बातम्या

अट्टापाडी हा केरळमधील पालक्कड जिल्ह्यातील डोंगराळ वनप्रदेश आहे, जिथे आदिवासी लोकसंख्या मोठी आहे. तिथे अर्भकांचे मृत्यू आणि कुपोषण हे दशकानुदशके सततचे प्रश्न राहिले आहेत, आणि या भागात आरोग्यसेवा व अन्नाची उपलब्धता यांत दीर्घकाळ त्रुटी आहेत.

संदर्भ: चक्रीवादळ आणि खवळलेल्या समुद्रामुळे मासेमारी बोटी अनेक दिवस बंदरातच थांबून राहतात, आणि किनारी कुटुंबे रोजच्या कमाईवर जगतात. हवामानामुळे आलेली बंदी लागते, तेव्हा हाती बचत कमी असेल तर मच्छीमार लवकर कर्जात ढकलले जाऊ शकतात.

संदर्भ: शाळांमधील विद्यार्थ्यांची सुरक्षितता हा संपूर्ण भारतातील पालक आणि प्रशासनासाठी मोठा चिंतेचा विषय आहे. अशा घटनांनंतर शाळेच्या आवारात कोणाला प्रवेश दिला जातो, याबाबत अनेकदा प्रश्न उपस्थित होतात.

प्राणी किंवा घुसखोरांना रोखण्यासाठी लावलेल्या विद्युत कुंपणांमुळे भारतातील काही भागांत विजेच्या धक्क्याने मृत्यू झाले आहेत. अशा मृत्यूंमुळे सुरक्षा नियमांची कडक अंमलबजावणी करण्याची वारंवार मागणी होत आली आहे.

संदर्भ: क्रिप्टो एक्सचेंजमध्ये वापरकर्त्यांची डिजिटल नाणी ठेवली जातात, त्यामुळे हॅक झाल्यास ग्राहकांना आपला पैसा परत मिळवणे कठीण होऊ शकते. यापूर्वीही मोठ्या एक्सचेंजवर हल्ले झाले आहेत, आणि त्यानंतर अनेकदा सुरक्षा नियम कडक केले गेले आहेत तसेच क्रिप्टो साठवणूक किती सुरक्षित आहे यावर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

संदर्भ: WhatsApp Android वर Google Drive आणि iPhone वर iCloud मध्ये आपोआप बॅकअप ठेवते, त्यामुळे डिलीट होण्यापूर्वी सेव्ह केलेल्या सर्वात अलीकडील बॅकअपमधूनच डिलीट झालेले चॅट सहसा परत मिळू शकतात.

संदर्भ: Google ने पहिला डेटा-सेंटर उपग्रह कक्षेत ठेवला आहे, त्यामुळे ही चाचणी AI पृथ्वीबाहेरही काम करू शकते का ते तपासते. हायकू म्हणजे तीन ओळींची छोटी कविता, जी बहुधा निसर्गावर असते.

संदर्भ: महागाई भत्ता म्हणजे मूळ पगार आणि निवृत्तीवेतनात जोडली जाणारी रक्कम, जी वाढत्या किमतींची भरपाई करण्यासाठी असते आणि राज्ये ती वेळोवेळी सुधारतात. केंद्र सरकारही आपला DA दर वर्षातून दोनदा सुधारते, त्यामुळे राज्यांच्या वाढीकडे इतर राज्यांतील कर्मचारीही लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: अल्फाबेटकडे गुगलसोबत YouTube आणि Android देखील आहेत. मोठ्या टेक कंपन्या AI चिप्स आणि डेटा सेंटरवर प्रचंड खर्च करत आहेत, आणि त्या गुंतवणुकीतून पैसे कधी मिळतील, असा प्रश्न गुंतवणूकदार सतत विचारत आहेत. अशा तीव्र चढ-उतारांमागे अनेकदा हा मोठा वाद असतो, केवळ एका तिमाहीचा निकाल नाही.

संदर्भ: KMF म्हणजे कर्नाटक मिल्क फेडरेशन, ही राज्यातील मोठी दूध सहकारी संस्था असून ती Nandini या ब्रँड नावाखाली दूध विकते. अशा दर बदलांमागे अनेकदा शेतकरी आणि वाहतुकीचा वाढता खर्च असतो, त्यामुळे घरगुती मासिक बजेटवर त्याचा परिणाम जाणवतो.

RBI ही मध्यवर्ती बँक आहे जी भारतातील बँकांचे नियमन करते आणि बँकिंगचे नियम ठरवते. आता बँकांकडे ग्राहकांचा मोठ्या प्रमाणात डिजिटल डेटा असतो आणि त्या ऑनलाइन पेमेंट चालवतात, त्यामुळे सुरक्षेत त्रुटी आल्यास सामान्य लोकांची बचत आणि खाती धोक्यात येऊ शकतात.

Context: AI data centres on Earth use large amounts of electricity and cooling, which is a growing concern for tech firms. Putting computing in orbit is an untested idea that companies are exploring as a possible alternative.

संदर्भ: AI मॉडेल्स मोठ्या प्रमाणात वेब मजकुरावर प्रशिक्षित केले जातात, आणि बातम्यांच्या साइट्स बऱ्याच काळापासून बॉट्सनी त्यांचा मजकूर कॉपी करण्याबद्दल तक्रार करत आहेत. Robots.txt ही प्रमाणित फाइल आहे जी बॉट्सना कोणती पाने क्रॉल करू नयेत हे सांगते, आणि प्रकाशक सध्या तिचा वापर करतात.

संदर्भ: El Niño म्हणजे मध्य आणि पूर्व पॅसिफिकचे नैसर्गिक तापमानवाढीचे चक्र, जे जगभरातील पाऊस आणि उष्णतेचे नमुने बदलते. ते अनेकदा भारतीय मान्सूनला कमजोर करते, म्हणून शेतकरी आणि पाणी नियोजक याकडे बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: निवृत्तीवेतन सुरू ठेवण्यासाठी निवृत्तीवेतनधारकांना दरवर्षी आपण हयात असल्याचा पुरावा द्यावा लागतो, आणि त्यासाठी लाइफ सर्टिफिकेट हा नेहमीचा पुरावा असतो. फेस ऑथेंटिकेशनमुळे निवृत्तीवेतनधारकांना बँक किंवा पेन्शन कार्यालयात प्रत्यक्ष जाण्याऐवजी कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने आपली ओळख पटवता येते.

संदर्भ: लावा हा भारतीय स्मार्टफोन ब्रँड असून तो बजेट फोनसाठी ओळखला जातो. ही वाढ त्या विभागात येते जिथे ग्राहक किमतींबाबत सर्वात जास्त संवेदनशील असतात. मिड-रेंज फोन त्या विभागाच्या थोडे वर असतात, म्हणून त्यांचे ग्राहकही किमतींवर बारीक लक्ष ठेवू शकतात.

जनगणना दर दहा वर्षांनी एकदा लोकसंख्येची नोंद करते, आणि तिच्या माहितीमुळे सरकारला सेवा आणि साधनसंपत्तीचे नियोजन करण्यास मदत होते. गणनाकार हे क्षेत्रीय कर्मचारी असतात जे घरोघरी जाऊन उत्तरे गोळा करतात.

Context: Big tech firms are spending huge sums on AI data centres and chips, so investors are worried whether those costs will pay off; the Nasdaq is the US index heavy in technology shares.

संदर्भ: YouTube कडे वयाच्या सेटिंग्ज आणि आशयाचे नियम आहेत, पण AI साधनांमुळे कोणीही झटपट गाणी आणि व्हिडिओ बनवू शकतो, त्यामुळे फिल्टर्सना वेग राखणे कठीण जाते. भोजपुरी आणि पंजाबी संगीत भारतात प्रचंड लोकप्रिय असल्याने असा आशय मोठ्या कुटुंब प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचू शकतो.

संदर्भ: NavIC ही भारताची स्वतःची प्रादेशिक उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली आहे, जी भारत आणि जवळच्या भागांत ठिकाण व वेळेची सेवा देण्यासाठी बनवली आहे. GPS प्रमाणेच तिला कक्षेत उपग्रहांचा समूह लागतो, त्यामुळे प्रत्येक नवीन प्रक्षेपण ती सुरू ठेवण्यास मदत करते.

