बातम्या

संदर्भ: WhatsApp Android वर Google Drive आणि iPhone वर iCloud मध्ये आपोआप बॅकअप ठेवते, त्यामुळे डिलीट होण्यापूर्वी सेव्ह केलेल्या सर्वात अलीकडील बॅकअपमधूनच डिलीट झालेले चॅट सहसा परत मिळू शकतात.

संदर्भ: world model ही एक AI प्रणाली आहे जी वातावरण कसे वागते हे शिकते, जेणेकरून पुढे काय होईल याचा अंदाज बांधता येईल आणि यंत्रांना कृतींचे नियोजन करता येईल. Google ने यापूर्वीचे Genie मॉडेल संशोधन पूर्वावलोकन म्हणून प्रसिद्ध केले होते, त्यामुळे Genie 4 हे त्याच दिशेने पुढचे पाऊल आहे.

संदर्भ: Google ने पहिला डेटा-सेंटर उपग्रह कक्षेत ठेवला आहे, त्यामुळे ही चाचणी AI पृथ्वीबाहेरही काम करू शकते का ते तपासते. हायकू म्हणजे तीन ओळींची छोटी कविता, जी बहुधा निसर्गावर असते.

संदर्भ: EPFO योजनेअंतर्गत पेन्शनधारकांना दरवर्षी आपण जिवंत असल्याचे सिद्ध करावे लागते, तेव्हाच त्यांना मासिक पेन्शन मिळत राहते, आणि त्यासाठी सामान्यतः जीवन प्रमाणपत्र हाच पुरावा असतो. हे काम ऑनलाइन केल्याने कार्यालयात खेटे घालावे लागत नाहीत, आणि याचा सर्वात जास्त फायदा ज्येष्ठ नागरिकांना होतो.

संदर्भ: महागाई भत्ता म्हणजे मूळ पगार आणि निवृत्तीवेतनात जोडली जाणारी रक्कम, जी वाढत्या किमतींची भरपाई करण्यासाठी असते आणि राज्ये ती वेळोवेळी सुधारतात. केंद्र सरकारही आपला DA दर वर्षातून दोनदा सुधारते, त्यामुळे राज्यांच्या वाढीकडे इतर राज्यांतील कर्मचारीही लक्ष ठेवतात.

लुसी 2021 मध्ये गुरूच्या ट्रोजन लघुग्रहांचा अभ्यास करण्यासाठी प्रक्षेपित करण्यात आले होते. हे लघुग्रह खडकाळ पिंडांचे गट असून ते या विशाल ग्रहाच्या कक्षेतच फिरतात. शास्त्रज्ञांच्या मते हे लघुग्रह सुरुवातीच्या सौरमालेतील अवशेष असू शकतात, ज्यामुळे ग्रह कसे तयार झाले हे समजण्यास मदत होऊ शकते.

संदर्भ: अल्फाबेटकडे गुगलसोबत YouTube आणि Android देखील आहेत. मोठ्या टेक कंपन्या AI चिप्स आणि डेटा सेंटरवर प्रचंड खर्च करत आहेत, आणि त्या गुंतवणुकीतून पैसे कधी मिळतील, असा प्रश्न गुंतवणूकदार सतत विचारत आहेत. अशा तीव्र चढ-उतारांमागे अनेकदा हा मोठा वाद असतो, केवळ एका तिमाहीचा निकाल नाही.

RBI ही मध्यवर्ती बँक आहे जी भारतातील बँकांचे नियमन करते आणि बँकिंगचे नियम ठरवते. आता बँकांकडे ग्राहकांचा मोठ्या प्रमाणात डिजिटल डेटा असतो आणि त्या ऑनलाइन पेमेंट चालवतात, त्यामुळे सुरक्षेत त्रुटी आल्यास सामान्य लोकांची बचत आणि खाती धोक्यात येऊ शकतात.

संदर्भ: क्वाड ही भारत, अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया यांची अनौपचारिक भागीदारी असून ती इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रासाठी एकत्र काम करण्यासाठी स्थापन झाली आहे. आर्थिक दबाव म्हणजे व्यापार किंवा पैशाच्या माध्यमातून टाकलेला दबाव. हा गट AI आणि महत्त्वाच्या खनिजांवरील आपले काम वाढवत आहे.

संदर्भ: नंदिनी हा कर्नाटकातील सहकारी दूध ब्रँड आहे आणि अनेक कुटुंबे तो रोज खरेदी करतात, त्यामुळे दरातील बदलाचा घरच्या बजेटवर थेट परिणाम होतो. दूध दराचे निर्णय अनेकदा शेतकऱ्यांची कमाई विरुद्ध ग्राहकांची परवडणारी क्षमता यावर वादविवाद घडवतात.

Context: Personalised cancer vaccines are designed around a patient's own tumour, and most are still in research or early trials rather than routine treatment. Claims from startups should be read alongside peer-reviewed evidence.

संदर्भ: KMF म्हणजे कर्नाटक मिल्क फेडरेशन, ही राज्यातील मोठी दूध सहकारी संस्था असून ती Nandini या ब्रँड नावाखाली दूध विकते. अशा दर बदलांमागे अनेकदा शेतकरी आणि वाहतुकीचा वाढता खर्च असतो, त्यामुळे घरगुती मासिक बजेटवर त्याचा परिणाम जाणवतो.

Context: BE FAST stands for balance, eyes, face, arms, speech and time, a memory aid for a stroke's common signs. Stroke is a leading cause of death and disability in India, and early treatment can limit lasting damage.

Context: AI data centres on Earth use large amounts of electricity and cooling, which is a growing concern for tech firms. Putting computing in orbit is an untested idea that companies are exploring as a possible alternative.

कर हस्तांतरण म्हणजे केंद्र सरकार संघाच्या कर उत्पन्नातील जो हिस्सा राज्य सरकारांना देते, तो राज्ये शाळा, रस्ते आणि आरोग्य यांसाठी वापरतात. केंद्र साधारणपणे नियमित मासिक हप्त्यांमध्ये हे पैसे देते, आणि कधीकधी त्यात अतिरिक्त रक्कम जोडली जाते.

संदर्भ: El Niño म्हणजे मध्य आणि पूर्व पॅसिफिकचे नैसर्गिक तापमानवाढीचे चक्र, जे जगभरातील पाऊस आणि उष्णतेचे नमुने बदलते. ते अनेकदा भारतीय मान्सूनला कमजोर करते, म्हणून शेतकरी आणि पाणी नियोजक याकडे बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: GST म्हणजे भारताचा वस्तू आणि सेवा कर, जो 2017 मध्ये अनेक राज्य आणि केंद्रीय करांऐवजी लागू झाला. ज्या प्रत्येक राज्यात व्यवसाय विक्री करतो, तिथे त्या राज्याची स्वतंत्र नोंदणी लागू शकते, त्यामुळे सोप्या नियमांचा छोट्या ऑनलाइन विक्रेत्यांना मोठा फायदा होऊ शकतो.

संदर्भ: अनेक महिला शेतीचे काम करतात, पण सरकारी नोंदींमध्ये त्यांना अनेकदा शेतकरी म्हणून धरले जात नाही, कारण सहसा जमिनीच्या मालकीवरून मान्यता ठरते. ही मान्यता शेती योजना, कर्ज आणि लाभांपर्यंत पोहोचण्यावर परिणाम करू शकते.

संदर्भ: AI मॉडेल्स मोठ्या प्रमाणात वेब मजकुरावर प्रशिक्षित केले जातात, आणि बातम्यांच्या साइट्स बऱ्याच काळापासून बॉट्सनी त्यांचा मजकूर कॉपी करण्याबद्दल तक्रार करत आहेत. Robots.txt ही प्रमाणित फाइल आहे जी बॉट्सना कोणती पाने क्रॉल करू नयेत हे सांगते, आणि प्रकाशक सध्या तिचा वापर करतात.

संदर्भ: निवृत्तीवेतन सुरू ठेवण्यासाठी निवृत्तीवेतनधारकांना दरवर्षी आपण हयात असल्याचा पुरावा द्यावा लागतो, आणि त्यासाठी लाइफ सर्टिफिकेट हा नेहमीचा पुरावा असतो. फेस ऑथेंटिकेशनमुळे निवृत्तीवेतनधारकांना बँक किंवा पेन्शन कार्यालयात प्रत्यक्ष जाण्याऐवजी कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने आपली ओळख पटवता येते.

