 2025 मधील कायदा आहे, ज्यामुळे पूर्वी मुख्यतः सरकारच्या ताब्यात असलेले भारतातील अणुऊर्जा क्षेत्र खासगी कंपन्यांसाठी खुले झाले. AERB म्हणजे Atomic Energy Regulatory Board, जी अणुभट्ट्या आणि प्रकल्प सुरक्षेचे नियम पाळतात का ते तपासते.

Antibodies are proteins the immune system makes to recognise and neutralise invaders such as viruses. Hantavirus is a group of viruses that can infect people, and knowing how antibodies block it can guide future treatments.

संदर्भ: आदित्य-L1 ही ISRO ची सौर वेधशाळा असून सूर्याचा अभ्यास करण्यासाठी ती पृथ्वीपासून सुमारे 1.5 दशलक्ष किमी अंतरावर ठेवण्यात आली आहे. सौर उद्रेक पृथ्वीच्या दिशेने चार्ज झालेले कण पाठवू शकतात, त्यामुळे उपग्रह आणि दळणवळणासाठी त्यांचा अंदाज बांधणे महत्त्वाचे आहे.

एअरटेल ही भारतातील तीन मोठ्या दूरसंचार कंपन्यांपैकी एक आहे. इतर दोन रिलायन्स जिओ आणि व्होडाफोन आयडिया आहेत. तिचा नफा ग्राहक दरमहा किती पैसे देतात यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असतो, आणि अलीकडच्या काही वर्षांत दूरसंचार कंपन्यांनी हे दर वाढवले आहेत.

संदर्भ: राज्याच्या कर्जाची मुदत म्हणजे ती तारीख जेव्हा त्याचे बाँड किंवा कर्ज परत करायचे असते, म्हणून मुदत वाढवली की पैसे जास्त वर्षांमध्ये विभागले जातात. राज्ये योजना आणि पायाभूत सुविधांसाठी मोठ्या प्रमाणात कर्ज घेतात आणि केंद्र सरकार त्यांच्या आर्थिक स्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवते.

मतदार यादी म्हणजे प्रत्येक मतदारसंघात मतदानासाठी पात्र लोकांची यादी, आणि Election Commission ती वेळोवेळी सुधारते. अशा सुधारणांमध्ये नावे वगळणे हा संवेदनशील मुद्दा झाला आहे, म्हणून असे न्यायालयीन निर्णय बारकाईने पाहिले जातात.

संदर्भ: जनगणना दर दहा वर्षांनी लोकसंख्या मोजते आणि तिच्या आकडेवारीवरून निधी व जागांचे वाटप ठरते, त्यामुळे 'शहरी' याची व्याख्या महत्त्वाची आहे. अनेक भारतीय शहरे जुन्या सीमांच्या पलीकडे वाढली आहेत, त्यामुळे ग्रामीण आणि शहरी भाग आता एकमेकांत मिसळले आहेत.

WTA ही महिलांची व्यावसायिक टेनिस स्पर्धा आहे आणि चेन्नई ओपन ही भारतात होणाऱ्या तिच्या स्पर्धांपैकी एक आहे. Vaishnavi ही भारतीय खेळाडू असल्याने देशातील स्पर्धांमधील तिच्या कामगिरीकडे चाहत्यांचे बारकाईने लक्ष असते.

संदर्भ: Nvidia, Micron आणि इतर AI चिप बनवणाऱ्या कंपन्यांचे Nasdaq मध्ये मोठे वजन आहे, त्यामुळे त्यांच्या शेअर्सची विक्री झाली तर संपूर्ण बाजारावर परिणाम होऊ शकतो. बिटकॉईन अनेकदा तंत्रज्ञान शेअर्सबरोबर हलते, आणि किमती पडल्या की कर्ज घेऊन पैज लावणाऱ्या व्यापाऱ्यांना आपल्या पोझिशन्स बंद कराव्या लागतात.

संदर्भ: करेक्शन म्हणजे किमतीत झालेली अचानक मोठी घसरण, आणि बुल रन म्हणजे सातत्याने होणारी वाढ. सोन्याकडे अनेकदा बचतीचे साधन म्हणून पाहिले जाते, त्यामुळे त्याच्या किमतीतील चढउतार भारतीय कुटुंबांसाठी आणि गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे असतात.

सफाई कामगार शहरे आणि गावे स्वच्छ ठेवतात, त्यामुळे त्यांचा दीर्घ संप झाला तर कचरा उचलणे आणि सार्वजनिक आरोग्यावर लवकर परिणाम होतो. बेमुदत संप सहसा पगार किंवा सेवेच्या अटींवर दोन्ही बाजू सहमत होईपर्यंत चालू राहतो, म्हणून चर्चा महत्त्वाची असते.

संदर्भ: ARRI ही जर्मन कंपनी आहे, जी मोठ्या चित्रपटांमध्ये वापरले जाणारे प्रोफेशनल फिल्म कॅमेरे बनवण्यासाठी ओळखली जाते. Honor हा चिनी फोन ब्रँड असून तो एकेकाळी Huawei चा भाग होता. रिव्ह्यूअरना अनेकदा लॉन्चआधी फोन मिळतात, त्यामुळे पूर्ण मत सहसा नंतर येतं.

Sensex मध्ये BSE वरील 30 मोठ्या कंपन्यांचा, तर Nifty मध्ये NSE वरील 50 कंपन्यांचा मागोवा घेतला जातो, त्यामुळे दोन्ही मिळून भारतातील सर्वात मोठ्या सूचीबद्ध कंपन्यांचा कल दर्शवतात. FII म्हणजे परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार, आणि त्यांची खरेदी किंवा विक्री बाजाराला जोरात हलवू शकते.

GRAP म्हणजे Graded Response Action Plan, जो दिल्लीची हवा बिघडत असताना कठोर उपाय ठरवतो. GRAP 2 हा त्यातील सुरुवातीचा टप्पा आहे. जवळच्या शेतकी राज्यांमध्ये पेंढा जाळला जातो आणि हिवाळ्यातील हवामानामुळे धूर अडकून राहतो, त्यामुळे ही समस्या दरवर्षी शरद ऋतूत परत येते.

संदर्भ: कावेरी ही मोठी नदी असून कर्नाटक आणि तामिळनाडूमध्ये पिण्याचे आणि शेतीचे पाणी पुरवते. या नदीचे पाणी कसे वाटायचे यावरून दोन्ही राज्यांमध्ये दीर्घकाळ वाद आहे. प्रदूषण मंडळे पाण्याची चाचणी करतात आणि नद्यांमध्ये कचरा सोडणाऱ्या कारखान्यांवर कारवाई करू शकतात.