ऑटोमॅटिक इमर्जन्सी ब्रेकिंग सिस्टीम सेन्सरच्या मदतीने संभाव्य अपघात ओळखते. चालकाने वेळेत प्रतिसाद दिला नाही तर ती ब्रेक लावते. भारतात रस्ते अपघातातील मृत्यूंची संख्या जगात सर्वाधिक आहे, त्यामुळे वाहन सुरक्षा नियम हा सरकारच्या सतत लक्ष केंद्रित असलेला विषय आहे.

संदर्भ: जनगणना ही भारताची अधिकृत लोकसंख्या मोजणी आहे, आणि ती 2021 पासून पुढे ढकलली गेली होती. मागील संपूर्ण जनगणनेत जातीची नोंद झाली नव्हती, आणि नव्या फेरीत पहिल्यांदाच ती समाविष्ट केली जाणार आहे.

संदर्भ: भारतातील अनेक शहरी घरांमध्ये मोलकरीण आणि स्वयंपाकी खासगी एजन्सीमार्फत नेमले जातात, आणि या एजन्सींवर सहसा सरकारी देखरेख कमी असते. पोलीस पडताळणीचा उद्देश घरात प्रवेश करण्यापूर्वी कामगाराची पार्श्वभूमी तपासणे हा आहे.

संदर्भ: काचेचा कचरा पुनर्वापरासाठी कठीण असतो, म्हणून त्याचे बांधकाम साहित्यात रूपांतर केल्यास कचराभूमीवरील भार कमी होऊ शकतो. काचेसह बनवलेल्या काँक्रीटमध्ये रासायनिक अभिक्रिया होऊन ते तडकू शकते, अशी चिंता बराच काळ होती, म्हणून दीर्घकालीन तपासणी महत्त्वाची आहे.

संदर्भ: सेस म्हणजे एखाद्या विशिष्ट कारणासाठी वसूल केलेला अतिरिक्त शुल्क, जो वस्तूवरील नियमित करापेक्षा वेगळा असतो. TASMAC ही तामिळनाडूतील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे, आणि दारू विक्रीतून राज्याच्या महसुलाचा मोठा वाटा येतो.

संदर्भ: KYC म्हणजे Know Your Customer, म्हणजे बँका आपले ग्राहक खरोखर कोण आहेत याची खातरजमा करण्यासाठी पाळत असलेली प्रक्रिया. म्यूल खाती अनेकदा चोरलेल्या किंवा उसन्या ओळखपत्रांवर उघडली जातात, आणि भारतात ऑनलाइन फसवणूक वाढत असल्याने न्यायालयाचा हा आढावा खाती कशी उघडली जातात ते बदलू शकतो.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे भारतात आणलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर, आणि कापूस हा सूत व कपड्यांसाठी मुख्य कच्चा माल आहे. देशांतर्गत पुरवठा कमी पडतो किंवा किमती वाढतात तेव्हा अशा सवलती दिल्या जातात.

संदर्भ: अंतराळातील दुर्बिणी पृथ्वीच्या खूप वर फिरतात आणि त्यांना सहसा परत आणण्यासाठी बनवलेले नसते, त्यामुळे त्यांची कक्षा हळूहळू कमी होत जाते. अंतराळातील बचाव मोहिमा दुर्मिळ आणि तांत्रिकदृष्ट्या कठीण असतात, म्हणूनच अयशस्वी प्रयत्नाकडे लक्ष वेधले जाते.

संदर्भ: BS VI हे भारताचे सध्याचे वाहन उत्सर्जन मानक आहे. हिवाळ्यातील गंभीर वायू प्रदूषणाशी लढण्यासाठी दिल्लीने जुन्या, नियमांचे पालन न करणाऱ्या वाहनांबाबतचे नियम कडक केले आहेत. जवळच्या NCR शहरांमधून येणारे प्रवासी सर्वाधिक प्रभावित होणाऱ्यांपैकी आहेत.

संदर्भ: भारतात जनगणना दर दहा वर्षांनी होते, आणि आधीची जनगणना 2011 मध्ये झाली होती. तिच्या निष्कर्षांवरून जागा, कल्याणकारी योजना आणि राज्यांमध्ये सरकारी पैशांची वाटणी यासंबंधी निर्णय ठरतात.

संदर्भ: Cyclone Arnab नुकतेच ओडिशाला धडकले होते, आणि शरद ऋतूत बंगालच्या उपसागरात अनेकदा वादळे तयार होतात, ज्यामुळे किनारी जिल्ह्यांत जोरदार पाऊस पडू शकतो. IMD ही भारताची हवामान संस्था असून ती असे इशारे जारी करते; या वादळाचा अंदाज Arnab पेक्षा कमकुवत असल्याचा आहे.

बंगालच्या उपसागरावरील कमी दाबाच्या क्षेत्रांचे डिप्रेशनमध्ये रूपांतर होऊन मुसळधार पाऊस, पूर आणि किनारी राज्यांमध्ये अडथळे येऊ शकतात. Andhra Pradesh आणि Kerala मध्ये या हंगामात अनेकदा मुसळधार पाऊस पडतो, त्यामुळे स्थानिक इशारे आणि IMD च्या अपडेट्सवर लक्ष ठेवल्यास कुटुंबांना प्रवास आणि सुरक्षिततेचे नियोजन करता येते.

संदर्भ: CAQM म्हणजे वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग, जो दिल्ली आणि जवळपासच्या राज्यांसाठी हवेचे नियम ठरवतो. हिवाळ्यात या भागात अनेकदा तीव्र धुरके येतात. कारखाने प्रदूषणाच्या स्रोतांपैकी एक असल्याने हे नियम लागू करणे ही दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया आहे.

टेनेमेंट म्हणजे सरकारी संस्थांनी कमी उत्पन्न गटातील कुटुंबांसाठी बांधलेल्या बहु-कुटुंब इमारती. त्यांपैकी अनेक जुन्या आणि असुरक्षित आहेत. जुन्या इमारती नव्याने बांधताना बांधकाम सुरू असताना रहिवाशांना सहसा आधी स्थलांतर करावे लागते.

संदर्भ: सियांग प्रकल्प अरुणाचल प्रदेशातील सियांग नदीवरील एक मोठे जलविद्युत धरण आहे. तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदीवर चीनने उभारलेल्या मोठ्या धरणाला प्रत्युत्तर म्हणूनही याकडे पाहिले जाते. अशा प्रकल्पांना जमीन, पाणी आणि विस्थापन यांबाबत स्थानिक नागरिकांकडून अनेकदा चिंता व्यक्त होते.

संदर्भ: Railway Board ही केंद्रीय संस्था आहे जी Indian Railways वर देखरेख ठेवते आणि तिचे झोन पाळतील असे नियम ठरवते. अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या रात्रभर धावतात, त्यामुळे चार्जिंगच्या मर्यादांचा परिणाम तिकीट, नकाशे आणि नेव्हिगेशनसाठी फोनवर अवलंबून असलेल्या प्रवाशांवर होतो.

संदर्भ: डिजिटल अरेस्ट घोटाळ्यांमध्ये फसवणूक करणारे पोलीस, CBI किंवा कर अधिकारी असल्याचे भासवतात आणि पीडितांना व्हिडिओ कॉलवर ठेवून पैसे हस्तांतरित करायला लावतात. अशी प्रकरणे भारतभर वाढली असून, संशयास्पद हस्तांतरणांची नोंद करण्यासाठी बँकांनी अधिक काही करावे का, असा प्रश्न न्यायालये विचारत आहेत.

संदर्भ: इराण आणि US यांच्यातील तणाव वाढत आहे, आणि इराणच्या नेत्यांनी अलीकडेच अमेरिकेच्या कोणत्याही नव्या हल्ल्याला कठोर प्रत्युत्तर देण्याचे आश्वासन दिले आहे. Qeshm हे इराणचे एक बेट असून ते Strait of Hormuz मध्ये आहे, जो तेल वाहतुकीचा व्यस्त मार्ग आहे.

निर्यात शुल्क म्हणजे परदेशात विकल्या जाणाऱ्या इंधनावर लावला जाणारा अतिरिक्त कर. देशांतर्गत पुरवठा आणि परदेशी विक्री यात समतोल राखण्यासाठी सरकार दर पंधरवड्याला हे शुल्क तपासते. भारतातील रिफायनरी मोठ्या प्रमाणात इंधन निर्यात करतात, त्यामुळे हे शुल्क देशांतर्गत ग्राहकांना किती इंधन मिळेल यावरही परिणाम करू शकते.