संदर्भ: कर्जाची परतफेड न झाल्यामुळे बिल्डरचे काम थांबले, तेव्हा अनेक घर खरेदीदारांना फ्लॅटसाठी वर्षानुवर्षे वाट पाहावी लागली आहे. भारताच्या दिवाळखोरी कायद्यानुसार, एका विकासकाच्या अपयशामुळे त्याचे सर्व प्रकल्प गोठू शकतात, म्हणून नवे नियम चांगल्या प्रकल्पांसाठी अरुंद पण स्वतंत्र मार्ग देतात.

संदर्भ: 2018 मध्ये फ्रान्समधील 'यलो वेस्ट' आंदोलनही राहणीमानाच्या खर्चावरूनच सुरू होऊन देशभर पसरले होते, त्यामुळे तिथे अशा संतापाचा इतिहास आहे. पॅरिस ही राजधानी असून मोठी रस्त्यावरची आंदोलने येथे नेहमी होतात.

संदर्भ: भारतात प्राण्यांचा वापर करून होणाऱ्या संशोधनासाठी फार पूर्वीपासून नियम आहेत, आणि नियामक ते वेळोवेळी अद्ययावत करतात. असे सुरक्षा उपाय किती कठोर असावेत यावरून प्राणी कल्याण गट आणि शास्त्रज्ञ अनेकदा एकमेकांशी भिडतात.

जनगणना दर दहा वर्षांनी एकदा लोकसंख्येची नोंद करते, आणि तिच्या माहितीमुळे सरकारला सेवा आणि साधनसंपत्तीचे नियोजन करण्यास मदत होते. गणनाकार हे क्षेत्रीय कर्मचारी असतात जे घरोघरी जाऊन उत्तरे गोळा करतात.

संदर्भ: नंदन नीलेकणी हे Infosys चे सह-संस्थापक असून आधार योजनेचे शिल्पकार आहेत. 2024 मधील NEET पेपरफुटी प्रकरणानंतर भारतातील राष्ट्रीय परीक्षा कशा चालवल्या जातात याचा आढावा घेण्यासाठी ही समिती नेमली होती.

संदर्भ: पंजाबमधील शेतकरी कापणीनंतर शेत लवकर मोकळे करण्यासाठी भाताचे पेंढे अनेकदा जाळतात, आणि दरवर्षी शरद ऋतूत त्यातील धुरामुळे दिल्ली आणि आसपासच्या भागातील हवेची गुणवत्ता खालावते. दिल्लीने हिवाळ्यासाठी प्रदूषणविरोधी निर्बंध जाहीर केले आहेत, त्यामुळे हा त्याच हंगामी लढ्याचा भाग आहे.

संदर्भ: YouTube कडे वयाच्या सेटिंग्ज आणि आशयाचे नियम आहेत, पण AI साधनांमुळे कोणीही झटपट गाणी आणि व्हिडिओ बनवू शकतो, त्यामुळे फिल्टर्सना वेग राखणे कठीण जाते. भोजपुरी आणि पंजाबी संगीत भारतात प्रचंड लोकप्रिय असल्याने असा आशय मोठ्या कुटुंब प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचू शकतो.

संदर्भ: ऑइल बीटल हे असे कीटक आहेत ज्यांच्या अळ्या घरट्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी जंगली मधमाश्यांवर स्वार होतात. जंगली फुलांची कुरणे आणि त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या मधमाश्या नाहीशा झाल्यामुळे अनेक प्रजाती कमी झाल्या आहेत, त्यामुळे अशा पुनःशोधांकडे संवर्धनवादी बारकाईने लक्ष देतात.

ऑटोमॅटिक इमर्जन्सी ब्रेकिंग सिस्टीम सेन्सरच्या मदतीने संभाव्य अपघात ओळखते. चालकाने वेळेत प्रतिसाद दिला नाही तर ती ब्रेक लावते. भारतात रस्ते अपघातातील मृत्यूंची संख्या जगात सर्वाधिक आहे, त्यामुळे वाहन सुरक्षा नियम हा सरकारच्या सतत लक्ष केंद्रित असलेला विषय आहे.

Context: Big tech firms are spending huge sums on AI data centres and chips, so investors are worried whether those costs will pay off; the Nasdaq is the US index heavy in technology shares.

संदर्भ: लावा हा भारतीय स्मार्टफोन ब्रँड असून तो बजेट फोनसाठी ओळखला जातो. ही वाढ त्या विभागात येते जिथे ग्राहक किमतींबाबत सर्वात जास्त संवेदनशील असतात. मिड-रेंज फोन त्या विभागाच्या थोडे वर असतात, म्हणून त्यांचे ग्राहकही किमतींवर बारीक लक्ष ठेवू शकतात.

संदर्भ: H-1B हा अमेरिकेचा कामासाठीचा व्हिसा आहे, जो अनेक भारतीय सॉफ्टवेअर अभियंते आणि इतर कुशल कामगार वापरतात, तर ग्रीन कार्ड कायमस्वरूपी निवासाची परवानगी देते. प्रत्येक नवीन काँग्रेस आणि प्रशासन हे नियम बदलू शकते, त्यामुळे निवडणुकीच्या निकालांना अर्जदारांसाठी महत्त्व आहे.

Ebola हा दुर्मिळ पण घातक विषाणू आहे, जो बाधित व्यक्तींच्या रक्त किंवा शरीरातील द्रवांच्या थेट संपर्कातून पसरतो. पहिल्या नोंदवलेल्या उद्रेकानंतर 1976 पासून DR Congo मध्ये Ebola चे अनेक उद्रेक झाले आहेत, त्यामुळे हा देश प्रतिसाद पथकांसाठी दीर्घकाळ लक्ष केंद्रित राहिला आहे.

Context: Foxconn is the Taiwanese company that assembles many Apple devices, including in India. Foldable phones use flexible screens, which have been a known durability concern for the whole industry.

संदर्भ: इराण, अमेरिका आणि Israel यांच्यात इराणच्या अणू कार्यक्रमावरून दीर्घकाळापासून तणाव आहे. सर्वोच्च नेत्याकडे इराणच्या लष्करावर आणि राज्याच्या निर्णयांवर अंतिम अधिकार असतो, त्यामुळे त्यांच्या आदेशांना मोठे महत्त्व असते.

पार्श्वभूमी: २०२३ मध्ये पॅरिसजवळ पोलिसांनी वाहतूक तपासणी दरम्यान एका किशोरवयीन मुलाचा मृत्यू झाल्यानंतर फ्रान्समध्ये मोठे दंगे झाले होते. त्यानंतर युरोपमधील सरकारांनी तरुण लोक आणि त्यांच्या कुटुंबांना सार्वजनिक अशांततेसाठी कसे जबाबदार धरता येईल, यावर चर्चा केली आहे.

संदर्भ: ज्वारी, ज्याला सॉर्गम असेही म्हणतात, हे कर्नाटकातील अनेक भागांत मोठ्या प्रमाणात खाल्ले जाणारे मुख्य धान्य आहे. पाऊस कमी पडला की उत्पादन घटते आणि पुरवठा कमी होतो, म्हणून दर वाढतात.

संदर्भ: KYC म्हणजे Know Your Customer, म्हणजे बँका आपले ग्राहक खरोखर कोण आहेत याची खातरजमा करण्यासाठी पाळत असलेली प्रक्रिया. म्यूल खाती अनेकदा चोरलेल्या किंवा उसन्या ओळखपत्रांवर उघडली जातात, आणि भारतात ऑनलाइन फसवणूक वाढत असल्याने न्यायालयाचा हा आढावा खाती कशी उघडली जातात ते बदलू शकतो.

संदर्भ: क्वाड हा भारत, अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया यांचा अनौपचारिक गट असून तो हिंद-प्रशांत क्षेत्रातील सामायिक हितसंबंधांवर काम करतो. लिथियम आणि दुर्मिळ मृदा धातूंसारखी महत्त्वाची खनिजे बॅटऱ्या आणि इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये वापरली जातात, त्यामुळे त्यांचा पुरवठा सरकारांसाठी वाढती चिंता बनली आहे.

संदर्भ: जनगणना ही भारताची अधिकृत लोकसंख्या मोजणी आहे, आणि ती 2021 पासून पुढे ढकलली गेली होती. मागील संपूर्ण जनगणनेत जातीची नोंद झाली नव्हती, आणि नव्या फेरीत पहिल्यांदाच ती समाविष्ट केली जाणार आहे.