संदर्भ: SoO म्हणजे Suspension of Operations, म्हणजेच मणिपूरमधील सरकार आणि सशस्त्र गट यांच्यातील शस्त्रसंधी करार. 2023 मध्ये तिथे वांशिक हिंसाचार सुरू झाल्यापासून हा करार वादग्रस्त ठरला आहे.

संदर्भ: राज्याने ही तात्काळ पेन्शन आधी वृद्धापकाळ गटातील महिलांसाठी सुरू केली होती, आणि हा बदल अशा गटांपर्यंत पोहोचतो ज्यांचे उत्पन्न अनेकदा अनियमित असते. फायलेरिया हा डासांमार्फत पसरणारा आजार आहे, आणि ताडी काढणारे कामगार पामच्या झाडांचा रस गोळा करून उपजीविका करतात.

संदर्भ: AI मॉडेल मोठ्या प्रमाणावरील डेटातून शिकतात, पण रुग्णालयातील नोंदी, बँकेचे तपशील आणि सरकारी फाईल्स उघडपणे वाटण्यासाठी खूप खाजगी असतात. सीलबंद खोल्यांची रचना अशा डेटाचे संरक्षण करत AI ला त्याचा वापर करू देण्याचा एक मार्ग आहे.

संदर्भ: अम्हारा हा उत्तर इथिओपियातील मोठा प्रदेश आहे, जिथे 2023 पासून सरकारी सैन्य आणि प्रादेशिक सशस्त्र गट यांच्यात संघर्ष सुरू आहे. या लढाईत ड्रोन हे एक सामान्य शस्त्र बनले आहे.

संदर्भ: बँक फसवणुकीत अनेकदा खातेधारकाने अधिकृत न केलेले व्यवहार होतात, आणि नुकसान कमी करण्यासाठी बँकेला लवकर कळवणे हे सहसा पहिले पाऊल असते. जे ग्राहक लवकर कृती करतात त्यांना पैसे परत मिळवण्याची शक्यता सहसा अधिक असते.

संदर्भ: वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग दिल्ली आणि शेजारील शहरांमधील प्रदूषण नियंत्रणाचे समन्वय करतो. दरवर्षी हिवाळ्यात धूर आणि धुळीमुळे या भागातील हवा धोकादायक पातळीवर पोहोचते, आणि अशा उपायांचा आयोग अनेकदा वापर करतो.

संदर्भ: Oleshky दक्षिण युक्रेनमध्ये Dnipro नदीजवळ आहे आणि 2022 मधील रशियाच्या पूर्ण प्रमाणातील आक्रमणाच्या सुरुवातीच्या महिन्यांपासून ते रशियाच्या ताब्यात आहे. अशा छोट्या स्थानिक विरामांमध्ये सहसा स्थिरता कमी असते, त्यामुळे ते दोन देशांमधील मोठे युद्ध संपवत नाहीत.

संदर्भ: बंगालचा उपसागर आणि अंदमान समुद्रावरील कमी दाबाची क्षेत्रे अनेकदा उदासीनता किंवा चक्रीवादळात बदलतात आणि दक्षिण भारतातील किनारी भागात जोरदार पाऊस आणू शकतात. भारताची अधिकृत हवामान संस्था IMD हे अंदाज देते, जे प्रणाली पुढे सरकताना अद्ययावत केले जातात.

संदर्भ: भारतातील मुख्य गोपनीयता कायदा म्हणजे डिजिटल वैयक्तिक डेटा संरक्षण कायदा, 2023, जो कंपन्या आणि सरकार वैयक्तिक डेटा कसा वापरू शकते याचे नियम ठरवतो. त्यात बदल झाल्यास लाखो लोकांचा डेटा कसा गोळा होतो आणि कसा संरक्षित केला जातो यावर परिणाम होईल.

संदर्भ: AAP सध्या Punjab मध्ये सत्तेत आहे आणि राज्याची पुढची विधानसभा निवडणूक 2027 मध्ये होणार आहे. निवडणुकीआधीच्या काही महिन्यांत जाहीर होणाऱ्या उमेदवार यादीवरून कोणते मतदारसंघ पक्षांसाठी महत्त्वाचे आहेत हे दिसून येते.

संदर्भ: जागतिक बँक ही जागतिक कर्ज देणारी संस्था आहे. ती कुटुंबांच्या खर्चाची तुलना आंतरराष्ट्रीय गरिबी रेषेशी करून गरिबीचे अंदाज प्रसिद्ध करते. भारताबाबतचे तिचे आकडे अनेकदा चर्चेत राहिले आहेत, कारण राष्ट्रीय सर्वेक्षणे आणि पद्धती वेगळे निकाल देऊ शकतात.

संदर्भ: दिल्लीला दर हिवाळ्यात तीव्र धुक्याचा सामना करावा लागतो, जेव्हा थंड हवा आणि पीक जाळण्यामुळे निघणारा धूर प्रदूषण जमिनीजवळ अडकवून ठेवतो. GRAP (Graded Response Action Plan) ही टप्प्याटप्प्याने उचलायच्या आपत्कालीन उपाययोजनांची मालिका आहे, जी हवेची गुणवत्ता बिघडते तसतशी वाढत जाते.

संदर्भ: युटिलिटी कंपन्या म्हणजे वीज निर्मिती, वहन आणि विक्री करणाऱ्या कंपन्या. यातील अनेक कंपन्यांवर नियंत्रण असल्याने त्या किती दर आकारू शकतात हे राज्य नियामक मंजूर करतात. मागणी वाढणे आणि महागड्या ग्रिड सुधारणा ही बिले वाढण्याची सामान्य कारणे आहेत, आणि मध्यावधी निवडणुका नोव्हेंबर 2026 मध्ये होणार आहेत.

संदर्भ: मुख्य निवडणूक आयुक्त भारताच्या राष्ट्रीय आणि राज्य निवडणुका चालवणाऱ्या संस्थेचे प्रमुख असतात. CEC ला पदावरून हटवण्यासाठी संसदेत प्रस्ताव मंजूर होणे आवश्यक असलेली औपचारिक प्रक्रिया आहे, त्यामुळे अशा सार्वजनिक कार्यक्रमामुळे कोणालाही पदावरून हटवले जात नाही.

संदर्भ: याक हे हिमालय आणि तिबेट पठारावर आढळणारे उंच प्रदेशातील मोठे प्राणी आहेत, आणि तिथल्या मेंढपाळांसाठी ते महत्त्वाचे आहेत. एखादी संबंधित प्रजाती सापडल्यामुळे आजचे याक कसे उत्क्रांत झाले हे शोधण्यास शास्त्रज्ञांना मदत होते.

संदर्भ: Misappropriation म्हणजे निधी त्याच्या मूळ हेतूसाठी न वापरता इतरत्र वळवणे किंवा त्याचा गैरवापर करणे. FIR, म्हणजेच First Information Report, ही औपचारिक पोलीस तक्रार असते, जी अशा प्रकरणांमध्ये गुन्हेगारी तपास सुरू करते.

दिवाळी, ज्याला दीपावली असेही म्हणतात, हा भारतातील सर्वात मोठ्या सणांपैकी एक आहे आणि तो अनेक प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या स्थानिक रीतिरिवाजांसह साजरा केला जातो. सहसा धनतेरसने सणाची सुरुवात होते आणि भाऊबीजेने त्याचा समारोप होतो.

संदर्भ: अनेक कामगारांसाठी बोनस हा वार्षिक आर्थिक विषय असतो, आणि भारतात Payment of Bonus Act, 1965 त्याचे नियम ठरवतो. खोटे संदेश चिंता आणि आंदोलने निर्माण करू शकतात, म्हणून कृती करण्यापूर्वी कामगार कार्यालयांचे अधिकृत स्पष्टीकरण तपासणे विश्वासार्ह ठरते.

संदर्भ: 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवल्यानंतर, अमेरिकन सैन्यासोबत काम केलेल्या अनेक अफगाणांना देशाबाहेर हलवण्यात आले. त्यांच्या भविष्यातील स्थलांतर स्थितीवर अमेरिकेत वादग्रस्त धोरणात्मक प्रश्न निर्माण झाला आहे.

संदर्भ: 2019 मध्ये सुरू झालेली PM-KISAN योजना पात्र शेतकरी कुटुंबांना वर्षाला Rs 6,000 उत्पन्न आधार देते, जे तीन हप्त्यांमध्ये दिले जातात. हप्ते केंद्र सरकारकडून नियमितपणे जाहीर केले जातात, आणि राज्य सरकारे अनेकदा स्थानिक नेत्यांसोबत हा कार्यक्रम साजरा करतात.

संदर्भ: भारताच्या IT Rules नुसार सरकार आणि प्लॅटफॉर्म पोस्ट हटवण्याचे आदेश देऊ शकतात, आणि या आदेशांवर कारवाई करण्यासाठी नियमांनी वेळमर्यादा ठरवली आहे. असे हटवणे वापरकर्त्यांना किती दिसते, त्याला कितपत आव्हान देता येते किंवा अपील करता येते, यावर चर्चा सुरू आहे.

संदर्भ: शुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर. अमेरिकेने कॅनडाच्या उत्पादनांवर लावलेल्या शुल्कामुळे वनउद्योग आणि कागद उद्योगासारख्या क्षेत्रांना मोठा फटका बसला आहे, कारण ते निर्यातीवर खूप अवलंबून आहेत. एकच कारखाना एखाद्या छोट्या गावाचा आधार असेल, तर तो बंद झाल्यावर जवळजवळ प्रत्येक स्थानिक कुटुंबावर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: निर्वासित म्हणजे छळ, युद्ध किंवा हिंसाचारामुळे आपला देश सोडून पळून जावे लागलेले लोक. पुनर्वसन म्हणजे एखाद्या देशाने त्यांना कायमस्वरूपी स्वीकारण्यास तयार होणे, आणि हे सहसा सरकारी मार्गाने होते, बेकायदेशीर प्रवासाने नाही.

संदर्भ: हिमनदीच्या बर्फाने किंवा मातीच्या ढिगाऱ्याने अडवलेला तलाव अचानक फुटतो, तेव्हा पाणी आणि दगड वेगाने खाली वाहू लागतात, याला हिमनदी तलाव फुटीचा पूर म्हणतात. भूतानच्या हिमालयीन नद्या आसाममध्ये वाहतात, त्यामुळे हा धोका आसामच्या मैदानी भागात लवकर पोहोचतो.

संदर्भ: GST हा भारतातील बहुतेक वस्तू आणि सेवांवरील राष्ट्रीय कर आहे, आणि अंमलबजावणी अधिकारी व्यवसाय तसेच मालाची तपासणी करू शकतात. अशा नियमांमुळे व्यापारी आणि वाहतूकदारांना किती वेळा तपासणी आणि दंडाला सामोरे जावे लागते, हे ठरते.

संदर्भ: फेब्रुवारी 2022 मधील आक्रमणानंतर रशियाने दक्षिण युक्रेनमधील काही भाग ताब्यात घेतले, आणि तिथले अनेक नागरिक संपर्कापासून तुटले आहेत. Belarus हा देश युक्रेनच्या उत्तरेला आहे, त्यामुळे तिथे पोहोचणारे नागरिक शेजारच्या देशात प्रवेश करत आहेत.

संदर्भ: निर्गुंतवणूक म्हणजे सरकारने एखाद्या सार्वजनिक कंपनीतील आपला हिस्सा विकणे, आणि IDBI बँक अनेक वर्षांपासून अशा योजनांचा भाग आहे. नोकऱ्या आणि मालमत्तेचे मूल्य बदलू शकत असल्याने बँक कर्मचारी आणि संघटना अशा निर्णयांवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: फ्री-फ्लो टोलिंगमध्ये वाहन अडथळ्यापाशी न थांबता पैसे भरू शकते, यासाठी काचेवर बसवलेले RFID टॅग वापरले जातात. दिल्लीच्या प्रवेशद्वारांवर गर्दीच्या वेळी अनेकदा कोंडी होते, त्यामुळे हा बदल शहरातील वाहतूक आणि प्रदूषण कमी करण्याच्या मोठ्या प्रयत्नांचा भाग आहे.

संदर्भ: वयाची सवलत म्हणजे काही सामाजिक आणि कल्याणकारी गटांतील उमेदवारांना सामान्य वयोमर्यादेपेक्षा जास्त वयापर्यंत अर्ज करण्याची परवानगी देणारी सूट. थेट भरती म्हणजे सरकारमधील कर्मचाऱ्यांना बढती देण्याऐवजी बाहेरच्या उमेदवारांची निवड करणे.

संदर्भ: मंगळावरील उल्कापिंड म्हणजे प्राचीन आघातांमुळे मंगळावरून उडालेले खडक, जे नंतर पृथ्वीवर येऊन पडले. मंगळाच्या सुरुवातीच्या इतिहासाबद्दल शिकण्यासाठी शास्त्रज्ञ त्यांचा अभ्यास करतात.

2023 पासून मैतेई आणि कुकी समुदायांमधील वांशिक संघर्षांमुळे मणिपूर विभागले गेले आहे. चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांना शांत ठेवण्यासाठी SoO करार केला गेला होता. निवडणुकीपूर्वी राज्यातील शांततेसाठी त्याचे भवितव्य महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: BPT ही दक्षिण भारतात लोकप्रिय असलेली तांदळाची जात आहे, आणि बहुतेक भारतीय कुटुंबांसाठी तांदूळ हा मुख्य अन्न आहे. अत्यावश्यक अन्नाच्या किमती अचानक वाढू नयेत म्हणून सरकार कमाल दर निश्चित करते.

Context: Aden is Yemen's southern port city and the base of the internationally recognised government. The Houthis, an armed group that controls much of northern Yemen, have fought that government since 2014, and Saudi Arabia leads a coalition backing it.

संदर्भ: तुरुंग फुटल्यावर सहसा निलंबन आणि बदल्या होतात, आणि त्याच वेळी अधिकारी सुरक्षा, पहारेकऱ्यांची कामे आणि कर्मचारी संख्या तपासतात. थेनी हा दक्षिण तमिळनाडूतील जिल्हा असून तो केरळच्या सीमेजवळ आहे.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवरील कर. भारत कापसाबाबत हा कर अनेकदा बदलतो, जेणेकरून गिरण्यांचा पुरवठा आणि शेतकऱ्यांचे दर यात समतोल राखला जाईल. सूत गिरण्या आणि कपडे बनवणारे उत्पादक कापसावर अवलंबून असतात, त्यामुळे कराच्या बदलाचा त्यांच्या खर्चावर परिणाम होतो.

संदर्भ: TRAI म्हणजे Telecom Regulatory Authority of India, जी फोन आणि इंटरनेट कंपन्यांसाठी नियम ठरवते. AI साधने नेटवर्क आणि ग्राहक सेवांमध्ये पसरत असताना, जगभरातील नियामक कंपन्यांना त्यासाठी स्पष्ट अंतर्गत नियम ठरवायला सांगत आहेत.

संदर्भ: मुख्य निवडणूक आयुक्त निवडणूक आयोगाचे प्रमुख असतात, जो भारतातील निवडणुका घेतो. औपचारिक महाभियोगासाठी संसदेने कारवाई करणे आवश्यक असते, त्यामुळे प्रतीकात्मक महाभियोग हे पदावरून हटवण्याचे पाऊल नसून निषेध आहे.

संदर्भ: ओडिशा बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर असल्यामुळे वर्षभरात अनेक वेळा चक्रीवादळांचा फटका बसतो, विशेषतः मान्सूननंतरच्या महिन्यांत. अशी वादळे अनेकदा जोरदार पाऊस आणतात, ज्यामुळे जवळच्या जिल्ह्यांत पूर आणि भूस्खलन होते.

Context: OnePlus is a smartphone brand owned by China's Oppo group and sold in India. Snapdragon is Qualcomm's chip family, and its Elite line is the top tier used in flagship phones.

पार्श्वभूमी: 2014 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या NALSA निकालामुळे भारतात तृतीयपंथी व्यक्तींना कायदेशीर मान्यता मिळाली. या निकालाने तिसऱ्या लिंगाची ओळख मान्य केली आणि स्वतःची ओळख ठरवण्याचा हक्कही दिला. तेव्हापासून अनेक सरकारी विभागांना सेवा नियमांनुसार कर्मचाऱ्यांच्या नोंदी बदलण्यासाठी प्रक्रिया तयार करावी लागली आहे.

संदर्भ: भारतात उसाच्या दराला सरकारने ठरवलेली किमान किंमत असते, पण कारखान्यांकडून पैसे कमी मिळाले किंवा उशिरा मिळाले की शेतकरी अनेकदा आंदोलन करतात. Belagavi हा उत्तर कर्नाटकातील मोठा ऊस जिल्हा असल्याने तिथल्या आंदोलनाचा अनेक उत्पादकांवर परिणाम होतो.