संदर्भ: भारतातील अनेक शहरी घरांमध्ये मोलकरीण आणि स्वयंपाकी खासगी एजन्सीमार्फत नेमले जातात, आणि या एजन्सींवर सहसा सरकारी देखरेख कमी असते. पोलीस पडताळणीचा उद्देश घरात प्रवेश करण्यापूर्वी कामगाराची पार्श्वभूमी तपासणे हा आहे.

संदर्भ: ATP ही पुरुषांच्या व्यावसायिक टेनिस टूरची संस्था आहे, जी बहुतेक स्पर्धा आणि क्रमवारी चालवते. दुहेरी जोड्यांना साधारणपणे एकेरीतील स्टार खेळाडूंपेक्षा खूप कमी कमाई होते, त्यामुळे ड्रॉ आणि बक्षीस रकमेतील कपातीचा त्यांना सर्वात जास्त फटका बसतो.

संदर्भ: काचेचा कचरा पुनर्वापरासाठी कठीण असतो, म्हणून त्याचे बांधकाम साहित्यात रूपांतर केल्यास कचराभूमीवरील भार कमी होऊ शकतो. काचेसह बनवलेल्या काँक्रीटमध्ये रासायनिक अभिक्रिया होऊन ते तडकू शकते, अशी चिंता बराच काळ होती, म्हणून दीर्घकालीन तपासणी महत्त्वाची आहे.

संदर्भ: NavIC ही भारताची स्वतःची प्रादेशिक उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली आहे, जी भारत आणि जवळच्या भागांत ठिकाण व वेळेची सेवा देण्यासाठी बनवली आहे. GPS प्रमाणेच तिला कक्षेत उपग्रहांचा समूह लागतो, त्यामुळे प्रत्येक नवीन प्रक्षेपण ती सुरू ठेवण्यास मदत करते.

WalletHub ही अमेरिकेतील वैयक्तिक वित्तविषयक वेबसाइट आहे, त्यामुळे तिची क्रमवारी तिने निवडलेल्या निकषांवर आधारित असते. अशा क्रमवारींमध्ये अनेक घटकांचा विचार होत असल्याने, राहण्याचा खर्च जास्त असेल तर जास्त पगार तितकासा महत्त्वाचा ठरत नाही.

Context: Madhyamam is a Malayalam news daily based in Kerala, and this dispute is over unpaid wages that have built up for months. Long pay delays often lead to strikes, and unions usually push for talks between the staff and management.

संदर्भ: होर्मुझ ही एक अरुंद समुद्री मार्ग आहे जिथून जगातील तेलाचा मोठा वाटा जातो, त्यामुळे त्यावरील वादांमुळे त्या प्रदेशाबाहेरही इंधनाचे दर वाढू शकतात. इराण आणि अमेरिका अनेक वर्षांपासून संघर्षात आहेत आणि चर्चा अनेकदा सुरू होऊन थांबल्या आहेत.

संदर्भ: सेस म्हणजे एखाद्या विशिष्ट कारणासाठी वसूल केलेला अतिरिक्त शुल्क, जो वस्तूवरील नियमित करापेक्षा वेगळा असतो. TASMAC ही तामिळनाडूतील सरकारी मालकीची दारू विक्री करणारी संस्था आहे, आणि दारू विक्रीतून राज्याच्या महसुलाचा मोठा वाटा येतो.

FSSAI म्हणजे Food Safety and Standards Authority of India, जी देशभरातील अन्नाचे नियम ठरवते आणि रेस्टॉरंट व अन्न व्यवसायांचे परवाने देते. कारणे दाखवा नोटीस हे एक औपचारिक पहिले पाऊल आहे, ज्यात अंतिम दंड ठरवण्यापूर्वी व्यवसायाला उत्तर देण्यास सांगितले जाते.

संदर्भ: राज्यघटनेनुसार सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांची डीफॉल्ट भाषा इंग्रजी आहे, तर केंद्र सरकारची मुख्य अधिकृत भाषा हिंदी आहे. अधिकृत भाषा कायदा, 1963 नुसार हिंदीसोबत इंग्रजी वापरणे सुरू राहिले, आणि या भाषेच्या वादावर अनेक दशकांपासून चर्चा सुरू आहे.

संदर्भ: फ्यूजनमध्ये हलके अणू एकत्र जोडले जाऊन ऊर्जा बाहेर पडते, हीच प्रक्रिया सूर्याला ऊर्जा देते. अजून कोणत्याही देशाने फ्यूजन वीज प्रकल्प चालवून ग्रीडला वीज पुरवलेली नाही. खाजगी कंपन्या या शर्यतीत उतरत आहेत, आणि भारताचा प्रयत्न हे त्याचे एक उदाहरण आहे.

संदर्भ: NVS उपग्रह हे NavIC चा भाग आहेत, जी भारताची स्वतःची प्रादेशिक नेव्हिगेशन प्रणाली आहे आणि ती GPS सारख्या जागतिक प्रणालींसोबत काम करते. कॉन्स्टेलेशन म्हणजे एखादा प्रदेश व्यापण्यासाठी एकत्र काम करणाऱ्या उपग्रहांचा समूह.

संदर्भ: Enforcement Directorate मनी लाँडरिंगचा तपास करते आणि आधीच्या प्रकरणात जामीन मिळालेल्या व्यक्तीलाही नव्याने अटक करू शकते. Azam Khan उत्तर प्रदेशातील समाजवादी पक्षाचे वरिष्ठ नेते आहेत आणि हे प्रकरण Jauhar University शी जोडलेल्या निधीशी संबंधित आहे.

संदर्भ: अलिकडच्या वर्षांत मँचेस्टर सिटी इंग्लिश फुटबॉलमधील सर्वात मजबूत संघांपैकी एक राहिला आहे, त्यामुळे त्यांच्या मैदानावर विजय मिळणे दुर्मिळ आहे. मँचेस्टर युनायटेड आणि चेल्सी हे एकाच लीगमधील मोठे क्लब आहेत, त्यामुळे या फेरीच्या निकालांकडे चाहत्यांचे बारकाईने लक्ष असते.

हिवाळ्यात थंड हवा प्रदूषण जमिनीजवळ अडकवून ठेवते, त्यामुळे दिल्लीत अनेकदा तीव्र धुके (स्मॉग) दिसते. राष्ट्रीय राजधानी प्रदेशात अशा हिवाळी कृती आराखड्यांचा अनेक वर्षांपासून वापर होत आहे, आणि हवेची गुणवत्ता बिघडते तसे निर्बंध वाढवले जातात.

संदर्भ: भारताची जनगणना दर दहा वर्षांनी होते आणि ती दोन टप्प्यांत चालते. आधी घरे आणि इमारतींची नोंद होते, आणि नंतर प्रत्येक व्यक्तीची मोजणी होते. जम्मू-काश्मीरमधील प्रगती दाखवते की देशव्यापी मोजणी राज्यनिहाय पुढे सरकत आहे.

संदर्भ: CGHS म्हणजे केंद्र सरकारी आरोग्य योजना, जी केंद्र सरकारी कर्मचारी, निवृत्तीवेतनधारक आणि पात्र कुटुंबीयांना वैद्यकीय सेवा पुरवते. कोण अवलंबित मानले जाते, या नियमांवरून कोण लाभ घेऊ शकतो हे ठरते.

संदर्भ: BS VI हे भारताचे सध्याचे वाहन उत्सर्जन मानक आहे. हिवाळ्यातील गंभीर वायू प्रदूषणाशी लढण्यासाठी दिल्लीने जुन्या, नियमांचे पालन न करणाऱ्या वाहनांबाबतचे नियम कडक केले आहेत. जवळच्या NCR शहरांमधून येणारे प्रवासी सर्वाधिक प्रभावित होणाऱ्यांपैकी आहेत.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे भारतात आणलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर, आणि कापूस हा सूत व कपड्यांसाठी मुख्य कच्चा माल आहे. देशांतर्गत पुरवठा कमी पडतो किंवा किमती वाढतात तेव्हा अशा सवलती दिल्या जातात.

संदर्भ: नोव्हेंबर 2024 मध्ये Novi Sad येथील रेल्वे स्थानकाचे छत कोसळून 16 लोकांचा मृत्यू झाला, आणि त्यामुळे भ्रष्टाचाराविरुद्धचा संताप वाढला. Aleksandar Vučić यांनी दशकाहून अधिक काळ Serbia च्या राजकारणावर वर्चस्व ठेवले आहे, त्यामुळे त्यांच्या सरकारचे पतन हा मोठा बदल आहे.