संदर्भ: Department of Veterans Affairs अमेरिकी लष्करी दिग्गजांना गृहकर्ज देते. Servicing Purchase कार्यक्रमात VA अडचणीतील कर्जे कर्ज देणाऱ्यांकडून विकत घेत असे, ज्यामुळे लोकांना घर टिकवता येत असे. तो बंद झाल्याने खर्चाचा भार वैयक्तिक घरमालकांवर येतो.

संदर्भ: अमेरिकेत सोशल मीडिया कंपन्यांविरुद्ध अनेक खटले सुरू आहेत, त्यापैकी काहींमध्ये तरुण वापरकर्त्यांना हानी झाल्याचे दावे आहेत. Meta आणि Snap दोन्ही मोठे प्लॅटफॉर्म असल्यामुळे या खटल्याचा निकाल इतर अशा प्रकरणांवर कसा परिणाम करू शकतो हे ठरू शकते.

संदर्भ: भारतातील कुटुंबे लग्न आणि सणांसाठी सोने खरेदी करतात, त्यामुळे भावातील चढ-उतारांचा नियोजित खरेदीच्या खर्चावर परिणाम होतो. सोन्याचे भाव जागतिक बाजार, अमेरिकी डॉलर आणि व्याजदरांनुसार बदलतात, म्हणूनच अंदाज बांधणे कठीण असते.

संदर्भ: जनगणनेत प्रत्येक व्यक्ती आणि कुटुंबाची नोंद होते, आणि सरकार त्या निकालांचा उपयोग शाळा, रस्ते, आरोग्य सेवा आणि संसदेतील जागा यांचे नियोजन करण्यासाठी करते. संदर्भ तारीख म्हणजे ती क्षण, ज्या वेळची लोकसंख्या नोंदवली जाते.

संदर्भ: राफेल हे फ्रान्समध्ये बनलेले लढाऊ विमान असून भारताने ते खरेदी करण्यास सहमती दिली आहे. तेजस हे भारताचे स्वदेशी हलके लढाऊ विमान असून ते अनेक वर्षांपासून विलंबित आहे. जुनी विमाने बदलण्याच्या हवाई दलाच्या योजनांसाठी ही दोन्ही विमाने महत्त्वाची आहेत.

संदर्भ: मंगोलपुरी हे उत्तर-पश्चिम दिल्लीतील औद्योगिक क्षेत्र असून तिथे दाटीवाटीच्या इमारतींमध्ये अनेक छोटे कारखाने चालतात. अशा युनिट्समधील आगीमुळे कामगारांसाठी बाहेर पडण्याचे मार्ग आणि अग्निसुरक्षा नियमांबद्दल वारंवार चिंता व्यक्त झाली आहे.

BRS हा तेलंगणातील पक्ष असून २०२३ पर्यंत त्याची राज्यात सत्ता होती, त्यामुळे हा आरोप राज्यातील नोकऱ्यांच्या मुद्द्यावरील सुरू असलेल्या राजकीय स्पर्धेचा भाग आहे. नोकरभरती करणाऱ्या संस्थांवरील घोटाळ्याचे आरोप बहुधा बेरोजगार अर्जदारांकडून पैसे घेऊन दिलेल्या खोट्या नोकरीच्या ऑफर्सबाबत असतात.

संदर्भ: Vande Bharat ही भारताची वेगवान आणि आधुनिक ट्रेन मालिका आहे, जी प्रवासाचा वेळ कमी करण्यासाठी बनवली आहे. स्लीपर आवृत्तीमुळे रात्रीचा प्रवासही शक्य होतो. Kashi हे Varanasi या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्राचे दुसरे नाव आहे.

संदर्भ: कबिला यांनी वडिलांकडून सत्ता घेतल्यानंतर 2001 ते 2019 या काळात DR Congo चे नेतृत्व केले. पूर्व DR Congo मध्ये सशस्त्र गटांसोबत अनेक वर्षे संघर्ष सुरू आहे, त्यामुळे कोणत्याही नव्या बंडखोर चळवळीकडे बारकाईने लक्ष दिले जाते.

संदर्भ: भारतात सरकार काही खटले मागे घेण्याची मागणी करू शकते, आणि अशा विनंतीला सहसा न्यायालयाची मान्यता लागते. कोणती प्रकरणे यासाठी पात्र ठरावीत आणि का, यावर असे निर्णय अनेकदा चर्चेत असतात.

संदर्भ: Ahoi Ashtami हा मुख्यतः उत्तर भारतात पाळला जाणारा सण आहे, ज्यात माता मुलांच्या कल्याणासाठी उपवास करतात. तो Diwali च्या काही दिवस आधी येतो, म्हणून अनेक कुटुंबे तो मोठ्या सणासुदीच्या काळासोबत नियोजित करतात.

केरळचे डोंगराळ भाग वेलचीच्या उत्पादनासाठी महत्त्वाचे आहेत, आणि छोट्या शेतकऱ्यांना आपला माल विकून लवकर पैसे मिळावेत यासाठी लिलावांवर अवलंबून राहावे लागते. पश्चिम आशियातील संकट व्यापार आणि ऊर्जा बाजारांना अडथळा आणत असल्याने पुरवठा साखळीतून पैसे फिरण्याचा वेग मंदावू शकतो.

संदर्भ: जम्मू आणि काश्मीर हा केंद्रशासित प्रदेश असून तेथील उपराज्यपाल हे केंद्राने नियुक्त केलेले प्रमुख असतात. अधिकाऱ्यांसाठीचे सुरक्षा ताफे अनेकदा रस्ते बंद करतात किंवा मंद करतात, ज्याचा परिणाम रुग्णवाहिकांसह सामान्य वाहतुकीवर होऊ शकतो.

संदर्भ: केरळ PSC राज्य सरकारच्या नोकऱ्यांसाठी सार्वजनिक भरती परीक्षा घेते, त्यामुळे कॉपी केलेल्या प्रश्नांचा फटका अनेक उमेदवारांना बसू शकतो. ही चौकशी आधीच्या एका प्रकरणानंतर सुरू झाली आहे, ज्यात आयोगाच्या अध्यक्षांवर परीक्षा फसवणुकीच्या प्रकरणात आरोप ठेवण्यात आले होते.

संदर्भ: Oleshky दक्षिण युक्रेनमधील Kherson प्रदेशात आहे, जो रशियाने 2022 मध्ये सुरू असलेल्या युद्धादरम्यान ताब्यात घेतला होता. आघाडीच्या शहरांमध्ये जिथे मूलभूत सेवा तोडल्या गेल्या आहेत, तिथे अनेकदा निर्वासन मार्गांचा वापर केला जातो.

संदर्भ: पावसाळ्यात साचलेल्या पाण्यात डास वाढतात, त्यामुळे डेंग्यू आणि मलेरियासारखे आजार दिल्लीत सहसा वाढतात. हे धोके कमी करण्यासाठी महापालिका दरवर्षी गटारे साफ करणे आणि धूर फवारणी वाढवते.

संदर्भ: जागतिक बँक गरिबी मोजताना स्वतःची आंतरराष्ट्रीय मापदंडे वापरते, जी राहणीमानाच्या खर्चानुसार समायोजित केली जातात. त्यामुळे तिचे आकडे अनेकदा भारत सरकारच्या अधिकृत अंदाजांपेक्षा वेगळे असतात. अशा अंदाजांमध्ये नवीन सर्वेक्षण आकडेवारी आल्यावर सहसा सुधारणा केली जाते.

म्यूल अकाउंट म्हणजे अशी बँक खाती जी गुन्हेगार चोरीचे पैसे फिरवण्यासाठी उघडतात किंवा भाड्याने घेतात, अनेकदा थोड्याशा मोबदल्यात. ऑनलाइन घोटाळ्यांसाठी ही खाती सामान्य मार्ग असल्याने बँका आणि पोलीस यावर बारीक लक्ष ठेवतात.

Context: Formal jobs have regular pay and social security, while many Indian workers are in informal work without these protections. Schemes like this usually aim to bring more people into the formal workforce.

संदर्भ: Forward-deployed engineers ग्राहकांसोबत जवळून काम करून AI टूल्स प्रत्यक्ष वापरात आणण्यास मदत करतात. भारतातील मोठे IT सेवा क्षेत्र हे कर्मचारी या नव्या भूमिकांशी कसे जुळवून घेतात, याकडे लक्ष ठेवून आहे.