संदर्भ: भारत Gulf, UK आणि US सारख्या देशांमध्ये अनेक परिचारिका कामासाठी पाठवतो, जिथे रुग्ण आणि कर्मचारी वेगवेगळ्या भाषा बोलतात. परदेशी नियोक्ते अनेकदा नोकरी देण्यापूर्वी भाषा कौशल्याची चाचणी घेतात, त्यामुळे नर्सिंग पदवीधरांसाठी ही सामान्य चिंता आहे.

संदर्भ: गगनयान ही भारताची नियोजित मानवी अंतराळ मोहीम असून ती ISRO, म्हणजे Indian Space Research Organisation, चालवते. पॅराशूट परत येणाऱ्या यानाचा वेग सुरक्षित लँडिंग वेगापर्यंत कमी करतात, म्हणून त्यांची चाचणी ही सुरक्षिततेची मुख्य पायरी आहे.

संदर्भ: भारतात जनगणना दर दहा वर्षांनी होते, आणि आधीची जनगणना 2011 मध्ये झाली होती. तिच्या निष्कर्षांवरून जागा, कल्याणकारी योजना आणि राज्यांमध्ये सरकारी पैशांची वाटणी यासंबंधी निर्णय ठरतात.

संदर्भ: NHAI म्हणजे National Highways Authority of India, जे भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग बांधते आणि त्यांची देखभाल करते. Kerala मधील गर्दीच्या रस्त्यांवरील उड्डाणपूल प्रकल्पांना वाहतूक, पूर आणि दुकानांकडे जाणाऱ्या मार्गांवरून स्थानिक हरकती अनेकदा येतात, त्यामुळे असे वाद सामान्य आहेत.

संदर्भ: अंतराळातील दुर्बिणी पृथ्वीच्या खूप वर फिरतात आणि त्यांना सहसा परत आणण्यासाठी बनवलेले नसते, त्यामुळे त्यांची कक्षा हळूहळू कमी होत जाते. अंतराळातील बचाव मोहिमा दुर्मिळ आणि तांत्रिकदृष्ट्या कठीण असतात, म्हणूनच अयशस्वी प्रयत्नाकडे लक्ष वेधले जाते.

संदर्भ: डिजिटल अरेस्ट घोटाळ्यांमध्ये फसवणूक करणारे पोलीस, CBI किंवा कर अधिकारी असल्याचे भासवतात आणि पीडितांना व्हिडिओ कॉलवर ठेवून पैसे हस्तांतरित करायला लावतात. अशी प्रकरणे भारतभर वाढली असून, संशयास्पद हस्तांतरणांची नोंद करण्यासाठी बँकांनी अधिक काही करावे का, असा प्रश्न न्यायालये विचारत आहेत.

संदर्भ: CAQM म्हणजे वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग, जो दिल्ली आणि जवळपासच्या राज्यांसाठी हवेचे नियम ठरवतो. हिवाळ्यात या भागात अनेकदा तीव्र धुरके येतात. कारखाने प्रदूषणाच्या स्रोतांपैकी एक असल्याने हे नियम लागू करणे ही दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया आहे.

संदर्भ: चार धाम ही हिमालयातील एक मोठी हिंदू तीर्थयात्रा मार्गिका आहे, जिथे रस्ते अरुंद असतात आणि हवामान झपाट्याने बदलू शकते. चार्टर्ड उड्डाणे यात्रेकरूंना या डोंगराळ परिस्थितीत घेऊन जातात, ज्यामुळे उतरणे आणि उड्डाण करणे कठीण होऊ शकते.

संदर्भ: मणिपूरमधील Kuki-Zo आणि Meitei समुदायांमध्ये मे 2023 पासून संघर्ष सुरू आहे आणि राज्यात विस्थापन व मृत्यू झाले आहेत. सशस्त्र गट आणि आदिवासी संघटनांसोबतचे करार स्थानिक पातळीवर अनेकदा वादग्रस्त ठरतात, त्यामुळे हे आंदोलन राज्यातील शांतता आणि सुरक्षेबाबतच्या व्यापक चर्चेचे प्रतिबिंब आहे.

संदर्भ: जिल्हा पंचायत ही जिल्हा स्तरावरील आणि तालुका पंचायत ही तालुका स्तरावरील निवडून दिलेली संस्था असते, जी स्थानिक विकास व सेवा सांभाळते. स्थानिक संस्थांच्या निवडणुका अनेकदा लांबतात, त्यामुळे निश्चित वेळापत्रक मतदार आणि उमेदवारांसाठी महत्त्वाचे आहे.

टेनेमेंट म्हणजे सरकारी संस्थांनी कमी उत्पन्न गटातील कुटुंबांसाठी बांधलेल्या बहु-कुटुंब इमारती. त्यांपैकी अनेक जुन्या आणि असुरक्षित आहेत. जुन्या इमारती नव्याने बांधताना बांधकाम सुरू असताना रहिवाशांना सहसा आधी स्थलांतर करावे लागते.

कमाल किरकोळ किंमत म्हणजे दुकानदार कायदेशीरपणे एखाद्या वस्तूसाठी जास्तीत जास्त जी रक्कम आकारू शकतो ती. अशी मर्यादा ग्राहकांना जास्त पैसे देण्यापासून वाचवते. तांदूळ हे भारतातील मुख्य अन्न आहे, आणि किमती वाढल्यावर राज्य सरकारे अशा मर्यादा अनेकदा ठरवतात.

अमेरिकेचे आखाती आणि व्यापक मध्यपूर्वेत लष्करी तळ आहेत, त्यामुळे त्यांच्यावरील हल्ले अनेक देशांवर आणि तेल मार्गांवर परिणाम करतात. इराण आणि अमेरिका दशकांपासून या प्रदेशात प्रतिस्पर्धी आहेत, आणि तेल व मोठ्या भारतीय प्रवासी समुदायामुळे भारत हे बारकाईने पाहतो.

संदर्भ: सणासुदीच्या काळात मागणी वाढते आणि अनेक लोक घरी प्रवास करतात, त्यामुळे भारतात विमान भाडे अनेकदा वाढते. विमान कंपन्या इंधन आणि इतर अधिभार लावतात, ज्यांचा भार प्रवाशांवर पडतो, त्यामुळे मार्गानुसार दर लवकर बदलू शकतात.

संदर्भ: बँक फसवणुकीत अनेकदा खातेधारकाने अधिकृत न केलेले व्यवहार होतात, आणि नुकसान कमी करण्यासाठी बँकेला लवकर कळवणे हे सहसा पहिले पाऊल असते. जे ग्राहक लवकर कृती करतात त्यांना पैसे परत मिळवण्याची शक्यता सहसा अधिक असते.

संदर्भ: भारतीय व्यवस्थापन संस्था (IIM) या प्रमुख बिझनेस स्कूल आहेत, आणि प्लेसमेंट म्हणजे कंपन्यांच्या कॅम्पस भरती मोहिमांमधून विद्यार्थ्यांना मिळणाऱ्या नोकरीच्या ऑफर. मजबूत प्लेसमेंट आकडे दरवर्षी व्यवस्थापन अभ्यासक्रम निवडणारे विद्यार्थी बारकाईने पाहतात.

संदर्भ: Constitutional Tribunal कायदे संविधानानुसार आहेत का ते तपासते, त्यामुळे तिथे कोंडी झाल्यास कायदेशीर निर्णय रखडू शकतात. युरोपला अनुकूल सरकार आणि राष्ट्रवादी राष्ट्राध्यक्ष यांच्यात या न्यायालयावरून बराच काळ संघर्ष सुरू आहे.

बंगालच्या उपसागरावरील कमी दाबाच्या क्षेत्रांचे डिप्रेशनमध्ये रूपांतर होऊन मुसळधार पाऊस, पूर आणि किनारी राज्यांमध्ये अडथळे येऊ शकतात. Andhra Pradesh आणि Kerala मध्ये या हंगामात अनेकदा मुसळधार पाऊस पडतो, त्यामुळे स्थानिक इशारे आणि IMD च्या अपडेट्सवर लक्ष ठेवल्यास कुटुंबांना प्रवास आणि सुरक्षिततेचे नियोजन करता येते.

संदर्भ: उत्तर कर्नाटकात ऊस हे मुख्य नगदी पीक आहे, आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न कारखान्यांकडून मिळणाऱ्या उसाच्या दरावर अवलंबून असते. दरावरील वाद हंगामात वारंवार उद्भवतात, म्हणूनच आंदोलने पुन्हा पुन्हा होतात.