संदर्भ: Google Search ने अनेक वर्षे वेबसाइट्सकडे मोठ्या संख्येने वाचक पाठवले आहेत. AI ने लिहिलेली उत्तरे वाचकांना Google च्याच पानावर थांबवतील, अशी प्रकाशकांना चिंता आहे. नवीन वापरकर्ते मिळवण्यासाठी Reddit मोठ्या प्रमाणावर सर्च ट्रॅफिकवर अवलंबून आहे, त्यामुळे हा वाद ऑनलाइन समुदायांसाठी महत्त्वाचा आहे.

संदर्भ: फ्रान्सला मोठ्या रस्त्यावरील निदर्शनांची दीर्घ परंपरा आहे, आणि शिक्षण, नोकऱ्या व राहणीमानाच्या खर्चासारख्या मुद्द्यांवर अनेकदा तरुणच पुढाकार घेतात. हॅलोवीनच्या रात्री मोठी गर्दी होऊ शकते, म्हणूनच अधिकारी त्यावर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: Iran आणि Oman यांच्यामधील Strait of Hormuz हा जगातील सर्वात व्यस्त तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे, त्यामुळे तिथले हल्ले इंधनाच्या किमती आणि पुरवठ्यावर परिणाम करतात. पश्चिम आशियातील तणाव वाढत असून, या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांवर अनेक भारतीय खलाशी काम करतात.

IPL ही भारतातील सर्वोत्तम फ्रँचायझी क्रिकेट स्पर्धा आहे, जिथे संघ लिलावात खेळाडू विकत घेतात आणि प्रत्येक हंगामात कर्णधार बदलू शकतात. मुंबई इंडियन्स हा त्यातील सर्वात यशस्वी संघांपैकी एक असल्यामुळे नेतृत्वातील बदल मोठ्या प्रमाणात लक्ष वेधून घेतात.

संदर्भ: चीन अवकाशातील व्यापक प्रयत्नांचा भाग म्हणून पुनर्वापरयोग्य अवकाशयान विकसित करत आहे, आणि यात तो अमेरिका व इतर देशांशी स्पर्धा करत आहे. अशा कार्यक्रमांबद्दल सरकारे अनेकदा हेरगिरी उपग्रह आणि गोपनीयता हटवलेल्या अहवालांद्वारे माहिती उघड करतात.

Scotch ही आयात होणारी व्हिस्की आहे. भारत आणि UK यांच्यात व्यापार करार होत आहे, ज्यामुळे कालांतराने Scotch वरील आयात शुल्क कमी होऊ शकते. त्यामुळे किंमती आणि आयात नियम हा त्या करारातील संवेदनशील भाग आहे, म्हणून अशा वादांकडे लक्ष वेधले जाते.

संदर्भ: SIR म्हणजे विशेष सघन पुनरीक्षण, ही भारताच्या निवडणूक आयोगाने मतदार यादीची सखोल तपासणी करण्याची प्रक्रिया आहे, आणि त्यामुळे दिल्लीतील नावे वगळल्याकडे लक्ष वेधले गेले आहे. मतदार यादी अचूक असणे महत्त्वाचे आहे, कारण निवडणुकीत मतदान फक्त अंतिम यादीतील नावांनाच करता येते.

Context: PM-KISAN is a central government scheme that pays eligible farmers income support in instalments, and Kevadia in Gujarat is home to the Statue of Unity.

संदर्भ: भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील गंगा पाणी-वाटप करार 1996 मध्ये झाला होता. कोरड्या हंगामात नदीचा प्रवाह कसा वाटायचा, हे त्यात ठरवलेले आहे. पाणी आणि वाहतूक हे संवेदनशील विषय असल्याने या कराराच्या नूतनीकरणाकडे दोन्ही बाजूंचे लक्ष असते.

संदर्भ: गोल्डन डोम ही अमेरिकेची क्षेपणास्त्र संरक्षण योजना असून, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी 2025 मध्ये तिची घोषणा केली होती. अशा प्रकल्पांमध्ये मोठ्या टेक कंपन्यांचा सहभाग हा तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या संरक्षण कामाबाबतच्या व्यापक चर्चेचा भाग आहे.

संदर्भ: अलिकडच्या काळात जागतिक व्यापारातील व्यत्ययांमुळे निर्यातदारांना जास्त शिपिंग आणि विमा खर्च सोसावा लागत आहे, ज्यामुळे लहान व मध्यम व्यवसायांचा नफा कमी होतो. परदेशात स्पर्धा करण्यासाठी मदत करण्यासाठी वाणिज्य मंत्रालय व्यापार सहाय्य योजना चालवते.

संदर्भ: भारतात गावांच्या विकासासाठी केंद्र आणि राज्य दोन्ही सरकारे निधी देतात, पण त्यातील योजना एकमेकांवर जाऊन स्थानिक नियोजन गोंधळात टाकू शकतात. अनेक वर्षांचे आराखडे आणि नियमित तपासणी यामुळे खर्च अधिक समन्वयाने होईल आणि निकाल पाहणे सोपे होईल, अशी अपेक्षा आहे.

संदर्भ: NVS उपग्रह भारताच्या उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणालीचा भाग आहेत, आणि आधीच्या NVS-02 च्या अपयशामुळे हे प्रक्षेपण बारकाईने पाहिले जात आहे. प्रणोदन प्रणाली अवकाशयानाला त्याच्या नियोजित कक्षेत नेते.

संदर्भ: मंगळावरील उल्कापिंड म्हणजे प्राचीन आघातांमुळे मंगळावरून उडालेले खडक, जे नंतर पृथ्वीवर येऊन पडले. यामुळे शास्त्रज्ञांना मंगळावर न जाता त्याचा अभ्यास करता येतो. अशा शोधांमुळे मंगळ कसा तयार झाला आणि अब्जावधी वर्षांत तो कसा बदलला, हे समजण्यास मदत होते.

संदर्भ: E100 हे शुद्ध इथेनॉल इंधन असून भारतातील अनेक पंपांवर मिळणाऱ्या E20 मिश्रणापेक्षा खूप जास्त शक्तिशाली आहे. म्हणूनच साध्या पेट्रोल कारना त्यावर चालण्यासाठी खास इंजिनाची गरज असते.

संदर्भ: Deepfakes म्हणजे AI ने तयार केलेले व्हिडिओ किंवा ऑडिओ, जे खऱ्या व्यक्तींची नक्कल करू शकतात. यामुळे गोपनीयता, ओळख आणि मालकी हक्काचे प्रश्न निर्माण होतात. AI बाबत विशिष्ट कायदे अजून विकसित होत असताना भारतीय न्यायालयांना असे विषय निकाली काढण्यास सांगितले जात आहे.

संदर्भ: अनेक कंपन्यांनी अलीकडच्या काळात AI मध्ये मोठी गुंतवणूक करताना नोकऱ्या कमी केल्या आहेत, आणि या प्रवृत्तीला काही वेळा AI boomerang असे म्हटले जाते. परत येण्याचा विचार करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी लक्षात ठेवावे की नोकरकपातीनंतर नोकरीची सुरक्षितता आणि वेतनाच्या अटी बदलू शकतात.

संदर्भ: NVS उपग्रह हे NavIC या भारताच्या स्वतःच्या प्रादेशिक नेव्हिगेशन प्रणालीचा भाग आहेत, जी देशभरात ठिकाण शोधण्यासाठी वापरली जाते. पायरो व्हॉल्व्ह हे लहान व्हॉल्व्ह असून नियंत्रित स्फोटक शुल्कामुळे ते उघडतात आणि रॉकेटमध्ये इंधन व दाबाचा प्रवाह नियंत्रित करण्यासाठी वापरले जातात.

संदर्भ: तासमॅक ही तमिळनाडूमधील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे. बाटली परत केल्यावर मिळणारा परतावा पुनर्वापराला प्रोत्साहन देण्याचा एक मार्ग आहे, आणि त्यामुळे ग्राहकांना अनेक पेयांसाठी आधीच जास्त पैसे द्यावे लागतील.

संदर्भ: होर्मुझ सामुद्रधुनी ही इराण आणि ओमानमधील एक अरुंद समुद्री वाट असून जगातील तेलाचा मोठा हिस्सा तिथून जातो. तिच्यातून जाणाऱ्या अनेक जहाजांवर भारतीय खलाशी असतात, त्यामुळे तिथले निर्बंध भारतीय कुटुंबांवर आणि इंधनाच्या किमतींवर परिणाम करतात.

संदर्भ: PNB म्हणजे Punjab National Bank, भारतातील सर्वात मोठ्या सरकारी बँकांपैकी एक, आणि CBI ही देशातील मोठ्या गुन्हेगारी तपासांसाठीची केंद्रीय संस्था आहे. मुदत ठेवी म्हणजे ठराविक काळासाठी लॉक केलेली बचत, त्यामुळे अशा खात्यांत पैसे असलेल्यांसाठी हे महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: कसोटी बळी हे वेगवान गोलंदाजाच्या कारकिर्दीचे महत्त्वाचे मापदंड असतात, कारण कसोटी सामने पाच दिवसांपर्यंत चालू शकतात. Pat Cummins कसोटी क्रिकेटमध्ये ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व करतो, त्यामुळे संघाची खेळपट्टीवरील अडचण मालिकेसाठी महत्त्वाची आहे.

संदर्भ: मिलिंग म्हणजे जुन्या रस्त्याचा वरचा थर खरवडून काढणे, आणि मगच त्यावर नवीन थर टाकणे. अनेक वर्षे वारंवार थर टाकल्यामुळे रस्ता शेजारच्या इमारतींपेक्षा उंच होऊ शकतो, आणि मग पावसाचे पाणी घरांand दुकानांमध्ये शिरू शकते.

संदर्भ: हाफ हेल्मेट डोक्याच्या फक्त एका भागाचे संरक्षण करते, त्यामुळे अपघातात ते पूर्ण चेहऱ्याच्या हेल्मेटपेक्षा खूपच कमी सुरक्षा देते. अनेक ठिकाणी वारंवार नियम मोडणाऱ्यांना जबाबदार धरण्यासाठी दंडगुण प्रणाली वापरली जाते, आणि परवाना निलंबन हे एकाच दंडापेक्षा अधिक कठोर पाऊल आहे.

संदर्भ: उत्तर भारतात, विशेषतः हिवाळ्यात, वायू प्रदूषण ही दीर्घकाळची आरोग्यविषयक चिंता आहे. दिवाळीतील फटाक्यांना त्यात वाढ होण्यास मोठ्या प्रमाणात जबाबदार धरले जाते. अनेक वर्षांपासून फटाक्यांवर स्थानिक निर्बंध लावले गेले आहेत.

संदर्भ: डिजिटल अटक म्हणजे फसवे लोक फोन किंवा व्हिडिओ कॉलवर सरकारी अधिकारी असल्याचे भासवतात आणि पीडितांकडून पैसे मागतात. डिजिटल फसवणुकीत पैसे गमावलेल्यांना बँकांनी भरपाई द्यावी का, हेही सर्वोच्च न्यायालय तपासत आहे.

संदर्भ: मणिपूरमध्ये 2023 पासून कुकी आणि मैतेई समुदायांमध्ये हिंसाचार झाला आहे. Suspension of Operations करार सहसा शांतता चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांविरुद्धची सुरक्षा कारवाई तात्पुरती थांबवतो.

संदर्भ: जेट इंधनाच्या किमती वाढल्या की विमान कंपन्यांना अनेकदा अडचण येते, कारण इंधन हा त्यांचा सर्वात मोठा खर्च असतो. Alaska Air Group ही Alaska Airlines ची मूळ कंपनी आहे, जी अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील एक मोठी विमान कंपनी आहे.

Big tech firms have poured huge sums into AI data centres and chips over the past few years, and investors are now asking when that spending will pay off. Markets often swing sharply when that doubt grows.

संदर्भ: सहकारी सुपरमार्केट ही सभासदांच्या मालकीची दुकाने असतात, जी रोजच्या वस्तू योग्य दरात देण्याचा प्रयत्न करतात. किमती वाढतात तेव्हा अशी एकत्रित पॅक घरगुती किराणा सामान परवडण्यास मदत करतात.

पार्श्वभूमी: स्पेनमध्ये युरोपातील सर्वात मोठ्या हाय-स्पीड रेल्वे जाळ्यांपैकी एक आहे, त्यामुळे इतक्या जीवघेण्या अपघाताने देशाच्या सुरक्षिततेच्या नोंदीवर प्रकाश टाकला आहे. ओस्कार पुएन्ते परिवहन मंत्रालयाचे नेतृत्व करतात, जे देशातील गाड्यांची देखरेख करते.

पार्श्वभूमी: भारतात बनावट पेमेंट लिंक आणि फिशिंग कॉलसारख्या ऑनलाइन फसवणुकी सामान्य आहेत आणि पीडितांना गेलेले पैसे परत मिळवणे अनेकदा कठीण जाते. भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे अनधिकृत डिजिटल व्यवहारांतील ग्राहक जबाबदारीबाबत आधीपासून नियम आहेत, त्यामुळे या मतामुळे बँकांवरील दबाव वाढतो.

संदर्भ: अमेरिका आणि इराण यांच्यात इराणच्या अणुकार्यक्रमावरून आणि प्रदेशातील सशस्त्र गटांवरून दीर्घकाळ तणाव आहे, आणि अशा चर्चांमध्ये कतार अनेकदा मध्यस्थाची भूमिका बजावतो.

विशेष गरजा असलेली मुले अनेकदा आपल्या सुरक्षेसाठी पूर्णपणे शाळेतील कर्मचाऱ्यांवर अवलंबून असतात, त्यामुळे शाळांनी कडक देखरेख आणि नोंदणीचे नियम पाळणे अपेक्षित असते. अशा घटनांमुळे हे नियम किती चांगल्या प्रकारे पाळले जातात आणि तक्रारी कशा हाताळल्या जातात, असे प्रश्न उपस्थित होतात.

संदर्भ: डिलिव्हरी आणि राईड-हेलिंग करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना अनेकदा पेन्शन किंवा सशुल्क रजेसारखे औपचारिक लाभ मिळत नाहीत. त्यांच्या गरजांनुसार बनवलेल्या कल्याणकारी योजनांच्या दिशेने ही मंडळे एक पाऊल आहेत.

संदर्भ: Nvidia असे ग्राफिक्स चिप्स बनवते ज्यावर बहुतेक AI प्रणालींचे प्रशिक्षण आणि चालन होते, त्यामुळे तिचा खर्च व्यापक AI तेजीला आकार देतो. AI बबल म्हणजे किंमती आणि मूल्यांकन त्यामागील व्यवसाय कमावत असलेल्या रकमेपेक्षा खूप जास्त वाढणे.

संदर्भ: Alphabet च्या मालकीची Waymo अमेरिकेतील शहरांमध्ये आधीपासून रोबोटैक्सी सेवा चालवते, तर Toyota ही जपानमधील सर्वात मोठी कार कंपनी आहे. त्यामुळे ही भागीदारी कार निर्मिती आणि स्वयंचलित ड्रायव्हिंग सॉफ्टवेअर एकत्र आणते.

संदर्भ: जडेजा हा डाव्या हाताचा फिरकी गोलंदाज आणि खालच्या फळीतील फलंदाज आहे, ज्याने भारताच्या मर्यादित षटकांच्या संघांमध्ये मोठी भूमिका बजावली आहे. व्हाइट-बॉल क्रिकेट म्हणजे वनडे आणि T20 प्रकार, आणि 2027 चा ODI विश्वचषक हे निवड समितीचे पुढील मोठे लक्ष्य आहे.

राज्यसभा हे संसदेचे वरिष्ठ सभागृह आहे, आणि त्याचे सदस्य थेट मतदारांकडून नव्हे तर राज्य विधानमंडळांकडून निवडले जातात. कार्यकाळाच्या मध्येच जागा रिकामी झाल्यास, उर्वरित कार्यकाळासाठीच ती जागा भरण्यासाठी पोटनिवडणूक घेतली जाते.

संदर्भ: नॅसडॅकमध्ये तंत्रज्ञान कंपन्यांचे प्रमाण जास्त आहे, त्यामुळे त्याची हालचाल तंत्रज्ञान क्षेत्राबद्दल गुंतवणूकदारांचा दृष्टिकोन अनेकदा दाखवते. एआयवर प्रचंड खर्च करणे हा मोठा विषय बनला आहे, आणि हा खर्च फायदेशीर ठरेल का, असा प्रश्न गुंतवणूकदार आता विचारत आहेत.