संदर्भ: Cyclone Arnab नुकतेच ओडिशाला धडकले होते, आणि शरद ऋतूत बंगालच्या उपसागरात अनेकदा वादळे तयार होतात, ज्यामुळे किनारी जिल्ह्यांत जोरदार पाऊस पडू शकतो. IMD ही भारताची हवामान संस्था असून ती असे इशारे जारी करते; या वादळाचा अंदाज Arnab पेक्षा कमकुवत असल्याचा आहे.

संदर्भ: Railway Board ही केंद्रीय संस्था आहे जी Indian Railways वर देखरेख ठेवते आणि तिचे झोन पाळतील असे नियम ठरवते. अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या रात्रभर धावतात, त्यामुळे चार्जिंगच्या मर्यादांचा परिणाम तिकीट, नकाशे आणि नेव्हिगेशनसाठी फोनवर अवलंबून असलेल्या प्रवाशांवर होतो.

संदर्भ: अम्हारा हा उत्तर इथिओपियातील मोठा प्रदेश आहे, जिथे 2023 पासून सरकारी सैन्य आणि प्रादेशिक सशस्त्र गट यांच्यात संघर्ष सुरू आहे. या लढाईत ड्रोन हे एक सामान्य शस्त्र बनले आहे.

संदर्भ: इराण आणि US यांच्यातील तणाव वाढत आहे, आणि इराणच्या नेत्यांनी अलीकडेच अमेरिकेच्या कोणत्याही नव्या हल्ल्याला कठोर प्रत्युत्तर देण्याचे आश्वासन दिले आहे. Qeshm हे इराणचे एक बेट असून ते Strait of Hormuz मध्ये आहे, जो तेल वाहतुकीचा व्यस्त मार्ग आहे.

संदर्भ: IOA ही छत्र संस्था आहे जी भारताची ऑलिम्पिक चळवळ चालवते आणि संघांची निवड करते. Athletes' Commission मुळे खेळाडूंना त्या संस्थेत आवाज मिळतो, त्यामुळे त्यांच्या मतदानातून खेळाडूंच्या समस्या कशा ऐकल्या जातील हे ठरते.

खामेनेई हे इराणचे सर्वोच्च नेते असून देशाच्या सशस्त्र दलांवर त्यांचा अंतिम अधिकार आहे. तेहरान आणि वॉशिंग्टनमधील तणाव ही सततची मोठी बातमी राहिली आहे, ज्यात मुत्सद्देगिरी आणि धमक्या दोन्ही सुरू आहेत.

संदर्भ: एल निनो म्हणजे प्रशांत महासागर ठराविक काळाने तापणे, जे अनेकदा भारतातील मान्सूनला कमकुवत करते आणि कोरडे कालखंड आणते. Kyasanur forest disease हा गोचिडांमुळे पसरणारा आजार असून तो कर्नाटक आणि केरळमधील जंगलाच्या भागांत आढळतो.

निर्यात शुल्क म्हणजे परदेशात विकल्या जाणाऱ्या इंधनावर लावला जाणारा अतिरिक्त कर. देशांतर्गत पुरवठा आणि परदेशी विक्री यात समतोल राखण्यासाठी सरकार दर पंधरवड्याला हे शुल्क तपासते. भारतातील रिफायनरी मोठ्या प्रमाणात इंधन निर्यात करतात, त्यामुळे हे शुल्क देशांतर्गत ग्राहकांना किती इंधन मिळेल यावरही परिणाम करू शकते.

Vande Bharat ही भारताची वेगवान सेमी-हाय-स्पीड रेल्वे सेवा आहे, जी भारतात बनली असून आता अनेक मार्गांवर धावते. स्लीपर आवृत्तीत रात्रीसाठी बर्थ असतात, जे वाराणसी ते दिल्लीसारख्या लांब प्रवासासाठी उपयुक्त ठरतात.

संदर्भ: AI मॉडेल मोठ्या प्रमाणावरील डेटातून शिकतात, पण रुग्णालयातील नोंदी, बँकेचे तपशील आणि सरकारी फाईल्स उघडपणे वाटण्यासाठी खूप खाजगी असतात. सीलबंद खोल्यांची रचना अशा डेटाचे संरक्षण करत AI ला त्याचा वापर करू देण्याचा एक मार्ग आहे.

मधुमेहात शरीराला रक्तातील साखर नीट नियंत्रित करता येत नाही, आणि आज अनेक रुग्ण रोजच्या औषधांवर किंवा इन्सुलिनवर अवलंबून असतात. नियमित औषधांची गरज कमी करू शकतील अशी नवी साधने शास्त्रज्ञ शोधत आहेत.

संदर्भ: सियांग प्रकल्प अरुणाचल प्रदेशातील सियांग नदीवरील एक मोठे जलविद्युत धरण आहे. तिबेटमधील यारलुंग त्सांगपो नदीवर चीनने उभारलेल्या मोठ्या धरणाला प्रत्युत्तर म्हणूनही याकडे पाहिले जाते. अशा प्रकल्पांना जमीन, पाणी आणि विस्थापन यांबाबत स्थानिक नागरिकांकडून अनेकदा चिंता व्यक्त होते.

संदर्भ: राज्याने ही तात्काळ पेन्शन आधी वृद्धापकाळ गटातील महिलांसाठी सुरू केली होती, आणि हा बदल अशा गटांपर्यंत पोहोचतो ज्यांचे उत्पन्न अनेकदा अनियमित असते. फायलेरिया हा डासांमार्फत पसरणारा आजार आहे, आणि ताडी काढणारे कामगार पामच्या झाडांचा रस गोळा करून उपजीविका करतात.

संदर्भ: Oleshky दक्षिण युक्रेनमध्ये Dnipro नदीजवळ आहे आणि 2022 मधील रशियाच्या पूर्ण प्रमाणातील आक्रमणाच्या सुरुवातीच्या महिन्यांपासून ते रशियाच्या ताब्यात आहे. अशा छोट्या स्थानिक विरामांमध्ये सहसा स्थिरता कमी असते, त्यामुळे ते दोन देशांमधील मोठे युद्ध संपवत नाहीत.

संदर्भ: रेपेचेज म्हणजे कुस्तीतील दुसरी संधी देणारी फेरी, जिथे आधी हरलेले खेळाडू अजूनही कांस्यपदक जिंकू शकतात. जास्पूरनच्या पराभवामुळे तो पोडियमपासून थोडक्यात हुकला, अनेक बलाढ्य स्पर्धक असलेल्या स्पर्धांमध्ये हे सामान्य आहे.

संदर्भ: FSB ही रशियाची मुख्य अंतर्गत सुरक्षा संस्था असून ती पूर्वीच्या KGB ची उत्तराधिकारी आहे. संभाव्य धोक्याची माहिती मिळाल्यावर दूतावास अनेकदा आपल्या नागरिकांना सुरक्षेचे इशारे देतात, आणि हा इशारा सार्वजनिकरीत्या शेअर करण्यात आला.

संदर्भ: नोव्हेंबरमध्ये मान्सून देशातील बहुतेक भागांतून परतलेला असतो, त्यामुळे दिवसाचे तापमान वाढते आणि रात्री थंडी जाणवू लागते. हवामान विभागाचे मासिक अंदाज शेतकरी, शहर नियोजक आणि वीज कंपन्यांना पुढील आठवड्यांसाठी तयारी करण्यास मदत करतात.

संदर्भ: SoO म्हणजे Suspension of Operations, म्हणजेच मणिपूरमधील सरकार आणि सशस्त्र गट यांच्यातील शस्त्रसंधी करार. 2023 मध्ये तिथे वांशिक हिंसाचार सुरू झाल्यापासून हा करार वादग्रस्त ठरला आहे.

संदर्भ: भारतातील मुख्य गोपनीयता कायदा म्हणजे डिजिटल वैयक्तिक डेटा संरक्षण कायदा, 2023, जो कंपन्या आणि सरकार वैयक्तिक डेटा कसा वापरू शकते याचे नियम ठरवतो. त्यात बदल झाल्यास लाखो लोकांचा डेटा कसा गोळा होतो आणि कसा संरक्षित केला जातो यावर परिणाम होईल.

संदर्भ: कॅनडा आणि EU दोन्ही अमेरिकेचे जवळचे व्यापारी भागीदार आहेत, आणि अमेरिकेने अलीकडच्या काळात शुल्क आणि व्यापारी धमक्यांचा वापर केल्यामुळे दोघेही इतर भागीदार शोधू लागले आहेत. इलेक्ट्रॉनिक्स आणि बॅटऱ्यांसाठी महत्त्वाची खनिजे अत्यावश्यक घटक असतात.

संदर्भ: महानगरपालिका आणि नगरपरिषदा भारतातील शहरांमध्ये रस्ते, पाणी आणि स्वच्छता यांसारख्या नागरी सेवा चालवतात. त्यांचे निवडून आलेले महापौर आणि अध्यक्ष या संस्थांचे नेतृत्व करतात, त्यामुळे स्थानिक निवडणुकांचा रहिवाशांच्या दैनंदिन सेवांवर थेट परिणाम होतो.

संदर्भ: Misappropriation म्हणजे निधी त्याच्या मूळ हेतूसाठी न वापरता इतरत्र वळवणे किंवा त्याचा गैरवापर करणे. FIR, म्हणजेच First Information Report, ही औपचारिक पोलीस तक्रार असते, जी अशा प्रकरणांमध्ये गुन्हेगारी तपास सुरू करते.

ओलेश्की दक्षिण युक्रेनमधील खेरसन प्रदेशात दनीप्रो नदीच्या काठावर वसलेले आहे, आणि रशियाने 2022 च्या पूर्ण प्रमाणातील आक्रमणाच्या सुरुवातीलाच हा भाग ताब्यात घेतला होता. तेव्हापासून ताब्यात असलेल्या भागात मागे राहिलेल्या नागरिकांना धोका आणि कठीण परिस्थितीचा सामना करावा लागत आहे.

संदर्भ: भारतातील धर्मादाय ट्रस्टना अनेकदा कर सवलत मिळते, आणि पैसा सांगितलेल्या धर्मादाय हेतूसाठीच वापरला जात आहे याची खात्री करण्यासाठी आयकर विभाग त्यांची तपासणी करतो. कडक विलीनीकरण नियम हा त्या सततच्या देखरेखीचा भाग आहे.

संदर्भ: युटिलिटी कंपन्या म्हणजे वीज निर्मिती, वहन आणि विक्री करणाऱ्या कंपन्या. यातील अनेक कंपन्यांवर नियंत्रण असल्याने त्या किती दर आकारू शकतात हे राज्य नियामक मंजूर करतात. मागणी वाढणे आणि महागड्या ग्रिड सुधारणा ही बिले वाढण्याची सामान्य कारणे आहेत, आणि मध्यावधी निवडणुका नोव्हेंबर 2026 मध्ये होणार आहेत.

अट्टापाडी हा केरळमधील पालक्कड जिल्ह्यातील डोंगराळ वनप्रदेश आहे, जिथे आदिवासी लोकसंख्या मोठी आहे. तिथे अर्भकांचे मृत्यू आणि कुपोषण हे दशकानुदशके सततचे प्रश्न राहिले आहेत, आणि या भागात आरोग्यसेवा व अन्नाची उपलब्धता यांत दीर्घकाळ त्रुटी आहेत.

संदर्भ: वायू गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोग दिल्ली आणि शेजारील शहरांमधील प्रदूषण नियंत्रणाचे समन्वय करतो. दरवर्षी हिवाळ्यात धूर आणि धुळीमुळे या भागातील हवा धोकादायक पातळीवर पोहोचते, आणि अशा उपायांचा आयोग अनेकदा वापर करतो.

संदर्भ: 2019 मध्ये सुरू झालेली PM-KISAN योजना पात्र शेतकरी कुटुंबांना वर्षाला Rs 6,000 उत्पन्न आधार देते, जे तीन हप्त्यांमध्ये दिले जातात. हप्ते केंद्र सरकारकडून नियमितपणे जाहीर केले जातात, आणि राज्य सरकारे अनेकदा स्थानिक नेत्यांसोबत हा कार्यक्रम साजरा करतात.

संदर्भ: भारताच्या IT Rules नुसार सरकार आणि प्लॅटफॉर्म पोस्ट हटवण्याचे आदेश देऊ शकतात, आणि या आदेशांवर कारवाई करण्यासाठी नियमांनी वेळमर्यादा ठरवली आहे. असे हटवणे वापरकर्त्यांना किती दिसते, त्याला कितपत आव्हान देता येते किंवा अपील करता येते, यावर चर्चा सुरू आहे.

संदर्भ: बंगालचा उपसागर आणि अंदमान समुद्रावरील कमी दाबाची क्षेत्रे अनेकदा उदासीनता किंवा चक्रीवादळात बदलतात आणि दक्षिण भारतातील किनारी भागात जोरदार पाऊस आणू शकतात. भारताची अधिकृत हवामान संस्था IMD हे अंदाज देते, जे प्रणाली पुढे सरकताना अद्ययावत केले जातात.

संदर्भ: जैविक विविधता अधिवेशन हा UN-समर्थित करार आहे, जो वनस्पती, प्राणी आणि परिसंस्थांच्या संरक्षणासाठी जागतिक उद्दिष्टे ठरवतो. COP म्हणजे Conference of the Parties, म्हणजे सदस्य देश प्रगतीचा आढावा घेतात आणि नवे निर्णय घेतात अशी बैठक.

संदर्भ: AAP सध्या Punjab मध्ये सत्तेत आहे आणि राज्याची पुढची विधानसभा निवडणूक 2027 मध्ये होणार आहे. निवडणुकीआधीच्या काही महिन्यांत जाहीर होणाऱ्या उमेदवार यादीवरून कोणते मतदारसंघ पक्षांसाठी महत्त्वाचे आहेत हे दिसून येते.

संदर्भ: 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवल्यानंतर, अमेरिकन सैन्यासोबत काम केलेल्या अनेक अफगाणांना देशाबाहेर हलवण्यात आले. त्यांच्या भविष्यातील स्थलांतर स्थितीवर अमेरिकेत वादग्रस्त धोरणात्मक प्रश्न निर्माण झाला आहे.

संदर्भ: Abiy Ahmed 2018 पासून Ethiopia चे नेतृत्व करत आहेत आणि त्यांना 2019 चा Nobel Peace Prize मिळाला. त्यांच्या सरकारने 2020 ते 2022 दरम्यान उत्तरेकडील Tigray प्रदेशात युद्ध लढले. Ethiopia ला अंतर्गत संघर्षांचा सामना करावा लागला आहे, म्हणून संरक्षण सज्जता हा मोठा मुद्दा आहे.

संदर्भ: अनेक कामगारांसाठी बोनस हा वार्षिक आर्थिक विषय असतो, आणि भारतात Payment of Bonus Act, 1965 त्याचे नियम ठरवतो. खोटे संदेश चिंता आणि आंदोलने निर्माण करू शकतात, म्हणून कृती करण्यापूर्वी कामगार कार्यालयांचे अधिकृत स्पष्टीकरण तपासणे विश्वासार्ह ठरते.

संदर्भ: जागतिक बँक ही जागतिक कर्ज देणारी संस्था आहे. ती कुटुंबांच्या खर्चाची तुलना आंतरराष्ट्रीय गरिबी रेषेशी करून गरिबीचे अंदाज प्रसिद्ध करते. भारताबाबतचे तिचे आकडे अनेकदा चर्चेत राहिले आहेत, कारण राष्ट्रीय सर्वेक्षणे आणि पद्धती वेगळे निकाल देऊ शकतात.

संदर्भ: भारतात आयकरासाठी दोन प्रणाली आहेत. जुन्या प्रणालीत अनेक वजावटी मिळतात, तर नवीन प्रणालीत कर दर कमी आहेत पण वजावटी कमी आहेत. करदाते असा पर्याय निवडतात जो त्यांना कमी कर भरावा लागेल.

संदर्भ: याक हे हिमालय आणि तिबेट पठारावर आढळणारे उंच प्रदेशातील मोठे प्राणी आहेत, आणि तिथल्या मेंढपाळांसाठी ते महत्त्वाचे आहेत. एखादी संबंधित प्रजाती सापडल्यामुळे आजचे याक कसे उत्क्रांत झाले हे शोधण्यास शास्त्रज्ञांना मदत होते.

क्वाड हा भारत, जपान, ऑस्ट्रेलिया आणि अमेरिका यांचा अनौपचारिक गट आहे, जो इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील सामायिक हितांवर काम करतो. आर्थिक दबाव म्हणजे व्यापार किंवा पैशाचा वापर करून दुसऱ्या देशावर दबाव आणणे, आणि निर्यात निर्बंध हे त्याचे एक सामान्य साधन आहे.

संदर्भ: 2018 च्या सँडपेपरगेट प्रकरणात ऑस्ट्रेलियन खेळाडूंनी दक्षिण आफ्रिकेत चेंडूशी छेडछाड केली होती, त्यामुळे ही मालिका खूप लक्षपूर्वक पाहिली जात होती. सायमन हार्मर हा दक्षिण आफ्रिकेचा ऑफ-स्पिन गोलंदाज आहे.