संदर्भ: भारतात मद्यपान करून वाहन चालवणे हे रस्ते अपघातातील मृत्यूंचे एक प्रमुख कारण आहे. मोठ्या अपघातांनंतर अशा मोहिमा सहसा सुरू होतात, कारण तेव्हा हा विषय सार्वजनिक चर्चेत येतो. अशा मोहिमांमुळे रस्त्यांवर अधिक तपासणी आणि गुन्हेगारांवर कठोर कारवाई होऊ शकते.

संदर्भ: अनेक घरे आणि कार्यालये पॅकेज्ड पिण्याच्या पाण्यावर अवलंबून असतात, विशेषतः जिथे नळाचा पुरवठा अनियमित असतो. नियामक या युनिट्सची स्वच्छता आणि गुणवत्ता तपासतात, आणि प्रयोगशाळेचे निकाल पाणी पिण्यास सुरक्षित आहे की नाही ते दाखवतात.

संदर्भ: भारतीय महिलांमध्ये स्तनाचा कर्करोग हा सर्वात सामान्य कर्करोगांपैकी एक आहे, त्यामुळे लवकर तपासणी महत्त्वाची आहे. निरुपद्रवी गाठ आणि कर्करोग यातील फरक ओळखण्यासाठी डॉक्टर सहसा शारीरिक तपासणी, अल्ट्रासाऊंड किंवा मॅमोग्राफीसारखी इमेजिंग आणि कधी कधी बायॉप्सी वापरतात.

संदर्भ: अनेक किशोरवयीन मुले AI चॅटबॉट वापरतात, आणि वयानुसार सुरक्षा उपाय जोडण्याचा दबाव कंपन्यांवर वाढत आहे. OpenAI ChatGPT बनवते, जो जगात सर्वाधिक वापरला जाणारा AI चॅटबॉट आहे.

संदर्भ: जागतिक बँक ही जगातील कर्ज देणारी संस्था असून ती देशांसाठी गरिबीचे अंदाज प्रसिद्ध करते. भारताच्या आकडेवारीवर अनेकदा चर्चा होते, कारण गरिबी कशी मोजली जाते यावर ती अवलंबून असते. असमानता म्हणजे उत्पन्न आणि संपत्ती लोकांमध्ये किती असमानपणे वाटली जाते, हे दर्शवते.

संदर्भ: Attappady हा Keralam मधील Palakkad जिल्ह्यातील डोंगराळ आदिवासी भाग आहे, जिथे अनेक कुटुंबे मोठ्या रुग्णालयांपासून दूर राहतात. अशा ठिकाणी अर्भक मृत्यू झाल्यास अधिकारी सहसा पोषण, मातृ आरोग्यसेवा आणि आरोग्य सुविधांची उपलब्धता तपासतात.

पेंढा जाळणे म्हणजे कापणीनंतर शेतातील उरलेले पिकांचे देठ पेटवणे, जे प्रामुख्याने उत्तर भारतात होते. दरवर्षी शरद ऋतूत यातून निघणाऱ्या धुरामुळे दिल्ली आणि आसपासच्या भागातील हवेची गुणवत्ता अनेकदा बिघडते.

संदर्भ: आंध्र प्रदेशला नुकतेच आर्नब चक्रीवादळाचा फटका बसला होता, त्यामुळे रहिवासी पुढील मोठ्या पावसावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. भारतीय हवामान विभाग (IMD) हे अंदाज जारी करतो, आणि बंगालच्या उपसागरातील डिप्रेशन कधीकधी चक्रीवादळात तीव्र होऊ शकतात.

संदर्भ: IRDAI भारतातील विमा कंपन्यांचे नियमन करते, आणि Consumer Commissions हे असे मंच आहेत जिथे सामान्य लोक कंपन्यांविरुद्ध तक्रारी दाखल करतात. दीर्घकाळ प्रलंबित खटल्यांचा अर्थ पॉलिसीधारकांसाठी आणि निर्णयाची वाट पाहणाऱ्या इतरांसाठी विलंब असा होतो.

संदर्भ: IDBI बँक अनेक वर्षे बहुसंख्य सरकारी मालकीची होती, आणि सरकार तिमधील हिस्सा कमी करण्याचा विचार करत आहे. सार्वजनिक मालमत्तेच्या विक्रीवर भारतात दीर्घकाळ चर्चा होत आली आहे, आणि विरोधी पक्ष अनेकदा किमतीवर प्रश्न उपस्थित करतात.

संदर्भ: परकीय चलन साठा म्हणजे मध्यवर्ती बँकेकडे असलेले परकीय चलन आणि सोने, ज्याचा वापर रुपया स्थिर ठेवण्यासाठी आणि आयातीसाठी पैसे देण्यासाठी होतो. वारंवार होणारी घट बहुधा बाजारावरील दबावाच्या काळात रुपयाला आधार देण्यासाठी मध्यवर्ती बँकेने डॉलर विकल्याचे दर्शवते.

संदर्भ: शाळा प्रवेश, पासपोर्ट, मालमत्तेची कामे आणि विमा दावे यासाठी जन्म आणि मृत्यू प्रमाणपत्रे लागतात. India Post ही सरकारी पोस्ट सेवा असून तिची कार्यालये दूरच्या गावांपर्यंत पोहोचतात.

संदर्भ: PM-Kisan योजना २०१९ मध्ये सुरू झाली. ती शेतकऱ्यांना थेट आर्थिक मदत देते, आणि रक्कम हप्त्यांमध्ये त्यांच्या बँक खात्यात जमा होते. पात्र आहोत की नाही याबद्दल शंका असल्यास शेतकरी अधिकृत योजना पोर्टलवर आपली स्थिती तपासू शकतात.

संदर्भ: वेलची हे Keralam च्या डोंगराळ जिल्ह्यांमधील एक प्रमुख मसाला पीक आहे, आणि वाढत्या तापमानामुळे शेतकरी वर्षभर पीक घेण्याकडे वळत आहेत. कीटकनाशकांचा अतिवापर ही भारतीय शेतीतील व्यापक चिंता आहे, कारण त्यामुळे माती, पाणी आणि अन्नसुरक्षेवर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: मजारी आणि छट्टा पाकिस्तानमध्ये मानवाधिकार कार्यासाठी आणि नागरी स्वातंत्र्याशी संबंधित खटले लढवण्यासाठी ओळखले जातात. त्यांच्या प्रकरणामुळे पाकिस्तान वकील, कार्यकर्ते आणि सरकारवर टीका करणाऱ्यांशी कसे वागतो, याबद्दलच्या व्यापक चर्चेत भर पडते.

संदर्भ: भारतात मोतीबिंदू आणि चष्म्याच्या नंबरसारख्या अनेक दृष्टीच्या समस्या लवकर ओळखल्या तर स्वस्तात बरा होऊ शकतात. आरोग्यावर पैसे खर्च करण्याचे निर्णय कुटुंबात कसे घेतले जातात, याचा महिलांच्या असमान उपचारांशी दीर्घकाळ संबंध आहे.

संदर्भ: PU म्हणजे पूर्व-विद्यापीठ, कर्नाटकात इयत्ता दहावीनंतरचा दोन वर्षांचा महाविद्यालयीन टप्पा, आणि SSLC ही राज्याची इयत्ता दहावीची बोर्ड परीक्षा आहे. या स्तरावरील जागा दरवर्षी वाढत असल्याने, जागा आणि विद्यार्थी यांचे प्रमाण जुळवण्यासाठी राज्य नवीन खाजगी महाविद्यालये उघडण्याचा वेग कमी करत आहे.

संदर्भ: मार्जिन म्हणजे औषध बनवण्यासाठी किंवा खरेदी करण्यासाठी येणारा खर्च आणि त्याची विक्री किंमत यातील फरक. भारतात कर्करोगावरील उपचार महाग आहेत, आणि औषधांच्या किमतींबाबत कंपन्या, रुग्ण आणि नियामक यांच्यात बऱ्याच काळापासून चर्चा सुरू आहे.

संदर्भ: होर्मुझची सामुद्रधुनी ही इराण आणि ओमानमधील अरुंद सागरी मार्ग आहे, ज्यातून जगातील तेलाचा मोठा हिस्सा जातो. लिम्पेट माइन्स म्हणजे जहाजाच्या तळाला चिकटवलेले छोटे बॉम्ब, आणि अनेक जहाजांच्या क्रूमध्ये भारतीयांचे प्रमाण मोठे आहे.