संदर्भ: मंड्या हा कर्नाटकच्या दक्षिण भागातील शेतीप्रधान जिल्हा आहे, जिथे शेतकऱ्यांसाठी कालव्याद्वारे सिंचन ही मोठी चिंता आहे. Jayadeva ही बंगळुरूमधील प्रसिद्ध हृदयरोग संस्था असून, 100 खाटांचे रुग्णालय राज्याच्या आरोग्य सेवेत भर घालते.

संदर्भ: GST हा भारतातील बहुतेक वस्तू आणि सेवांवरील राष्ट्रीय कर आहे, आणि अंमलबजावणी अधिकारी व्यवसाय तसेच मालाची तपासणी करू शकतात. अशा नियमांमुळे व्यापारी आणि वाहतूकदारांना किती वेळा तपासणी आणि दंडाला सामोरे जावे लागते, हे ठरते.

संदर्भ: नेपाळ हा भारताचा शेजारी देश असून दोन्ही देशांमध्ये खुल्या सीमा आणि खोल सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत. भारत आणि इतर भागीदारांकडून मदत व गुंतवणुकीची मागणी करणे हा नेपाळच्या धोरणाचा सामान्य भाग आहे.

संदर्भ: राज्य सरकारे अनेकदा ठरावीक तारखांना सशुल्क सुट्ट्या जाहीर करतात, आणि November 1 हा आंध्र प्रदेश व कर्नाटकसह अनेक राज्यांचा स्थापना दिन आहे. सुट्टी लागू असलेल्या कामाच्या ठिकाणी मालकांना सहसा त्या दिवसाचे वेतन द्यावे लागते.

संदर्भ: दिल्लीला दर हिवाळ्यात तीव्र धुक्याचा सामना करावा लागतो, जेव्हा थंड हवा आणि पीक जाळण्यामुळे निघणारा धूर प्रदूषण जमिनीजवळ अडकवून ठेवतो. GRAP (Graded Response Action Plan) ही टप्प्याटप्प्याने उचलायच्या आपत्कालीन उपाययोजनांची मालिका आहे, जी हवेची गुणवत्ता बिघडते तसतशी वाढत जाते.

संदर्भ: मुख्य निवडणूक आयुक्त भारताच्या राष्ट्रीय आणि राज्य निवडणुका चालवणाऱ्या संस्थेचे प्रमुख असतात. CEC ला पदावरून हटवण्यासाठी संसदेत प्रस्ताव मंजूर होणे आवश्यक असलेली औपचारिक प्रक्रिया आहे, त्यामुळे अशा सार्वजनिक कार्यक्रमामुळे कोणालाही पदावरून हटवले जात नाही.

दिवाळी, ज्याला दीपावली असेही म्हणतात, हा भारतातील सर्वात मोठ्या सणांपैकी एक आहे आणि तो अनेक प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या स्थानिक रीतिरिवाजांसह साजरा केला जातो. सहसा धनतेरसने सणाची सुरुवात होते आणि भाऊबीजेने त्याचा समारोप होतो.

संदर्भ: वयाची सवलत म्हणजे काही सामाजिक आणि कल्याणकारी गटांतील उमेदवारांना सामान्य वयोमर्यादेपेक्षा जास्त वयापर्यंत अर्ज करण्याची परवानगी देणारी सूट. थेट भरती म्हणजे सरकारमधील कर्मचाऱ्यांना बढती देण्याऐवजी बाहेरच्या उमेदवारांची निवड करणे.

संदर्भ: कलम 370 मुळे जम्मू-काश्मीरला विशेष स्वायत्तता होती, जी 2019 मध्ये बदलण्यात आली आणि राज्याचे दोन केंद्रशासित प्रदेश करण्यात आले. उपराज्यपाल हे केंद्र सरकारने नियुक्त केलेले प्रदेशाचे प्रमुख असतात, आणि त्या बदलाबाबतची चर्चा अजूनही सुरू आहे.

संदर्भ: भारतातील अनेक जुने पूल आणि कल्व्हर्ट ब्रिटिश राजवटीत बांधले गेले होते. वाहतूक वाढल्यामुळे आणि जुनी रचना खराब झाल्यामुळे ते आता बदलले जात आहेत. अशा नवीन पुलांची उभारणी रस्ते आणि रेल्वे सुधारणा कार्यक्रमाचा नियमित भाग आहे.

संदर्भ: ऑलिंपिक ही सर्वात मोठी बहु-क्रीडा स्पर्धा आहे आणि कुस्ती हा तिच्या दीर्घकाळ असलेल्या खेळांपैकी एक आहे. सीनियर वर्ल्ड चॅम्पियनशिपचे सुवर्णपदक हे या खेळातील सर्वात प्रतिष्ठित विजेतेपदांपैकी एक आहे, त्यामुळे या विजयामुळे लॉस एंजेलिसच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत.

संदर्भ: निर्वासित म्हणजे छळ, युद्ध किंवा हिंसाचारामुळे आपला देश सोडून पळून जावे लागलेले लोक. पुनर्वसन म्हणजे एखाद्या देशाने त्यांना कायमस्वरूपी स्वीकारण्यास तयार होणे, आणि हे सहसा सरकारी मार्गाने होते, बेकायदेशीर प्रवासाने नाही.

संदर्भ: हिमनदीच्या बर्फाने किंवा मातीच्या ढिगाऱ्याने अडवलेला तलाव अचानक फुटतो, तेव्हा पाणी आणि दगड वेगाने खाली वाहू लागतात, याला हिमनदी तलाव फुटीचा पूर म्हणतात. भूतानच्या हिमालयीन नद्या आसाममध्ये वाहतात, त्यामुळे हा धोका आसामच्या मैदानी भागात लवकर पोहोचतो.

2023 पासून मैतेई आणि कुकी समुदायांमधील वांशिक संघर्षांमुळे मणिपूर विभागले गेले आहे. चर्चा सुरू असताना सशस्त्र गटांना शांत ठेवण्यासाठी SoO करार केला गेला होता. निवडणुकीपूर्वी राज्यातील शांततेसाठी त्याचे भवितव्य महत्त्वाचे आहे.

संदर्भ: TRAI म्हणजे Telecom Regulatory Authority of India, जी फोन आणि इंटरनेट कंपन्यांसाठी नियम ठरवते. AI साधने नेटवर्क आणि ग्राहक सेवांमध्ये पसरत असताना, जगभरातील नियामक कंपन्यांना त्यासाठी स्पष्ट अंतर्गत नियम ठरवायला सांगत आहेत.

संदर्भ: पॅसिफिक रिंग ऑफ फायर हा घोड्याच्या नालेच्या आकाराचा भाग आहे, जिथे भूगर्भीय फॉल्ट लाईन्स आणि ज्वालामुखी पॅसिफिक महासागराभोवती आहेत आणि जगातील बहुतेक भूकंप इथेच होतात. यातील अनेक भूकंप सौम्य असतात, त्यामुळे केवळ संख्या जास्त असणे म्हणजे मोठा भूकंप येणार असा अर्थ होत नाही.

संदर्भ: निर्गुंतवणूक म्हणजे सरकारने एखाद्या सार्वजनिक कंपनीतील आपला हिस्सा विकणे, आणि IDBI बँक अनेक वर्षांपासून अशा योजनांचा भाग आहे. नोकऱ्या आणि मालमत्तेचे मूल्य बदलू शकत असल्याने बँक कर्मचारी आणि संघटना अशा निर्णयांवर बारकाईने लक्ष ठेवतात.

संदर्भ: फ्री-फ्लो टोलिंगमध्ये वाहन अडथळ्यापाशी न थांबता पैसे भरू शकते, यासाठी काचेवर बसवलेले RFID टॅग वापरले जातात. दिल्लीच्या प्रवेशद्वारांवर गर्दीच्या वेळी अनेकदा कोंडी होते, त्यामुळे हा बदल शहरातील वाहतूक आणि प्रदूषण कमी करण्याच्या मोठ्या प्रयत्नांचा भाग आहे.

संदर्भ: शुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा कर. अमेरिकेने कॅनडाच्या उत्पादनांवर लावलेल्या शुल्कामुळे वनउद्योग आणि कागद उद्योगासारख्या क्षेत्रांना मोठा फटका बसला आहे, कारण ते निर्यातीवर खूप अवलंबून आहेत. एकच कारखाना एखाद्या छोट्या गावाचा आधार असेल, तर तो बंद झाल्यावर जवळजवळ प्रत्येक स्थानिक कुटुंबावर परिणाम होऊ शकतो.

संदर्भ: BPT ही दक्षिण भारतात लोकप्रिय असलेली तांदळाची जात आहे, आणि बहुतेक भारतीय कुटुंबांसाठी तांदूळ हा मुख्य अन्न आहे. अत्यावश्यक अन्नाच्या किमती अचानक वाढू नयेत म्हणून सरकार कमाल दर निश्चित करते.

Context: Aden is Yemen's southern port city and the base of the internationally recognised government. The Houthis, an armed group that controls much of northern Yemen, have fought that government since 2014, and Saudi Arabia leads a coalition backing it.

Sony Alpha ही त्यांची मिररलेस कॅमेऱ्यांची श्रेणी आहे, आणि 7R मॉडेल्स उच्च-रेझोल्यूशन फुल-फ्रेम सेन्सरसाठी ओळखली जातात, जे गंभीर फोटोग्राफरसाठी बनवलेले असतात. खरेदीदार सहसा नवीन मॉडेल्सची तुलना रेझोल्यूशन, ऑटोफोकस आणि किंमत यावर करतात, म्हणूनच अशा लाँचना मोठे कव्हरेज मिळते.

संदर्भ: T पेशींसारख्या रोगप्रतिकारक पेशी कर्करोगाच्या पेशी शोधून नष्ट करण्यास शरीराला मदत करतात, आणि रक्तशर्करेसह चयापचय या पेशींवर कसा परिणाम करतो याचा शास्त्रज्ञ अभ्यास करतात. असे बहुतेक निष्कर्ष प्रयोगशाळा किंवा प्राण्यांवरील अभ्यासातून सुरू होतात आणि नंतर रुग्णांपर्यंत पोहोचतात.

संदर्भ: कबड्डी हा दक्षिण आशियातील संपर्क खेळ असून भारतात तो खूप लोकप्रिय आहे, विशेषतः Pro Kabaddi League मुळे. Commonwealth Championship मध्ये Commonwealth देशांचे राष्ट्रीय संघ एकत्र येतात, त्यामुळे भारताने मिळवलेले असे सर्व विजेतेपद लक्षणीय आहे.

Context: Potassium is a mineral that helps nerves and muscles, including the heart, work properly, so too much can be risky. Heart failure patients often take medicines that affect potassium levels, which is why doctors monitor it closely.

Context: OnePlus is a smartphone brand owned by China's Oppo group and sold in India. Snapdragon is Qualcomm's chip family, and its Elite line is the top tier used in flagship phones.

संदर्भ: Formula 1 मध्ये संपूर्ण हंगामातील शर्यतींमध्ये मिळवलेल्या गुणांच्या आधारे जागतिक चॅम्पियन ठरवला जातो. Mercedes आणि Ferrari हे खेळातील सर्वात मोठे संघ आहेत, आणि Ferrari चा Charles Leclerc याचाही अहवालात उल्लेख आहे, जो दर्शवतो की स्पर्धा अतिशय जवळची आहे.

पार्श्वभूमी: इंडियन सुपर लीग ही भारतातील सर्वोच्च व्यावसायिक फुटबॉल लीग असून ती २०१४ मध्ये सुरू झाली. मोहन बागान हा कोलकात्यातील ऐतिहासिक क्लब असून तो लीगमधील सर्वात प्रसिद्ध संघांपैकी एक आहे.

संदर्भ: फेब्रुवारी 2022 मधील आक्रमणानंतर रशियाने दक्षिण युक्रेनमधील काही भाग ताब्यात घेतले, आणि तिथले अनेक नागरिक संपर्कापासून तुटले आहेत. Belarus हा देश युक्रेनच्या उत्तरेला आहे, त्यामुळे तिथे पोहोचणारे नागरिक शेजारच्या देशात प्रवेश करत आहेत.

संदर्भ: मंगळावरील उल्कापिंड म्हणजे प्राचीन आघातांमुळे मंगळावरून उडालेले खडक, जे नंतर पृथ्वीवर येऊन पडले. मंगळाच्या सुरुवातीच्या इतिहासाबद्दल शिकण्यासाठी शास्त्रज्ञ त्यांचा अभ्यास करतात.

संदर्भ: तुरुंग फुटल्यावर सहसा निलंबन आणि बदल्या होतात, आणि त्याच वेळी अधिकारी सुरक्षा, पहारेकऱ्यांची कामे आणि कर्मचारी संख्या तपासतात. थेनी हा दक्षिण तमिळनाडूतील जिल्हा असून तो केरळच्या सीमेजवळ आहे.

संदर्भ: Forward-deployed engineers ग्राहकांसोबत जवळून काम करून AI टूल्स प्रत्यक्ष वापरात आणण्यास मदत करतात. भारतातील मोठे IT सेवा क्षेत्र हे कर्मचारी या नव्या भूमिकांशी कसे जुळवून घेतात, याकडे लक्ष ठेवून आहे.

Somalia च्या सरकारला 2000 च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून al-Shabaab या इस्लामी अतिरेकी गटाचा सामना करावा लागत आहे, आणि 1991 मध्ये गृहयुद्ध सुरू झाल्यानंतर देशातील व्यवस्था बहुतांशी मोडकळीस आली. हे संयुक्त राष्ट्रांचे अभियान सोमाली संस्था पुन्हा उभारण्यासाठीच्या आंतरराष्ट्रीय मदतीचा एक भाग होते.

संदर्भ: Women's Premier League सुरू झाल्यापासून भारतात महिला क्रिकेट झपाट्याने वाढले आहे. देशांतर्गत लीगमुळे तरुण खेळाडूंना राष्ट्रीय संघापर्यंत पोहोचायला मदत झाली आहे. Muzumdar यांची टिप्पणी T20 मधील पुढच्या पिढीकडे पाहते.

संदर्भ: चक्रीवादळ आणि खवळलेल्या समुद्रामुळे मासेमारी बोटी अनेक दिवस बंदरातच थांबून राहतात, आणि किनारी कुटुंबे रोजच्या कमाईवर जगतात. हवामानामुळे आलेली बंदी लागते, तेव्हा हाती बचत कमी असेल तर मच्छीमार लवकर कर्जात ढकलले जाऊ शकतात.

संदर्भ: Department of Veterans Affairs अमेरिकी लष्करी दिग्गजांना गृहकर्ज देते. Servicing Purchase कार्यक्रमात VA अडचणीतील कर्जे कर्ज देणाऱ्यांकडून विकत घेत असे, ज्यामुळे लोकांना घर टिकवता येत असे. तो बंद झाल्याने खर्चाचा भार वैयक्तिक घरमालकांवर येतो.

संदर्भ: सर्जिओ गोर हे भारतातील अमेरिकेचे राजदूत आहेत, आणि दोन्ही देशांमधील व्यापार चर्चा वर्षानुवर्षे सुरू-बंद होत आल्या आहेत. अशा करारांमुळे वस्तूंवरील शुल्क आणि बाजारपेठेतील प्रवेश ठरतो, जसे कापड आणि शेतमाल.

संदर्भ: सीमाशुल्क म्हणजे आयात केलेल्या वस्तूंवरील कर. भारत कापसाबाबत हा कर अनेकदा बदलतो, जेणेकरून गिरण्यांचा पुरवठा आणि शेतकऱ्यांचे दर यात समतोल राखला जाईल. सूत गिरण्या आणि कपडे बनवणारे उत्पादक कापसावर अवलंबून असतात, त्यामुळे कराच्या बदलाचा त्यांच्या खर्चावर परिणाम होतो.

संदर्भ: जनगणनेत प्रत्येक व्यक्ती आणि कुटुंबाची नोंद होते, आणि सरकार त्या निकालांचा उपयोग शाळा, रस्ते, आरोग्य सेवा आणि संसदेतील जागा यांचे नियोजन करण्यासाठी करते. संदर्भ तारीख म्हणजे ती क्षण, ज्या वेळची लोकसंख्या नोंदवली जाते.

संदर्भ: केरळ सरकार निवृत्त सरकारी कर्मचाऱ्यांना निवृत्तिवेतन देते आणि प्रत्येक अतिरिक्त रकमेच्या विनंतीची अर्थ विभागाकडून तपासणी होते. भारतात अनेक निवृत्तिवेतनधारक दररोजच्या खर्चासाठी दरमहा मिळणाऱ्या निवृत्तिवेतनावर अवलंबून असतात.